Ο Πούτιν στο κυνήγι της αθανασίας: Το ρωσικό απόρρητο επιστημονικό πρόγραμμα για το «ελιξίριο της αιώνιας νεότητας» ύψους 26 δις ευρώ

Ο «αγέραστος» Βλαντιμίρ Πούτιν φαίνεται πως δεν αρκείται στην πολιτική κυριαρχία. Στρέφει πλέον το βλέμμα του σε ένα ακόμη πιο φιλόδοξο πεδίο: την ίδια τη νίκη απέναντι στον χρόνο.

Ο Πούτιν στο κυνήγι της αθανασίας: Το ρωσικό απόρρητο επιστημονικό πρόγραμμα για το «ελιξίριο της αιώνιας νεότητας» ύψους 26 δις ευρώ

Η αναζήτηση της μακροζωίας, που κάποτε θα έμοιαζε με σενάριο επιστημονικής φαντασίας, αποκτά στη Ρωσία κρατική διάσταση και τεράστια χρηματοδότηση.

Κατά την πρόσφατη επίσκεψη του Βλαντιμίρ Πούτιν στο Πεκίνο, ένα ανοιχτό μικρόφωνο κατέγραψε μια χαλαρή, σχεδόν υπαινικτική συνομιλία με τον Σι Τζινπίνγκ. Οι δύο ηγέτες συζητούσαν για την «κατάκτηση της αθανασίας», ακόμη και μέσω της πιθανότητας αντικατάστασης οργάνων.

Το στιγμιότυπο θεωρήθηκε από πολλούς ως μια εκκεντρική ανταλλαγή απόψεων. Ωστόσο, όπως αποκαλύπτει η Wall Street Journal, πίσω από τις λέξεις αυτές διαγράφεται ένα οργανωμένο ρωσικό επιστημονικό πρόγραμμα μακροζωίας, το οποίο φέρει την πλήρη στήριξη του Κρεμλίνου.

Όπως και κορυφαίοι δισεκατομμυριούχοι της Silicon Valley — μεταξύ των οποίων οι Τζεφ Μπέζος, Σαμ Άλτμαν και Πίτερ Τιλ — έτσι και ο Πούτιν φέρεται να επιδεικνύει εδώ και χρόνια έντονο ενδιαφέρον για την έρευνα κατά της γήρανσης. Στη ρωσική περίπτωση όμως, η προσπάθεια αυτή δεν περιορίζεται σε ιδιωτικές επενδύσεις· έχει μετατραπεί σε κρατική προτεραιότητα, με εργαλεία που κυμαίνονται από την τρισδιάστατη εκτύπωση οργάνων και την εκτροφή ειδικά διαμορφωμένων μίνι χοίρων, έως πιο πειραματικές μεθόδους όπως η κρυοθεραπεία.

Τον περασμένο μήνα, η ρωσική κυβέρνηση ανακοίνωσε ότι επιστήμονες εργάζονται πάνω σε μια γονιδιακή θεραπεία με στόχο την επιβράδυνση της κυτταρικής γήρανσης, στο πλαίσιο του προγράμματος «Νέες Τεχνολογίες Διατήρησης της Υγείας», μιας πρωτοβουλίας ύψους 26 δισεκατομμυρίων δολαρίων που προωθεί ο Πούτιν.

Το συγκεκριμένο φάρμακο «αποτελεί μία από τις πιο ελπιδοφόρες κατευθύνσεις στον αγώνα κατά της γήρανσης», δήλωσε στις 23 Απριλίου ο αναπληρωτής υπουργός Επιστήμης, Ντένις Σεκιρίνσκι.

Παράλληλα, μία ακόμη πολλά υποσχόμενη γραμμή έρευνας αφορά τη δημιουργία ανθρώπινων οργάνων σε εργαστηριακό περιβάλλον για μεταμοσχεύσεις. Πρόκειται για μία από τις τεχνολογίες παράτασης της ζωής στις οποίες αναφέρθηκε και ο ίδιος ο Πούτιν στο Πεκίνο. Όλες αυτές οι δράσεις εντάσσονται στην εθνική πρωτοβουλία μακροζωίας που παρουσιάστηκε το 2024 και, σύμφωνα με τις επίσημες εκτιμήσεις, φιλοδοξεί να σώσει 175.000 ζωές έως το τέλος της δεκαετίας.

Ο Πούτιν στο κυνήγι της αθανασίας: Το ρωσικό απόρρητο επιστημονικό πρόγραμμα για το «ελιξίριο της αιώνιας νεότητας» ύψους 26 δις ευρώ

Στο επίκεντρο δύο βασικές τεχνολογίες

Οι επιστήμονες που έχουν τοποθετηθεί από το ρωσικό κράτος επικεντρώνονται σε δύο βασικούς άξονες: τη βιοεκτύπωση — την τρισδιάστατη εκτύπωση ζωντανού ιστού — και τη ξενομεταμόσχευση, δηλαδή την ανάπτυξη ανθρώπινων οργάνων μέσα σε ειδικά εκτρεφόμενους μίνι χοίρους, μια φυλή που θεωρείται γενετικά συμβατή με τον άνθρωπο.

Σύμφωνα με Ρώσους ερευνητές που συνεργάζονται με κρατικούς φορείς, έχουν ήδη επιτευχθεί βιοεκτυπώσεις ανθρώπινου χόνδρου και θυρεοειδούς αδένα ποντικού, με στόχο την περαιτέρω ανάπτυξη τεχνολογιών αντικατάστασης ανθρώπινων οργάνων έως το 2030. Αντίστοιχο χρονοδιάγραμμα έχει τεθεί και για τα όργανα που καλλιεργούνται σε ζώα.

«Στη Ρωσική Ομοσπονδία βρίσκεται σε εξέλιξη ένα ευρύ φάσμα επιστημονικών προγραμμάτων σε αυτόν τον τομέα», ανέφερε η υπηρεσία Τύπου του Κρεμλίνου μέσω ηλεκτρονικής αλληλογραφίας. «Τα έργα αυτά υποστηρίζονται από το κράτος και σε αυτά συμμετέχουν πολυάριθμα ερευνητικά και επιστημονικά ιδρύματα».

Οι άνθρωποι πίσω από το πρόγραμμα μακροζωίας

Σύμφωνα με τη Wall Street Journal, το δίκτυο που οδηγεί την πρωτοβουλία μακροζωίας συγκροτείται γύρω από δύο πρόσωπα που βρίσκονται κοντά στον Πούτιν: την κόρη του, Μαρία Βοροντσόβα, ενδοκρινολόγο και υπεύθυνη κρατικών προγραμμάτων γενετικής, και τον φυσικό Μιχαήλ Κοβάλτσουκ, επικεφαλής του Ινστιτούτου Κουρτσάτοφ.

Ο Κοβάλτσουκ, αδελφός του τραπεζίτη και στενού συμμάχου του Πούτιν Γιούρι Κοβάλτσουκ, έχει αναδειχθεί σε κεντρική ιδεολογική φιγούρα της ρωσικής προσπάθειας για παράταση ζωής. Υποστηρίζει ότι η επιστήμη θα καταστήσει σύντομα δυνατή την επ’ αόριστον επισκευή και αντικατάσταση ανθρώπινων οργάνων.

«Είναι δύσκολο να μιλήσουμε για αθανασία, αλλά η δυνατότητα επισκευής του ανθρώπου αναμφίβολα θα αυξηθεί», έχει δηλώσει σε ρωσικά μέσα ενημέρωσης.

Ο ίδιος συνδέει συχνά τη βιοτεχνολογία με μια ευρύτερη γεωπολιτική αφήγηση περί σύγκρουσης Δύσης–Ρωσίας, προειδοποιώντας σε ομιλία του το 2015 για τη δημιουργία «ανθρώπων-υπηρετών» στη Δύση και υποστηρίζοντας ακόμη και θεωρίες περί δυτικής εμπλοκής στην πανδημία της Covid-19.

Η ρητορική αυτή δεν είναι ξένη προς τον Πούτιν. Ο Κοβάλτσουκ έχει επαινέσει σοβιετικές ταινίες που πραγματεύονται θεωρίες συνωμοσίας, ενώ ο ίδιος ο Ρώσος πρόεδρος έχει αναφέρει ότι τέτοιες αφηγήσεις τον επηρέασαν στα νεανικά του χρόνια και την πορεία του προς την KGB.

Σημαντική επιρροή θεωρείται και ο Βλαντίμιρ Χαβίνσον, γνωστός στη Ρωσία ως «γεροντολόγος του Πούτιν», ο οποίος προωθούσε θεραπείες με πεπτίδια ζωικής προέλευσης. Τα πεπτίδια, μικρές αλυσίδες αμινοξέων που προωθούνται διεθνώς για αναζωογόνηση και αποκατάσταση, έχουν αποκτήσει δημοφιλία και εκτός Ρωσίας, παρά τα περιορισμένα επιστημονικά δεδομένα που υποστηρίζουν τις ευρείες αντιγηραντικές τους ιδιότητες.

Ο Χαβίνσον είχε διατυπώσει την άποψη ότι οι άνθρωποι μπορούν να ζήσουν έως και 120 χρόνια, επικαλούμενος ακόμη και θρησκευτικά κείμενα. Πέθανε το 2024 σε ηλικία 77 ετών.

Παρά την κλίμακα της χρηματοδότησης και τις φιλόδοξες εξαγγελίες, το ρωσικό πρόγραμμα εμφανίζει περιορισμένο επιστημονικό αποτύπωμα σε διεθνή περιοδικά με κριτές.

«Αν δεν υπάρχουν δημοσιεύσεις, τότε δεν υπάρχουν πραγματικά αποτελέσματα και οι δηλώσεις τους μάλλον πρέπει να θεωρούνται φιλοδοξίες», σχολίασε ο Ρώσος επιστήμονας Αλεξάντερ Οστρόφσκι.

Ο ίδιος, που εγκατέλειψε τη Ρωσία μετά την εισβολή στην Ουκρανία, τόνισε πως η απομόνωση της ρωσικής επιστήμης από τη Δύση έχει περιορίσει σημαντικά την πρόοδο: «Είναι αδύνατο να κάνεις επιστήμη σε απομόνωση. Πιθανότατα λένε στον Πούτιν αυτά που θέλει να ακούσει για να εξασφαλίσουν χρηματοδότηση».

Η «παράδοση» της ρωσικής αναζήτησης μακροζωίας

Η προσπάθεια του Πούτιν να ξεπεράσει τα όρια της βιολογίας εντάσσεται, σύμφωνα με αναλυτές, σε μια μακρά ρωσική παράδοση πειραματισμών πάνω στη μακροζωία και τη βελτίωση του ανθρώπινου σώματος.

Ο ίδιος έχει κατά καιρούς δείξει ενδιαφέρον για αντισυμβατικές μεθόδους, όπως η κρυοθεραπεία. Το 2018, φέρεται να πρότεινε στον τότε καγκελάριο της Αυστρίας Σεμπάστιαν Κουρτς να δοκιμάσει θάλαμο εξαιρετικά χαμηλών θερμοκρασιών, περιγράφοντας με ενθουσιασμό τα οφέλη της παραμονής σε συνθήκες παγετού.

Ο Πούτιν, σήμερα 73 ετών, καλλιεργεί εδώ και δεκαετίες την εικόνα ενός ηγέτη σωματικής ευρωστίας — από φωτογραφίες χωρίς μπλούζα μέχρι εμφανίσεις σε αθλήματα υψηλής έντασης και μοτοσικλέτες μεγάλου κυβισμού. Πίσω όμως από αυτή την εικόνα δύναμης, αναδύεται ένα έντονο ενδιαφέρον για τον έλεγχο της φθοράς του χρόνου.

Κατά την πανδημία, αυστηρά πρωτόκολλα απομόνωσης και μεγάλες αποστάσεις στα περίφημα τραπέζια συναντήσεων τροφοδότησαν περαιτέρω την εικόνα ενός ηγέτη που αντιμετωπίζει με εμμονή τον κίνδυνο της σωματικής φθοράς.

Η ρωσική ενασχόληση με την αθανασία δεν είναι νέα. Από τα πειράματα μεταγγίσεων αίματος του Αλεξάντερ Μπογκντάνοφ τη δεκαετία του 1920, έως τις θεωρίες του Ολεξάντρ Μπογκομόλετς για υπεράνθρωπη μακροζωία, η ιδέα της παράτασης της ζωής υπήρξε επανειλημμένα αντικείμενο επιστημονικής, πολιτικής και ιδεολογικής προσέγγισης — συχνά με τραγικές καταλήξεις για τους ίδιους τους πρωτοπόρους της.

Η σύγχρονη εκδοχή της, υπό την αιγίδα του Κρεμλίνου, μοιάζει να συνεχίζει αυτή την παράδοση, αυτή τη φορά με όρους υψηλής τεχνολογίας και δισεκατομμυρίων.