Ο πόλεμος του Τραμπ με το Ιράν ξεφεύγει από κάθε έλεγχο: Τα πυρηνικά , το αδιέξοδο και και το μέγα ρίσκο για την παγκόσμια οικονομία

Ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ αναζητά την «ασημένια σφαίρα» που θα τερματίσει τον πόλεμο με το Ιράν, αλλά όλα δείχνουν ότι τέτοια λύση δεν υπάρχει, τουλάχιστον όχι γρήγορα και ανώδυνα. Η στρατηγική του να κλιμακώνει διαρκώς την πίεση, από αεροπορικές επιδρομές μέχρι ναυτικό αποκλεισμό στο Στενό του Ορμούζ, προσκρούει στην αντοχή και την αποφασιστικότητα της Τεχεράνης, που πιστεύει ότι μπορεί να περιμένει περισσότερο από ό,τι αντέχει η Ουάσιγκτον τις εκρηκτικές τιμές ενέργειας.

Στο κέντρο της Τεχεράνης, μια τεράστια διαφημιστική πινακίδα με το πρόσωπο του Τραμπ και μια μπλε ταινία να σφραγίζει το στόμα του, συμβολίζει το κλείσιμο του Στενού του Ορμούζ και τον πόλεμο αφηγήσεων ανάμεσα στις δύο χώρες. Ο Αμερικανός πρόεδρος έχει ήδη δοκιμάσει μια σειρά από κινήσεις –από την περσινή αεροπορική επιδρομή που, όπως είπε, θα «εξαφάνιζε» το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν, μέχρι την έντονη καμπάνια βομβαρδισμών με το Ισραήλ τον Φεβρουάριο για «αλλαγή καθεστώτος»– χωρίς όμως να επιτύχει την πολυπόθητη υποχώρηση της Τεχεράνης. Ακολούθησε ο ναυτικός αποκλεισμός με στόχο να σπάσει τον ιρανικό έλεγχο στο Στενό του Ορμούζ, μια από τις ζωτικότερες αρτηρίες για την παγκόσμια ροή πετρελαίου.

Παρά την τελευταία εξαγγελία του σχεδίου του Τραμπ να «οδηγήσει» τα εγκλωβισμένα πλοία έξω από το στενό, η απάντηση του Ιράν με πυραύλους και drones έδειξε ότι η κρίση μόνο κορυφώνεται, ενώ οι περισσότερες πετρελαϊκές εταιρείες δεν διακινδυνεύουν προς το παρόν τον διάπλου. Οι αναλυτές προειδοποιούν ότι ο Λευκός Οίκος παρερμηνεύει τη στρατηγική και την ψυχολογία του ιρανικού καθεστώτος, που είναι συνηθισμένο σε κυρώσεις και οικονομικό πόνο και εκτιμά πως μπορεί να αντέξει περισσότερο από ό,τι η αμερικανική οικονομία και οι προεκλογικές φιλοδοξίες του προέδρου. Η Τεχεράνη πιστεύει ότι έχει το πάνω χέρι, θεωρώντας πως ο Τραμπ δεν θα αντέξει πολιτικά μια παρατεταμένη άνοδο στις τιμές ενέργειας εν όψει ενδιάμεσων εκλογών.

Η στρατηγική Τραμπ και τα όριά της

Ειδικοί σημειώνουν ότι ο Τραμπ κινείται με τη λογική της διαρκούς κλιμάκωσης: κάθε φορά που μια πίεση δεν αποδίδει, επιστρατεύει ένα νέο εργαλείο καταναγκασμού, πιστεύοντας ότι βρίσκεται πάντα «μια στροφή της βίδας» μακριά από τη νίκη. Όμως, όπως επισημαίνουν, η πίεση χωρίς «ανοιχτή πόρτα» σε μια συμφωνία με όρους αμοιβαίου οφέλους –και όχι ταπείνωσης της άλλης πλευράς– καταλήγει σε αδιέξοδο. Το Ιράν, ένα αυταρχικό καθεστώς που καταστέλλει βίαια τη διαφωνία, δεν έχει τα κλασικά εσωτερικά πολιτικά κίνητρα για συμβιβασμό, ενώ και ο Αμερικανός πρόεδρος εμφανίζεται προς το παρόν απρόθυμος να δώσει το «σωσίβιο» μιας αξιοπρεπούς εξόδου στην Τεχεράνη.

Στο επίκεντρο βρίσκεται η οικονομία του Ιράν και η παραγωγή πετρελαίου: ο Τραμπ δηλώνει ότι η Τεχεράνη έχει «τρείς μέρες» πριν «εκραγεί» η πετρελαϊκή της υποδομή, όμως οι ειδικοί μιλούν για υπερβολή, τονίζοντας ότι η χώρα διαθέτει εβδομάδες περιθώριο, μπορεί να αποθηκεύει πετρέλαιο σε τάνκερ και να μειώσει την παραγωγή χωρίς καταστροφές στα κοιτάσματά της. Κατά την πρώτη προεδρική θητεία του Τραμπ, το Ιράν είχε ήδη κατεβάσει την παραγωγή ακόμη και στα 200.000 βαρέλια ημερησίως, χωρίς σοβαρές βλάβες στην υποδομή του, δείχνοντας ότι γνωρίζει πώς να επιβιώνει υπό ακραίες πιέσεις.

Ο πυρηνικός παράγοντας και το αδιέξοδο

Το αδιέξοδο επιβαρύνεται από την κληρονομιά της αποτυχίας γύρω από τη συμφωνία για το πυρηνικό πρόγραμμα. Η Τεχεράνη είχε τηρήσει τις δεσμεύσεις της στο πλαίσιο της συμφωνίας του 2015, όμως ο Τραμπ αποχώρησε μονομερώς από αυτή το 2018, επαναφέροντας σκληρές κυρώσεις με την πολιτική της «μέγιστης πίεσης», χωρίς να επιτύχει νέα, αυστηρότερη συμφωνία. Όταν οι Ευρωπαίοι απέτυχαν να παρακάμψουν τις αμερικανικές κυρώσεις, το Ιράν άρχισε να υπερβαίνει τα όρια εμπλουτισμού ουρανίου, φτάνοντας σε απόθεμα που θα μπορούσε να στηρίξει την κατασκευή περίπου δέκα πυρηνικών όπλων, αν το αποφάσιζε, γεγονός που σήμερα χρησιμοποιεί ως διαπραγματευτικό μοχλό.

Παρά τις μυστικές επαφές με αμερικανικούς διαύλους, η ιρανική ηγεσία δεν θέλει να εμφανιστεί ότι «λυγίζει» υπό πίεση, φοβούμενη ότι η υποχώρηση θα φέρει μόνο περισσότερες απαιτήσεις στο μέλλον. Αντίθετα, επιδιώκει να διατηρήσει τον έλεγχο του Στενού του Ορμούζ και να επιβάλει διόδια για τη χρηματοδότηση της ανοικοδόμησης, δείχνοντας ότι δεν εμπιστεύεται κανέναν Αμερικανό πρόεδρο για μόνιμη άρση κυρώσεων. Οι ειδικοί τονίζουν ότι ακόμη και αν ο πόλεμος σταματούσε «σήμερα», θα απαιτούνταν μήνες για να επανέλθει η κατάσταση στην ομαλότητα, κάτι που φέρνει τον Τραμπ αντιμέτωπο με το ενδεχόμενο ενός μακροχρόνιου, πολιτικά δαπανηρού αδιεξόδου.