Ο Ερντογάν «σχεδιάζει» τριμερή συμφωνία Τουρκίας-Λιβύης-Αιγύπτου για να μοιράσουν την Ελληνική ΑΟΖ στη ΝΑ Μεσόγειο

Η στρατηγική της Άγκυρας επικεντρώνεται στην προσέγγιση των αντίπαλων παρατάξεων της Λιβύης, επιδιώκοντας να ισορροπήσει τις σχέσεις τόσο με την Τρίπολη όσο και με τη Βεγγάζη, ενισχύοντας παράλληλα την επιρροή της στην Ανατολική Μεσόγειο και επιδιώκοντας πολιτική σταθερότητα σε μια χώρα βυθισμένη σε συγκρούσεις.

Ο Ερντογάν «σχεδιάζει» τριμερή συμφωνία Τουρκίας-Λιβύης-Αιγύπτου για να μοιράσουν την Ελληνική ΑΟΖ στη ΝΑ Μεσόγειο

Μια ιδιαίτερα σπάνια συνάντηση πραγματοποιήθηκε αυτή την εβδομάδα μεταξύ του διοικητή των τουρκικών μυστικών υπηρεσιών, Ιμπραήμ Καλίν, και του αρχηγού των ανατολικών δυνάμεων της Λιβύης, Χαλίφα Χαφτάρ. Πρόκειται για την πρώτη επαφή υψηλού επιπέδου της Άγκυρας με τη Βεγγάζη εδώ και πολλά χρόνια.

Η Λιβύη παραμένει διχασμένη μετά την εξέγερση του 2011 που υποστηρίχθηκε από το ΝΑΤΟ, με δύο αντίπαλες διοικήσεις στην ανατολή και τη δύση να ανταγωνίζονται για την εξουσία. Η Τουρκία, παραδοσιακός υποστηρικτής της αναγνωρισμένης από τον ΟΗΕ κυβέρνησης στην Τρίπολη, επεκτείνει πλέον τη συνεργασία της και με το στρατόπεδο του Χαφτάρ, επιχειρώντας να προωθήσει την πολιτική σταθερότητα χωρίς να αποξενώσει καμία από τις δύο πλευρές, όπως επισημαίνει ο αναλυτής ασφαλείας Μουράτ Ασλάν του τουρκικού think tank SETA.

Η πολιτική διαδικασία στη Λιβύη παραμένει σε αδιέξοδο, με διαφωνίες για εκλογές και συνταγματικό δημοψήφισμα να διχάζουν την Τρίπολη και το ανατολικό κοινοβούλιο, ενώ οι ένοπλες ομάδες συνεχίζουν να διατηρούν επιρροή σε ολόκληρη τη δυτική Λιβύη.

Η Τουρκία έχει αναλάβει έναν σταθεροποιητικό ρόλο: η στρατιωτική παρουσία της στη δυτική Λιβύη έχει συμβάλει στην ηρεμία των αντιμαχόμενων πολιτοφυλακών, ενώ ο συντονισμός μεταξύ Υπουργείου Εξωτερικών, υπηρεσιών πληροφοριών και αξιωματούχων άμυνας έχει αποδειχθεί «εποικοδομητικός» στη χώρα, σύμφωνα με τον Ασλάν.

Κεντρική στρατηγική της Άγκυρας είναι η συνεργασία με όλες τις λιβυκές παρατάξεις. Όπως εξηγεί ο Ασλάν, «αν συναντιέσαι μόνο με τη μία πλευρά, αποξενώνεις την άλλη. Η Τουρκία δεν κάνει αυτό το λάθος». Η προσέγγιση στη Βεγγάζη πραγματοποιήθηκε σε στενό συντονισμό με την Τρίπολη, υπογραμμίζοντας ότι δεν πρόκειται για εχθρική κίνηση αλλά για πολιτική διευθέτηση.

Η ανταμοιβή της Άγκυρας δεν έρχεται από στρατιωτικές νίκες, αλλά από τη δημιουργία πολιτικού χώρου και τη σταθεροποίηση της Λιβύης – μια επιτυχία που επιβεβαιώνει τη στρατηγική της Τουρκίας στην περιοχή.

Ο Ερντογάν «σχεδιάζει» τριμερή συμφωνία Τουρκίας-Λιβύης-Αιγύπτου για να μοιράσουν την Ελληνική ΑΟΖ στη ΝΑ Μεσόγειο

Η εξισορρόπηση των τάσεων στη Λιβύη έχει σημαντικές επιπτώσεις πέρα από τα λιβυκά σύνορα. Κεντρικό ζήτημα αποτελεί η συμφωνία του 2019 για την οριοθέτηση θαλάσσιων δικαιοδοσιών μεταξύ Τουρκίας και Τρίπολης, η οποία επέκτεινε την εμβέλεια της Άγκυρας στην Ανατολική Μεσόγειο. Το μνημόνιο δεν έχει ακόμη επικυρωθεί από το ανατολικό κοινοβούλιο της Λιβύης, αλλά η επαναπροσέγγιση με τον Χαφτάρ θα μπορούσε να ανοίξει το δρόμο για την έγκρισή του – γεγονός που θα ενίσχυε τη θέση της Τουρκίας έναντι της Ελλάδας και της ΕΕ.

Όπως τονίζει ο Ασλάν, «αν η ανατολική Λιβύη επικυρώσει τη συμφωνία, η Ελλάδα δεν θα έχει πλέον νομικό επιχείρημα». Η σύγκρουση Ελλάδας – Τουρκίας για την εξερεύνηση υδρογονανθράκων στην Ανατολική Μεσόγειο αποκτά νέα ένταση, ενώ η συμφωνία δίνει τη δυνατότητα στα τουρκικά πλοία να διεξάγουν έρευνες στα λιβυκά χωρικά ύδατα.

Η επίσκεψη Καλίν συνέπεσε με τον ελλιμενισμό της τουρκικής κορβέτας TCG Kınalıada στη Βεγγάζη και τις στρατιωτικές συνομιλίες με λιβυκές αντιπροσωπείες. Η επιβίβαση του Σαντάμ Χαφτάρ στο πλοίο τόνισε την πρόοδο στη μείωση των εντάσεων μεταξύ Άγκυρας και ανατολικής Λιβύης.

Η Τουρκία ενισχύει την προσέγγισή της μέσω της δημιουργίας προξενείου στη Βεγγάζη και της φιλοξενίας του Σαντάμ Χαφτάρ σε εκδηλώσεις αμυντικής βιομηχανίας στην Κωνσταντινούπολη, ενισχύοντας τη στενότερη ευθυγράμμισή του με την Άγκυρα.

Η προοπτική επικύρωσης του μνημονίου προκαλεί ανησυχία στην Αθήνα. Τα ελληνικά μέσα χαρακτήρισαν τη συνάντηση Καλίν – Χαφτάρ ως σημείο καμπής, υπογραμμίζοντας ότι η Άγκυρα και η ανατολική Λιβύη προσεγγίζουν επικίνδυνα.

Παράλληλα, η Τουρκία φαίνεται να συνδέει τη στρατηγική της στη Λιβύη με την ομαλοποίηση σχέσεων με την Αίγυπτο. Ο Ασλάν σημειώνει ότι η ανατολική Λιβύη είναι κρίσιμη για την ασφάλεια του Καΐρου, και μια τριμερής συμφωνία Τουρκίας-Λιβύης-Αιγύπτου για κατανομή θαλάσσιων ζωνών θα μπορούσε να αναδιαμορφώσει την Ανατολική Μεσόγειο και να επηρεάσει θετικά την ευρύτερη περιοχή, από τη Γάζα και τον Λίβανο έως το Ισραήλ και την ελληνοκυπριακή διοίκηση.

Η Ελληνική αντίδραση

Η Ελλάδα πρέπει να αναλάβει άμεσα πρωτοβουλίες για να αποφύγει τετελεσμένα. Συστήνεται η σύσταση αεροναυτικής δύναμης με διοίκηση στην Κρήτη, για την προστασία της ελληνικής και ευρωπαϊκής ΑΟΖ σύμφωνα με τον Χάρτη της Σεβίλλης.

Απαιτείται επίσης συμφωνία με την Αίγυπτο για οριοθέτηση ΑΟΖ ανατολικά του 28ου μεσημβρινού, περιλαμβάνοντας το σύμπλεγμα Καστελορίζου-Ρω-Στρογγύλης, και συμφωνία με την Κύπρο για οριοθέτηση της ΑΟΖ, βάζοντας τέλος στη «Γαλάζια Πατρίδα» του Ερντογάν.

Η ενοποίηση αεράμυνας με το Ισραήλ και η διεξαγωγή κοινών ασκήσεων με Ινδία-Ισραήλ νοτίως της Κρήτης, η δημιουργία στρατιωτικής βάσης σε συνεργασία με Ισραήλ, καθώς και η εγκατάσταση κυπριακής αεροναυτικής βάσης στην Κρήτη, θα ενίσχυαν αποφασιστικά τη θέση της χώρας.

Τέλος, η άμεση ενοικίαση ερευνητικού σκάφους από χώρα της ΕΕ, για την αποστολή του στο νοτιότερο άκρο της ΑΟΖ μας συνοδευόμενο από πλοία του Πολεμικού Ναυτικού, κρίνεται αναγκαία. Η Ελλάδα πρέπει να αφήσει τον παθητικό ρόλο και να αναλάβει πρωτοβουλίες για την προστασία των εθνικών συμφερόντων της.