Ο Ντόναλντ Τραμπ απειλεί και τους BRICS με «εμπορικό πόλεμο»-Πόσο ρεαλιστική είναι η στρατηγική επιβολής κυρώσεων στις χώρες που αντιπροσωπεύουν το 40% της παγκόσμιας οικονομίας;

Σε μια νέα κλιμάκωση της επιθετικής εμπορικής του ρητορικής, ο Πρόεδρος των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, προειδοποίησε ότι η Ουάσινγκτον θα επιβάλει πρόσθετους δασμούς ύψους 10% σε κάθε χώρα που θα ευθυγραμμιστεί με τις – όπως τις χαρακτήρισε – «αντιαμερικανικές πολιτικές» της συμμαχίας BRICS.

Ο Ντόναλντ Τραμπ απειλεί και τους BRICS με «εμπορικό πόλεμο»-Πόσο ρεαλιστική είναι η στρατηγική επιβολής κυρώσεων στις χώρες που αντιπροσωπεύουν το 40% της παγκόσμιας οικονομίας;

Η προειδοποίηση αυτή έρχεται σε μια συγκυρία που οι BRICS εμφανίζονται ενισχυμένοι και διευρυμένοι, φιλοδοξώντας να αμφισβητήσουν ευθέως τη διεθνή τάξη πραγμάτων που οικοδομήθηκε υπό την ηγεμονία της Δύσης. Η σύνοδος κορυφής των BRICS ξεκίνησε την Κυριακή στη Βραζιλία σε διευρυμένη σύνθεση, σηματοδοτώντας τη μετατόπιση βάρους της παγκόσμιας οικονομίας προς τον λεγόμενο Παγκόσμιο Νότο. Στις ιδρυτικές χώρες – Βραζιλία, Ρωσία, Ινδία, Κίνα και Νότια Αφρική – έχουν προστεθεί από πέρυσι η Αίγυπτος, το Ιράν, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, η Ινδονησία και η Σαουδική Αραβία. Πάνω από 30 ακόμη χώρες – συμπεριλαμβανομένης της Τουρκίας – έχουν εκδηλώσει ενδιαφέρον για πλήρη ή συνεργατική συμμετοχή.

Σύμφωνα με τα στοιχεία του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου για το 2025, το συνολικό ΑΕΠ των χωρών της ομάδας (σε όρους ισοτιμίας αγοραστικής δύναμης) εκτιμάται ότι θα φθάσει τα 77 τρισεκατομμύρια δολάρια, αντιπροσωπεύοντας περίπου το 40% της παγκόσμιας οικονομίας. Οι χώρες αυτές καλύπτουν σχεδόν το ένα τρίτο της εδαφικής επιφάνειας του πλανήτη και φιλοξενούν σχεδόν τον μισό παγκόσμιο πληθυσμό. Όπως επεσήμανε ο Ρώσος πρόεδρος Βλαντίμιρ Πούτιν στη σύνοδο, οι BRICS ξεπερνούν πλέον σε οικονομικούς δείκτες ακόμη και την G7.

Η προειδοποίηση του Τραμπ περί δασμών σε μια τόσο μεγάλη και διαφοροποιημένη οικονομική συμμαχία εγείρει ερωτήματα ως προς τη ρεαλιστικότητά της. Ακόμη και αναλυτές φιλικά προσκείμενοι στις ΗΠΑ επισημαίνουν ότι μια γενικευμένη εμπορική αντιπαράθεση με το μπλοκ BRICS θα είχε σημαντικές επιπτώσεις στην παγκόσμια αλυσίδα εφοδιασμού, στο δολάριο ως αποθεματικό νόμισμα και ενδεχομένως στην ίδια την αμερικανική οικονομία.

Ο Ντόναλντ Τραμπ απειλεί και τους BRICS με «εμπορικό πόλεμο»-Πόσο ρεαλιστική είναι η στρατηγική επιβολής κυρώσεων στις χώρες που αντιπροσωπεύουν το 40% της παγκόσμιας οικονομίας;

Η στρατηγική «Πρώτα η Αμερική» που υιοθέτησε ο Τραμπ κατά την προηγούμενη θητεία του είχε ήδη οδηγήσει σε εντάσεις ακόμη και με παραδοσιακούς συμμάχους των ΗΠΑ, προκαλώντας ρήγματα σε φόρουμ όπως η G7 και η G20. Στο πλαίσιο αυτό, η απειλή για δασμούς κατά των BRICS φαντάζει περισσότερο ως εργαλείο άσκησης πίεσης και λιγότερο ως εφαρμόσιμο σχέδιο ολομέτωπου εμπορικού πολέμου.

Δεν είναι τυχαίο ότι στη Βραζιλία, κατά την εναρκτήρια συνεδρίαση της συνόδου κορυφής, οι BRICS καταδίκασαν την αύξηση των δασμών ως απειλή για το παγκόσμιο εμπόριο και τον πολυμερή χαρακτήρα του. Λίγες ώρες αργότερα, ο Τραμπ επανήλθε με νέα απειλητική δήλωση μέσω της πλατφόρμας Truth Social, τονίζοντας ότι δεν θα υπάρξουν «εξαιρέσεις» για χώρες που ευθυγραμμίζονται με τις «αντιαμερικανικές» θέσεις του μπλοκ – χωρίς, ωστόσο, να προσδιορίζει επακριβώς ποιες πολιτικές θεωρεί αντιαμερικανικές.

Είναι, ωστόσο, γνωστό πως στον πυρήνα της ατζέντας των BRICS περιλαμβάνεται η σταδιακή «αποδολαριοποίηση» του διεθνούς εμπορίου και η οικοδόμηση εναλλακτικών μηχανισμών χρηματοδότησης, περιορίζοντας την επιρροή των ΗΠΑ στο παγκόσμιο χρηματοπιστωτικό σύστημα.

Η φετινή σύνοδος σηματοδοτεί τη μεγαλύτερη ως τώρα διεύρυνση των BRICS. Ο πρόεδρος της Βραζιλίας, Λουίς Ινάσιο Λούλα ντα Σίλβα, στη δική του εναρκτήρια τοποθέτηση, συνέκρινε τους BRICS με το ιστορικό Κίνημα των Αδεσμεύτων, επισημαίνοντας ότι το μπλοκ επιχειρεί να εκφράσει τις φωνές του Παγκόσμιου Νότου που αγνοήθηκαν επί δεκαετίες. Υποστήριξε δε ότι η διεθνής διακυβέρνηση οφείλει να προσαρμοστεί στη νέα πολυπολική πραγματικότητα του 21ου αιώνα.

Ο Ντόναλντ Τραμπ απειλεί και τους BRICS με «εμπορικό πόλεμο»-Πόσο ρεαλιστική είναι η στρατηγική επιβολής κυρώσεων στις χώρες που αντιπροσωπεύουν το 40% της παγκόσμιας οικονομίας;

Η αυξανόμενη επιρροή της ομάδας συνοδεύεται ωστόσο και από μεγαλύτερη πολυπλοκότητα. Η συμμαχία γίνεται όλο και πιο ετερόκλητη, περιλαμβάνοντας χώρες με αποκλίνουσες γεωπολιτικές στοχεύσεις και ακόμη και περιφερειακές αντιπαλότητες. Η πρόκληση για τους BRICS θα είναι η επίτευξη ενιαίας στρατηγικής και η διατήρηση συνοχής παρά τις εγγενείς αυτές αντιθέσεις.

Είναι χαρακτηριστικό ότι στη φετινή σύνοδο παρατηρήθηκαν και απουσίες υψηλού προφίλ: ο πρόεδρος της Κίνας, Σι Τζινπίνγκ, έστειλε τον πρωθυπουργό στη θέση του, ενώ ο Ρώσος πρόεδρος Βλαντίμιρ Πούτιν συμμετείχε διαδικτυακά, λόγω του διεθνούς εντάλματος σύλληψης από το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο.

Παρά τις διαφοροποιήσεις, η ομάδα εξέδωσε κοινή δήλωση που καταδίκασε επιθέσεις σε ιρανικές πυρηνικές εγκαταστάσεις ως παραβίαση του διεθνούς δικαίου, εξέφρασε ανησυχία για την κατάσταση στη Γάζα και κατήγγειλε την επίθεση στο ινδικό Κασμίρ ως τρομοκρατική ενέργεια. Επιπλέον, οι BRICS τάχθηκαν υπέρ της ένταξης της Αιθιοπίας και του Ιράν στον Παγκόσμιο Οργανισμό Εμπορίου και ζήτησαν την αποκατάσταση του μηχανισμού επίλυσης εμπορικών διαφορών.

Η σύνοδος αποφάσισε ακόμη την πιλοτική έναρξη προγράμματος πολυμερών εγγυήσεων μέσω της Νέας Αναπτυξιακής Τράπεζας των BRICS, με στόχο τη μείωση του κόστους χρηματοδότησης και την τόνωση των επενδύσεων στα κράτη-μέλη. Επίσης, σε ειδική συνεδρίαση για την τεχνητή νοημοσύνη, οι συμμετέχοντες ζήτησαν ρυθμιστικά μέτρα για την αποφυγή μη εξουσιοδοτημένης χρήσης και την υπερβολική συλλογή δεδομένων.

Η Βραζιλία αξιοποιεί τη σύνοδο αυτή και ως πρόβα για τη Διάσκεψη του ΟΗΕ για το Κλίμα (COP), που θα φιλοξενήσει τον Νοέμβριο, επιδιώκοντας να αναδείξει τη δέσμευση των αναπτυσσόμενων χωρών στην αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής. Σε αντίθεση, οι Ηνωμένες Πολιτείες επί Τραμπ είχαν «παγώσει» τις σχετικές διεθνείς πρωτοβουλίες. Στο περιθώριο της συνόδου, η Κίνα και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα εξέφρασαν πρόθεση να επενδύσουν στο προτεινόμενο Ταμείο για τα Τροπικά Δάση, σε συνάντηση με τον Βραζιλιάνο υπουργό Οικονομικών.

Η προοπτική ενός εμπορικού πολέμου μεταξύ ΗΠΑ και BRICS θα αποτελούσε, σε κάθε περίπτωση, μείζονα κίνδυνο για την παγκόσμια οικονομία και τον πολυμερή χαρακτήρα του διεθνούς εμπορίου. Εξ ου και πολλοί αναλυτές θεωρούν την απειλή του Τραμπ περισσότερο εργαλείο πολιτικής πίεσης παρά ρεαλιστική στρατηγική που θα μπορούσε εύκολα να εφαρμοστεί στην πράξη.