Ο Μάρκο Ρούμπιο στην Αθήνα: Όλα τα «ακανθώδη» ζητήματα στο «τραπέζι» κατά τη διήμερη επίσκεψη του Αμερικανού υπουργού Εξωτερικών- Ενέργεια, καλώδιο, GSI, Τουρκία και F-35

Με μια ατζέντα που περιλαμβάνει κρίσιμα ζητήματα άμυνας, ενέργειας και γεωπολιτικής, αλλά και μια σειρά από ανοιχτά μέτωπα που αφορούν άμεσα τις ισορροπίες στην Ανατολική Μεσόγειο, φτάνει στην Αθήνα ο υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ Μάρκο Ρούμπιο.

Ο Μάρκο Ρούμπιο στην Αθήνα: Όλα τα «ακανθώδη» ζητήματα στο «τραπέζι» κατά τη διήμερη επίσκεψη του Αμερικανού υπουργού Εξωτερικών- Ενέργεια, καλώδιο, GSI, Τουρκία και F-35

Η διήμερη παρουσία του στην ελληνική πρωτεύουσα πραγματοποιείται σε μια χρονική συγκυρία με ιδιαίτερο ενδιαφέρον για την Αθήνα. Τα F-35, η περαιτέρω ενίσχυση των ελληνικών Ενόπλων Δυνάμεων με αμερικανικό αμυντικό υλικό, οι εξελίξεις γύρω από την ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας – Κύπρου, αλλά και η ευρύτερη γεωπολιτική εικόνα στην περιοχή αναμένεται να βρεθούν στο επίκεντρο των επαφών του.

Ο επικεφαλής της αμερικανικής διπλωματίας έρχεται στην Ελλάδα σε μια περίοδο κατά την οποία οι ελληνοτουρκικές σχέσεις παραμένουν εύθραυστες, ενώ την ίδια στιγμή Αθήνα και Ουάσιγκτον βρίσκονται σε πυκνές και λεπτομερείς διαβουλεύσεις για το αμερικανικό αμυντικό υλικό που θα μπορούσε να αποκτήσει η Ελλάδα.

Η άμυνα εξακολουθεί να αποτελεί έναν από τους πλέον σταθερούς και ισχυρούς πυλώνες της ελληνοαμερικανικής σχέσης. Υπό αυτό το πρίσμα, στην Αθήνα η επίσκεψη Ρούμπιο εκλαμβάνεται ως μια ακόμη επιβεβαίωση του στρατηγικού βάθους που έχει αποκτήσει η συνεργασία των δύο χωρών.

Στο τραπέζι GSI, «Γαλάζια Πατρίδα» και Τουρκία

Το timing της επίσκεψης προσδίδει ακόμη μεγαλύτερη βαρύτητα στις συζητήσεις. Η Αθήνα παρακολουθεί στενά τις εξελίξεις γύρω από τη σχεδιαζόμενη επανέναρξη των ερευνών βυθού για το έργο της ηλεκτρικής διασύνδεσης Ελλάδας – Κύπρου, Great Sea Interconnector (GSI), ενώ ιδιαίτερη προσοχή συγκεντρώνει και το ενδεχόμενο η τουρκική κυβέρνηση να προχωρήσει στην κατάθεση νομοσχεδίου που θα αφορά τη λεγόμενη «Γαλάζια Πατρίδα».

Πρόκειται για δύο εξελίξεις με σαφές γεωπολιτικό αποτύπωμα, καθώς το ενεργειακό και το αμυντικό σκέλος της περιφερειακής ασφάλειας συναντώνται πλέον όλο και πιο έντονα στην Ανατολική Μεσόγειο.

Στην εξίσωση προστίθεται και η ολοένα στενότερη σχέση της Αθήνας με το Ισραήλ, μια σχέση που εξακολουθεί να προκαλεί έντονο εκνευρισμό στην Άγκυρα και αποτελεί έναν ακόμη παράγοντα που επηρεάζει τις περιφερειακές ισορροπίες.

Για την ελληνική πλευρά, ιδιαίτερη σημασία έχει και η στάση της Ουάσιγκτον απέναντι στις εξελίξεις στην περιοχή. Και αυτό γιατί ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ διατηρεί στενή και ιδιαίτερα καλή σχέση με τον πρόεδρο της Τουρκίας Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, γεγονός που αποτελεί διαρκή παράμετρο στους ελληνικούς υπολογισμούς.

Στο ίδιο γεωπολιτικό κάδρο εντάσσεται και η σχεδιαζόμενη επίσκεψη του αντιπροέδρου των ΗΠΑ Τζέι Ντι Βανς στην Ελλάδα το 2027. Στην Αθήνα, η συγκεκριμένη εξέλιξη αξιολογείται ως ένα ακόμη σημάδι του αυξημένου αμερικανικού ενδιαφέροντος για τη χώρα, όπως αναφέρει σε δημοσίευμά της η εφημερίδα «Καθημερινή».

Η επίσκεψη μετά τα δημοσιεύματα για την Γκιλφόιλ

Η άφιξη του Ρούμπιο στην Αθήνα πραγματοποιείται μόλις λίγες ημέρες μετά τα δημοσιεύματα της Wall Street Journal σχετικά με την αμερικανίδα πρέσβειρα στην Ελλάδα Κίμπερλι Γκίλφοϊλ.

Η οριστικοποίηση της επίσκεψης ήρθε μετά τα συγκεκριμένα δημοσιεύματα και, σύμφωνα με την εικόνα που επικρατεί στην Αθήνα, η παρουσία του αμερικανού υπουργού Εξωτερικών δεν έχει μόνο θεσμικό και διπλωματικό χαρακτήρα, αλλά αποτελεί ταυτόχρονα και μια κίνηση στήριξης προς την Γκίλφοϊλ.

Ιδιαίτερη σημασία έχει και το γεγονός ότι η Ελλάδα αποτελεί τον μοναδικό ευρωπαϊκό σταθμό της συγκεκριμένης περιοδείας του Ρούμπιο στον οποίο ο αμερικανός υπουργός Εξωτερικών θα παραμείνει για δύο διανυκτερεύσεις.

Το ταξίδι του ξεκινά από το Ρέικιαβικ της Ισλανδίας, όπου θα βρεθεί αύριο, συνεχίζεται στην Αθήνα και ολοκληρώνεται, κατά την επιστροφή του στις Ηνωμένες Πολιτείες, με μία στάση στην Πορτογαλία.

Η Αθήνα ζητά συγκεκριμένα αμερικανικά όπλα

Πέρα από το υψηλού επιπέδου γεωπολιτικό σκέλος, πίσω από την επίσκεψη Ρούμπιο βρίσκεται και μια ιδιαίτερα απαιτητική διαπραγμάτευση ανάμεσα στην Αθήνα και την Ουάσιγκτον για το αμερικανικό αμυντικό υλικό.

Οι συζητήσεις των τελευταίων ημερών χαρακτηρίζονται από μεγάλη λεπτομέρεια και κινούνται σε βάθος, καθώς η ελληνική πλευρά επιδιώκει αυτή τη φορά να διασφαλίσει ότι ο εξοπλισμός που θα προσφερθεί ανταποκρίνεται πραγματικά στις επιχειρησιακές ανάγκες των ελληνικών Ενόπλων Δυνάμεων.

Στόχος είναι να μην επαναληφθεί το προηγούμενο της επιστολής Μπλίνκεν, στην οποία περιλαμβάνονταν σε μεγάλο βαθμό συστήματα που δεν αποτελούσαν άμεση προτεραιότητα για την Ελλάδα.

Ένα από τα βασικά αντικείμενα της διαπραγμάτευσης είναι η παραχώρηση πλεονάζοντος αμερικανικού αμυντικού υλικού μέσω της διαδικασίας Excess Defense Articles (EDA) του Πενταγώνου.

Στο πλαίσιο αυτό, η Ελλάδα έχει εκφράσει ενδιαφέρον, μεταξύ άλλων, για τροχοφόρα τεθωρακισμένα οχήματα μεταφοράς προσωπικού τύπου Stryker, τα οποία θα μπορούσαν να ενισχύσουν περαιτέρω τις επιχειρησιακές δυνατότητες των Ενόπλων Δυνάμεων.

Το πιο κρίσιμο, ωστόσο, κεφάλαιο της διαπραγμάτευσης αφορά τα όπλα με τα οποία θα εξοπλιστούν τα ελληνικά F-35.

Ο Μάρκο Ρούμπιο στην Αθήνα: Όλα τα «ακανθώδη» ζητήματα στο «τραπέζι» κατά τη διήμερη επίσκεψη του Αμερικανού υπουργού Εξωτερικών- Ενέργεια, καλώδιο, GSI, Τουρκία και F-35

Οι πύραυλοι για τα F-35 και ο λογαριασμός

Η Πολεμική Αεροπορία έχει ήδη περάσει στη φάση προετοιμασίας της αεροπορικής βάσης της Ανδραβίδας για την υποδοχή του πρώτου ελληνικού F-35. Οι απαιτούμενες εργασίες στις εγκαταστάσεις πρέπει να προχωρήσουν με βάση αυστηρό χρονοδιάγραμμα, καθώς το πρώτο αεροσκάφος αναμένεται να προσγειωθεί στην Ελλάδα τον Νοέμβριο του 2029.

Στη λίστα των οπλικών συστημάτων που η Αθήνα επιθυμεί να αποδεσμεύσουν οι ΗΠΑ περιλαμβάνονται οι πύραυλοι αέρος-αέρος AIM-9X Block II και AIM-120D (AMRAAM), αλλά και μια σειρά ακόμη όπλων που είναι ήδη πιστοποιημένα για χρήση από τα συγκεκριμένα αεροσκάφη.

Ιδιαίτερη βαρύτητα έχουν οι AIM-120D, οι οποίοι διαθέτουν δυνατότητες αντίστοιχες με εκείνες των Meteor. Για τον λόγο αυτό, στην Αθήνα επικρατεί αισιοδοξία ότι θα καταστεί εφικτή η αποδέσμευσή τους προς την Ελλάδα.

Ταυτόχρονα, η ελληνική πλευρά έχει βάλει στο τραπέζι και οπλικά συστήματα που μέχρι πρόσφατα δεν βρίσκονταν μεταξύ εκείνων που οι Ηνωμένες Πολιτείες ήταν διατεθειμένες να αποδεσμεύσουν, όπως ο πύραυλος AGM-158 JASSM-ER.

Ο συνολικός προϋπολογισμός που έχει υπολογίσει η Ελλάδα για το συγκεκριμένο πακέτο οπλικών συστημάτων κινείται λίγο κάτω από το 1 δισ. ευρώ. Το τελικό ποσό, ωστόσο, δεν έχει «κλειδώσει», καθώς, όπως σημειώνουν καλά πληροφορημένες πηγές που επικαλείται το δημοσίευμα, θα εξαρτηθεί από τις τελικές ποσότητες και τον αριθμό των όπλων που θα επιλεγούν σε κάθε κατηγορία.

Στο τραπέζι των επαφών αναμένεται να βρεθεί και το ζήτημα της υποστήριξης. Και αυτό δεν αφορά μόνο τα όπλα, αλλά συνολικά το πρόγραμμα των F-35 και τη διατήρηση υψηλού βαθμού διαθεσιμότητας των αεροσκαφών.

Η Αθήνα επιδιώκει, επομένως, να εξασφαλίσει από νωρίς ένα αποτελεσματικό πλαίσιο εν συνεχεία υποστήριξης, ώστε η επένδυση στα F-35 να συνοδεύεται και από την απαιτούμενη επιχειρησιακή διαθεσιμότητα.

Τα επιπλέον 20 F-35 και τα F-16 Viper

Σε ό,τι αφορά την προοπτική απόκτησης ακόμη 20 F-35, στην παρούσα φάση δεν φαίνεται να επίκειται ενεργοποίηση της σχετικής προαίρεσης.

Η απόφαση για την επιπλέον αγορά τοποθετείται χρονικά μετά το 2030, όταν εκτιμάται ότι θα υπάρχει μεγαλύτερη δημοσιονομική ευχέρεια και δυνατότητα να ανοίξει εκ νέου ο σχετικός φάκελος.

Την ίδια στιγμή, σε πλήρη εξέλιξη παραμένει το πρόγραμμα αναβάθμισης των ελληνικών F-16 στη διαμόρφωση Viper, μια διαδικασία που αποτελεί επίσης σημαντικό κομμάτι της προσπάθειας εκσυγχρονισμού της Πολεμικής Αεροπορίας.

Το πρόγραμμα αναμένεται να έχει ολοκληρωθεί έως το τέλος του 2027. Αμέσως μετά, μέσα στο 2028, προβλέπεται να ακολουθήσει η επέκταση της αναβάθμισης και στα 37 F-16 Block 50.

Ο έκτος γύρος του στρατηγικού διαλόγου

Το ακριβές πρόγραμμα του Μάρκο Ρούμπιο στην Αθήνα δεν έχει ακόμη οριστικοποιηθεί στο σύνολό του και αναμένεται να κλείσει οριστικά αύριο.

Σύμφωνα, πάντως, με πληροφορίες από το περιβάλλον του αμερικανού υπουργού Εξωτερικών που επικαλείται η εφημερίδα, υπάρχει πρόθεση ο Ρούμπιο να εκφωνήσει ομιλία με αντικείμενο την κατάσταση στον κόσμο και τις διεθνείς εξελίξεις της περιόδου.

Το κύριο μέρος της επίσκεψης θα πραγματοποιηθεί την Τετάρτη 7 Οκτωβρίου, καθώς ο αμερικανός υπουργός Εξωτερικών αναμένεται να φτάσει στην Αθήνα αργά το βράδυ της Τρίτης.

Η επίσκεψη πραγματοποιείται στο πλαίσιο του έκτου γύρου του στρατηγικού διαλόγου Ελλάδας – ΗΠΑ, οι εργασίες του οποίου θα φιλοξενηθούν τόσο στο υπουργείο Εξωτερικών όσο και στο Μέγαρο Μαξίμου.

Στο υπουργείο Εξωτερικών θα διεξαχθούν οι εργασίες του στρατηγικού διαλόγου, ενώ στη συνέχεια ο Μάρκο Ρούμπιο και ο υπουργός Εξωτερικών Γιώργος Γεραπετρίτης αναμένεται να προχωρήσουν σε κοινές δηλώσεις.

Ακολούθως, ο αμερικανός υπουργός Εξωτερικών θα μεταβεί στο Μέγαρο Μαξίμου, όπου θα έχει κατ’ ιδίαν συνάντηση με τον πρωθυπουργό Κυριάκο Μητσοτάκη.

Η επίσκεψη αναμένεται να συνοδευτεί και από την υπογραφή συμφωνιών. Μεταξύ αυτών βρίσκεται συμφωνία για την ενίσχυση της συνεργασίας των ελληνικών Ενόπλων Δυνάμεων με την Εθνοφρουρά της Φλόριντα.

Πρόκειται για μια συμφωνία που έχει και ιδιαίτερο προσωπικό συμβολισμό για τον ίδιο τον Ρούμπιο. Ο σημερινός επικεφαλής του Στέιτ Ντιπάρτμεντ είχε εκλεγεί γερουσιαστής στη Φλόριντα, προτού παραιτηθεί από τη Γερουσία για να αναλάβει τα ηνία του αμερικανικού υπουργείου Εξωτερικών.

Έτσι, η διήμερη παρουσία του στην Αθήνα αποκτά ένα ευρύτερο αποτύπωμα: από τα F-35 και τα αμερικανικά όπλα έως το ενεργειακό μέτωπο, τον GSI και τις ελληνοτουρκικές ισορροπίες, η ατζέντα Ρούμπιο αγγίζει σχεδόν όλα τα κρίσιμα πεδία στα οποία συναντώνται σήμερα τα ελληνικά και αμερικανικά στρατηγικά συμφέροντα.