Ο Ερντογάν κατάφερε να μπει ανάμεσα στην Αίγυπτο και την Ελλάδα και τώρα ετοιμάζεται να υπογράψει με το Κάιρο Συμφωνία για τις ΑΟΖ ανατολικότερα του 28ου μεσημβρινού

Οι διπλωματικές και στρατιωτικές κινήσεις της Άγκυρας το τελευταίο διάστημα προκαλούν έντονη ανησυχία σε μια σειρά από χώρες, με πρώτη την Ουάσινγκτον. Στο επίκεντρο βρίσκεται η επιδίωξη της Τουρκίας να συγκροτήσει μια ισχυρή τετραμερή αμυντική συμμαχία, στην οποία θα συμμετέχουν η Σαουδική Αραβία, το Πακιστάν και η Αίγυπτος.

Το σχέδιο αυτό βασίζεται στα ιδιαίτερα πλεονεκτήματα του κάθε μέλους:

• Το μεγάλο μέγεθος του στρατού και την αναπτυσσόμενη πολεμική βιομηχανία της Τουρκίας.

• Την οικονομική και ενεργειακή ισχύ του Ριάντ.

• Το πυρηνικό οπλοστάσιο του Ισλαμαμπάντ.

• Τον μεγάλο πληθυσμό και τη στρατηγική θέση της Αιγύπτου.

Μια τέτοια εξέλιξη θα άλλαζε ριζικά τον γεωπολιτικό χάρτη της Μέσης Ανατολής και της Ανατολικής Μεσογείου, γεγονός που βρίσκει αντίθετες τις ΗΠΑ, το Ισραήλ, την Ελλάδα και την Κύπρο.

Το Αμερικανικό και Ισραηλινό Ενδιαφέρον για τις Επαφές Καΐρου-Άγκυρας

Σύμφωνα με δημοσιεύματα του ισραηλινού τύπου (όπως η εφημερίδα Maariv), οι ΗΠΑ παρακολουθούν στενά και ζητούν εξηγήσεις για την πρόσφατη, ασυνήθιστα πυκνή στρατιωτική συνεργασία ανάμεσα στην Αίγυπτο και την Τουρκία. Το αμερικανικό Υπουργείο Εξωτερικών έχει ζητήσει από τις διπλωματικές του αποστολές στις δύο χώρες να αξιολογήσουν το περιεχόμενο αυτών των επαφών, καθώς υπάρχουν υπόνοιες για τη διαμόρφωση ευρύτερων αμυντικών συμφωνιών.

Παράλληλα, το Ισραήλ πιέζει την Ουάσινγκτον για συλλογή περισσότερων πληροφοριών, ενώ και οι κυβερνήσεις της Ελλάδας και της Κύπρου εκφράζουν προβληματισμό για την ένταση και τη συχνότητα αυτών των διμερών στρατιωτικών συναντήσεων. Αξίζει να σημειωθεί ότι οι σχέσεις Καΐρου-Άγκυρας έχουν αποκατασταθεί πλήρως τα τελευταία χρόνια, αφήνοντας πίσω τους μια δεκαετία πολιτικής ψυχρότητας.

Το Σενάριο της ΑΟΖ και η Απειλή για το Καστελόριζο

Οι μεγαλύτεροι φόβοι εστιάζουν στην πιθανότητα μιας συμφωνίας «αμοιβαίου οφέλους» (win-win) μεταξύ Ερντογάν και Σίσι για την οριοθέτηση Αποκλειστικής Οικονομικής Ζώνης (ΑΟΖ) ανατολικά του 28ου μεσημβρινού.

Το Διακύβευμα: Μια τέτοια κίνηση, αν πραγματοποιηθεί, θα παραβίαζε το Δίκαιο της Θάλασσας, καθώς θα υιοθετούσε αυθαίρετα την τουρκική θέση ότι το σύμπλεγμα του Καστελόριζου δεν διαθέτει δικαίωμα σε ΑΟΖ. Με αυτόν τον τρόπο, η Αίγυπτος θα νομιμοποιούσε έμμεσα το παράνομο τουρκικό δόγμα της «Γαλάζιας Πατρίδας».

Μέχρι στιγμής, η Ελλάδα έχει υπογράψει συμφωνία μερικής οριοθέτησης με την Αίγυπτο, η οποία σταματά ακριβώς στον 28ο μεσημβρινό (στο ύψος της Ρόδου), ενώ δεν έχει προχωρήσει σε επίσημη οριοθέτηση με την Κύπρο.

Τα «Παράθυρα» της Υφιστάμενης Ελληνοαιγυπτιακής Συμφωνίας

Η υφιστάμενη συμφωνία Ελλάδας-Αιγύπτου περιλαμβάνει όρους που θα μπορούσαν να ερμηνευθούν με διαφορετικούς τρόπους στο μέλλον:

1. Συνεκμετάλλευση Πόρων: Προβλέπει ότι αν μια λεκάνη υδρογονανθράκων εκτείνεται και στις δύο ζώνες, τα δύο μέρη πρέπει να συνεργαστούν για την εκμετάλλευσή της. Αυτό δίνει λόγο και οικονομικό μερίδιο στην Αίγυπτο, ακόμη και για κοιτάσματα που μπορεί να βρεθούν εντός της ελληνικής ΑΟΖ (π.χ. νότια της Κρήτης), ανάλογα με το πώς θα οριστεί γεωλογικά ή πολιτικά ο όρος «λεκάνη».

2. Διαβουλεύσεις με Τρίτα Κράτη: Η συμφωνία υποχρεώνει την Αθήνα και το Κάιρο να ενημερώνουν και να διαβουλεύονται μεταξύ τους προτού καταλήξουν σε οριστική συμφωνία ΑΟΖ με κάποια γειτονική χώρα (όπως η Τουρκία, η Λιβύη ή η Κύπρος).

Η «Καυτή Πατάτα» της Ελληνοτουρκικής Οριοθέτησης και η Αποκοπή της Κύπρου

Με βάση το μοντέλο της συμφωνίας με την Αίγυπτο, τίθεται το ερώτημα αν μια μελλοντική ελληνοτουρκική οριοθέτηση θα μπορούσε να περιλαμβάνει όρους συνεκμετάλλευσης, δίνοντας οικονομικό όφελος στην Άγκυρα με αντάλλαγμα την αναγνώριση των θαλάσσιων ζωνών.

Ωστόσο, το πιο κρίσιμο σημείο παραμένει η γεωγραφική συνέχεια. Η ελληνική και η κυπριακή ΑΟΖ εφάπτονται χάρη στο Καστελόριζο. Αν σε μια μελλοντική διαπραγμάτευση με την Τουρκία γίνει δεκτή η μειωμένη επήρεια του Καστελόριζου, οι ζώνες Ελλάδας και Κύπρου θα διαχωριστούν οριστικά, καθώς ανάμεσά τους θα παρεμβάλλεται τουρκική ΑΟΖ. Μια τέτοια εξέλιξη θα σήμαινε το τέλος του «Ενιαίου Αμυντικού Δόγματος» και τη γεωπολιτική αποκοπή της Κύπρου από την Ελλάδα.