Ο Ερντογάν “στήνει” τη Λιβύη στα μέτρα του: Αφού επικυρώθηκε το Τουρκο-Λιβυκό Μνημόνιο “πούλησε” τον Σαντάμ Χαφτάρ και “ναυάγησαν” οι συνομιλίες στην Τουρκία – Η σύγκρουση για τον έλεγχο του Στρατού και το παιχνίδι εξουσίας που ανατρέπει τις ισορροπίες

Ένα δύσκολο διπλωματικό παζλ με επίκεντρο τη Λιβύη και πρωταγωνιστή τον Σαντάμ Χαφτάρ φέρεται να εξελίχθηκε στην Άγκυρα, όπου συνομιλίες για την αναδιοργάνωση της στρατιωτικής διοίκησης δεν κατέληξαν σε συμφωνία. Η αποτυχία των επαφών, σύμφωνα με δημοσιεύματα που επικαλούνται λιβυκές πηγές, αναδεικνύει τις βαθιές διαφωνίες για το ποιος θα ελέγχει τις ένοπλες δυνάμεις και πώς θα διαμορφωθεί η πολιτική και στρατιωτική ηγεσία της χώρας.

Η εξέλιξη αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα καθώς η Λιβύη παραμένει διαιρεμένη ανάμεσα σε ανταγωνιστικά κέντρα εξουσίας, ενώ η Τουρκία επιδιώκει να διατηρήσει την επιρροή της. Παράλληλα, το τουρκολιβυκό μνημόνιο του 2019 εξακολουθεί να προκαλεί έντονες αντιδράσεις στην Ελλάδα και σε άλλες χώρες της Ανατολικής Μεσογείου.

Η διαφωνία που μπλόκαρε τις συνομιλίες

Σύμφωνα με τις πληροφορίες που δημοσιεύτηκαν, στη συνάντηση συμμετείχαν ο Σαντάμ Χαφτάρ, αναπληρωτής διοικητής των δυνάμεων της ανατολικής Λιβύης, και ο Αμπντουλσαλάμ Αλ-Ζούμπι, υφυπουργός Άμυνας της Κυβέρνησης Εθνικής Ενότητας που εδρεύει στην Τρίπολη. Στο τραπέζι βρέθηκε πρόταση για ανακατανομή των στρατιωτικών αρμοδιοτήτων και δημιουργία κοινού κέντρου διοίκησης.

Το βασικό σημείο τριβής, σύμφωνα με τις ίδιες πηγές, ήταν η σειρά με την οποία θα προχωρούσε η συμφωνία. Ο Χαφτάρ φέρεται να επέμεινε ότι οι στρατιωτικές αλλαγές πρέπει να συνδεθούν με την πολιτική διευθέτηση, ενώ ο Αλ-Ζούμπι υποστήριξε ότι πρώτα πρέπει να ολοκληρωθεί το στρατιωτικό σκέλος και να ακολουθήσουν οι πολιτικές συνεννοήσεις. Η απόσταση αυτή φαίνεται πως εμπόδισε την επίτευξη συμφωνίας.

Μέχρι στιγμής, δεν έχει δημοσιοποιηθεί επίσημη ανακοίνωση από τις δύο πλευρές ή την τουρκική κυβέρνηση που να επιβεβαιώνει πλήρως τις λεπτομέρειες των συνομιλιών. Ως εκ τούτου, οι πληροφορίες για το παρασκήνιο και τους όρους της προτεινόμενης συμφωνίας πρέπει να αντιμετωπίζονται ως αναφορές που αποδίδονται σε πηγές.

Το σχέδιο για νέα στρατιωτική διοίκηση

Οι πληροφορίες που επικαλείται το ρεπορτάζ περιγράφουν ένα σχέδιο ευρύτερης αναδιάρθρωσης των στρατιωτικών δομών της Λιβύης. Σε αυτό φέρεται να περιλαμβάνεται η αντικατάσταση της υφιστάμενης Γενικής Διοίκησης από νέο συλλογικό όργανο, στο οποίο θα συμμετείχαν εκπρόσωποι από την ανατολική και τη δυτική πλευρά της χώρας.

Το προτεινόμενο μοντέλο θα μπορούσε να περιορίσει τον συγκεντρωτικό έλεγχο που ασκεί σήμερα ο Χαλίφα Χαφτάρ στις δυνάμεις της ανατολικής Λιβύης, καθώς και να μεταφέρει περισσότερες αρμοδιότητες στο υπουργείο Άμυνας. Στο ίδιο πλαίσιο φέρεται να εξετάστηκε η δημιουργία κοινής δύναμης με την ονομασία «Δύναμη Προστασίας του Νότου». Οι συγκεκριμένες προβλέψεις, ωστόσο, δεν έχουν επιβεβαιωθεί μέσω επίσημου κειμένου συμφωνίας.

Για τον Σαντάμ Χαφτάρ, το ζήτημα δεν αφορά μόνο την κατανομή στρατιωτικών αρμοδιοτήτων. Συνδέεται και με τη μελλοντική θέση της οικογένειάς του στο πολιτικό σύστημα της Λιβύης, σε μια περίοδο κατά την οποία οι προσπάθειες ενοποίησης των θεσμών παραμένουν δύσκολες και οι περιφερειακοί παίκτες επιδιώκουν να επηρεάσουν τις εξελίξεις.

Η Άγκυρα, το τουρκολιβυκό μνημόνιο και οι περιφερειακές πιέσεις

Η συνάντηση πραγματοποιήθηκε σε μια ιδιαίτερα κρίσιμη συγκυρία για τις σχέσεις Τουρκίας και Λιβύης. Η Άγκυρα υποστηρίζει εδώ και χρόνια συμφωνίες και συνεργασίες με παράγοντες της δυτικής Λιβύης, ενώ το μνημόνιο θαλάσσιας οριοθέτησης του 2019 παραμένει βασικό σημείο αντιπαράθεσης με την Ελλάδα. Η Αθήνα θεωρεί ότι η συμφωνία αγνοεί τα δικαιώματα ελληνικών νησιών σε θαλάσσιες ζώνες.

Προγενέστερα δημοσιεύματα υποστήριξαν ότι ο Σαντάμ Χαφτάρ δέχεται πιέσεις από διαφορετικές πλευρές σχετικά με τη στάση του απέναντι στο μνημόνιο. Οι αναφορές αυτές περιγράφουν ένα σύνθετο πεδίο ανταγωνισμού, στο οποίο εμπλέκονται η Τουρκία, η Αίγυπτος, το Ισραήλ και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα. Οι επιμέρους ισχυρισμοί περί τελεσιγράφων ή συγκεκριμένων απειλών δεν έχουν επιβεβαιωθεί επίσημα από όλες τις πλευρές.

Μια χώρα ανάμεσα σε ανταγωνιστικά κέντρα εξουσίας

Η Λιβύη εξακολουθεί να βρίσκεται στο επίκεντρο διεθνών προσπαθειών για την ενοποίηση των θεσμών και των ενόπλων δυνάμεών της. Οι διαφωνίες για τη διοίκηση του στρατού αντανακλούν ένα ευρύτερο πρόβλημα: την απουσία κοινά αποδεκτής πολιτικής και στρατιωτικής δομής που θα μπορούσε να λειτουργήσει σε ολόκληρη τη χώρα.

Η αποτυχία των συνομιλιών στην Άγκυρα, εφόσον επιβεβαιωθούν οι πληροφορίες για το περιεχόμενό τους, δείχνει πόσο δύσκολος παραμένει ο συμβιβασμός ανάμεσα στις αντίπαλες λιβυκές πλευρές. Ταυτόχρονα, υπενθυμίζει ότι κάθε αλλαγή στη στρατιωτική διοίκηση μπορεί να επηρεάσει όχι μόνο την εσωτερική ισορροπία της Λιβύης, αλλά και τους σχεδιασμούς των χωρών που επιδιώκουν να διατηρήσουν επιρροή στην περιοχή.

Το κρίσιμο ερώτημα είναι αν οι επαφές θα συνεχιστούν με νέους όρους ή αν οι διαφωνίες θα παγώσουν την προσπάθεια συνεννόησης. Μέχρι να υπάρξουν επίσημες ανακοινώσεις, το παρασκήνιο παραμένει ανοιχτό και οι επόμενες κινήσεις των εμπλεκομένων θα δείξουν εάν μπορεί να διαμορφωθεί κοινό πλαίσιο στρατιωτικής διοίκησης.