Ντόναλντ Τραμπ: Πώς χρησιμοποιεί το πετρέλαιο ως «οικονομικό όπλο» στον πόλεμο Ουκρανίας – Ρωσίας

Μία από τις πιο σημαντικές προεκλογικές δεσμεύσεις του Ντόναλντ Τραμπ ήταν ο τερματισμός του πολέμου ανάμεσα στη Ρωσία και την Ουκρανία.

Ντόναλντ Τραμπ: Πώς χρησιμοποιεί το πετρέλαιο ως «οικονομικό όπλο» στον πόλεμο Ουκρανίας – Ρωσίας

Ωστόσο, βρισκόμαστε ήδη στον όγδοο μήνα της προεδρικής του θητείας, τον Αύγουστο του 2025, και η σύγκρουση συνεχίζει να μαίνεται αδιάκοπα. Φαίνεται πως η αμερικανική κυβέρνηση έχει επιλέξει το νέο πεδίο μάχης, που αυτή τη φορά δεν είναι απευθείας το πεδίο της σύγκρουσης, αλλά η παγκόσμια ενεργειακή αγορά — κυρίως μέσω της Κίνας και της Ινδίας.

Στην αρχή της ρωσο-ουκρανικής κρίσης, η κυβέρνηση Μπάιντεν είχε επιβάλει αυστηρές κυρώσεις στο ρωσικό πετρέλαιο, με σκοπό να πλήξει σημαντικά τα έσοδα της Ρωσίας. Ωστόσο, σύμφωνα με το Κέντρο Έρευνας για την Ενέργεια και τον Καθαρό Αέρα (Centre for Research on Energy and Clean Air), οι κυρώσεις αυτές αποδείχθηκαν σε μεγάλο βαθμό αναποτελεσματικές, καθώς το ρωσικό πετρέλαιο απλώς ανακατευθύνθηκε προς αγορές όπως η Κίνα, η Ινδία και η Τουρκία. Ειδικότερα, από το λιμάνι Ceyhan στην Τουρκία, μεγάλος όγκος ρωσικού πετρελαίου διοχετευόταν προς την Ευρωπαϊκή Ένωση, υπονομεύοντας έτσι τον στόχο των κυρώσεων.

Στο τέλος του 2022, οι χώρες της G7 προχώρησαν στην επιβολή πλαφόν στα 60 δολάρια ανά βαρέλι για το ρωσικό πετρέλαιο. Σύμφωνα με το αμερικανικό Υπουργείο Οικονομικών, το μέτρο αυτό είχε ως στόχο να περιορίσει την τιμή πώλησης του ρωσικού πετρελαίου, μειώνοντας έτσι τα έσοδα της Ρωσίας, χωρίς όμως να αφαιρεί τα βαρέλια από την παγκόσμια αγορά — έτσι ώστε να αποφεύγεται ένα απότομο σοκ στις τιμές ενέργειας. Παρά τη λογική του, το πλαφόν είχε το αντίθετο αποτέλεσμα για τις χώρες που απορροφούν μεγάλο μέρος των ρωσικών εξαγωγών: Κίνα και Ινδία εκμεταλλεύτηκαν την ευκαιρία και αύξησαν τις αγορές τους σε πετρέλαιο με σημαντική έκπτωση. Τον Μάιο του 2023, το Ινστιτούτο Ενεργειακών Ερευνών ανέφερε ότι οι εισαγωγές πετρελαίου από τις δύο αυτές χώρες έφτασαν ιστορικά υψηλά, με συνολικά 110 εκατομμύρια βαρέλια μηνιαίως — αύξηση 10% σε σχέση με τον Απρίλιο του ίδιου έτους. Η εξάρτηση της Κίνας και της Ινδίας από εισαγόμενα καύσιμα τις ωθεί να αξιοποιούν κάθε ευκαιρία για φθηνότερες προμήθειες.

Ντόναλντ Τραμπ: Πώς χρησιμοποιεί το πετρέλαιο ως «οικονομικό όπλο» στον πόλεμο Ουκρανίας – Ρωσίας

Προτού ο Τραμπ επιστρέψει στον Λευκό Οίκο, η κυβέρνηση Μπάιντεν είχε επιχειρήσει να αποτρέψει την Ινδία και την Κίνα από το να συνεχίσουν να αγοράζουν ρωσικό πετρέλαιο σε έκπτωση, απειλώντας με επιπλέον κυρώσεις και προσφέροντας εναλλακτικές πηγές προμήθειας. Ωστόσο, αυτές οι προσπάθειες δεν καρποφόρησαν. Αν και οι κυρώσεις και το πλαφόν δεν κατάφεραν να τερματίσουν τον πόλεμο, επηρέασαν βαθιά τα οικονομικά της Ρωσίας. Σύμφωνα με την δεξαμενή σκέψης Bruegel, τα έσοδα της Ρωσίας από το πετρέλαιο μειώθηκαν κατά 50% ετησίως, προκαλώντας περικοπές στις κοινωνικές δαπάνες, όπως στην υγειονομική περίθαλψη και την εκπαίδευση, «πάγωμα» των δημόσιων συντάξεων και εκτίναξη του πληθωρισμού στο 12%. Αυτές οι κοινωνικές επιβαρύνσεις οδήγησαν σε διαδηλώσεις και κοινωνικές αναταραχές στη Ρωσία, ιδιαίτερα το 2024.

Η στρατηγική αλλαγή του Τραμπ στην αγορά πετρελαίου

Από την τρίτη κιόλας ημέρα της νέας του θητείας, τον Ιανουάριο του 2025, ο Τραμπ ζήτησε από τον OPEC+ να αυξήσει την παραγωγή πετρελαίου, υποστηρίζοντας ότι αυτό θα βοηθούσε στη μείωση των τιμών της βενζίνης και στην αντιμετώπιση του πληθωρισμού στις ΗΠΑ. Παράλληλα, η πίεση προς τη Ρωσία αυξήθηκε περαιτέρω. Ο Τραμπ απείλησε την Κίνα με επιβολή δασμών 100% από την 1η Αυγούστου, αν δεν σταματούσε να αγοράζει ρωσικό πετρέλαιο. Στη συνέχεια, μέσω της πλατφόρμας Truth Social, απείλησε με βαρύτερους δασμούς και την Ινδία, εάν δεν συμμορφωνόταν. Εν τω μεταξύ, ο OPEC ανακοίνωσε νέα αύξηση της παραγωγής κατά 574.000 βαρέλια ημερησίως, ανεβάζοντας τη συνολική αύξηση στα 2,2 εκατομμύρια βαρέλια από την έναρξη της νέας παραγωγικής περιόδου.

Οι εξελίξεις αυτές διαμορφώνουν ένα περίπλοκο σκηνικό, όπου η πολιτική και οικονομική στρατηγική των ΗΠΑ προσπαθεί να ανακατευθύνει τις παγκόσμιες ροές πετρελαίου, αλλά παράλληλα δημιουργεί αυξημένες εντάσεις και αβεβαιότητες. Οι επόμενες κινήσεις μπορούν να έχουν διαφορετικές συνέπειες, καμία όμως δεν προοιωνίζεται άμεσα θετική για τους καταναλωτές στις ΗΠΑ.

Οι παγκόσμιες επιπτώσεις

Βρισκόμαστε πλέον σε ένα κρίσιμο στάδιο διαπραγμάτευσης, όπου η προσπάθεια του Τραμπ να πιέσει τους ηγέτες της Κίνας και της Ινδίας να αναπροσαρμόσουν τις πηγές προμήθειάς τους από πετρέλαιο μπορεί να επηρεάσει σημαντικά την αμερικανική και παγκόσμια οικονομία. Οι οικονομολόγοι προχωρούν σε διάφορες προβλέψεις για το εύρος και τη σοβαρότητα των επιπτώσεων στους καταναλωτές, οι οποίες σίγουρα θα γίνουν αισθητές. Παρόμοια με τις στρατηγικές εντάσεις της Μέσης Ανατολής τις προηγούμενες δεκαετίες, οι αγορές πετρελαίου παραμένουν κομβικός παράγοντας στην εξέλιξη και στην προοπτική επίλυσης παγκόσμιων συγκρούσεων.