Ο Τραμπ δεν υπογράφει την ανανέωση της συνθήκης για τα πυρηνικά με τη Ρωσία εάν δεν συμπεριληφθεί και η Κίνα! -Ξυπνάει ξανά ο «πυρηνικός εφιάλτης» του Ψυχρού Πολέμου;

Με τη λήξη της συνθήκης New START μεταξύ Ηνωμένων Πολιτειών και Ρωσίας, ο κόσμος φαίνεται να επιστρέφει επικίνδυνα σε μια εποχή πυρηνικής αβεβαιότητας, που πολλοί πίστευαν ότι είχε οριστικά παρέλθει μετά το τέλος του Ψυχρού Πολέμου.

Ο Τραμπ δεν υπογράφει την ανανέωση της συνθήκης για τα πυρηνικά με τη Ρωσία εάν δεν συμπεριληφθεί και η Κίνα! -Ξυπνάει ξανά ο «πυρηνικός εφιάλτης» του Ψυχρού Πολέμου;

Η συμφωνία, η οποία αποτελεί το τελευταίο θεσμικό ανάχωμα στον έλεγχο των στρατηγικών πυρηνικών όπλων των δύο υπερδυνάμεων, εκπνέει την Πέμπτη, χωρίς να υπάρχει σαφής προοπτική ανανέωσής της.

Ο βασικός λόγος του αδιεξόδου εντοπίζεται στη στάση του Ντόναλντ Τραμπ, ο οποίος έχει καταστήσει σαφές ότι οποιαδήποτε νέα ή παρατεταμένη συμφωνία για τον έλεγχο των πυρηνικών εξοπλισμών θα πρέπει να περιλαμβάνει και την Κίνα. Το Πεκίνο, ωστόσο, απορρίπτει κατηγορηματικά ένα τέτοιο ενδεχόμενο, επισημαίνοντας –μεταξύ άλλων– ότι το πυρηνικό του οπλοστάσιο παραμένει σημαντικά μικρότερο σε σύγκριση με εκείνα της Ουάσινγκτον και της Μόσχας.

Παρά τη σταδιακή αύξηση των κινεζικών πυρηνικών δυνατοτήτων, αυτές αντιστοιχούν σε λιγότερο από το 12% του αμερικανικού και περίπου στο 11% του ρωσικού πυρηνικού οπλοστασίου, γεγονός που καθιστά, σύμφωνα με το Πεκίνο, δυσανάλογη την ένταξή του σε μια τριμερή συμφωνία αυτού του τύπου. Επιπλέον, ενδεχόμενες διαπραγματεύσεις με τρεις μεγάλες πυρηνικές δυνάμεις θα ήταν εκ των πραγμάτων χρονοβόρες και εξαιρετικά περίπλοκες.

Η λήξη της New START εγείρει σοβαρούς φόβους ότι μπορεί να πυροδοτήσει μια νέα παγκόσμια εξοπλιστική κούρσα, κάτι που θα συμβεί για πρώτη φορά μετά το τέλος του Ψυχρού Πολέμου. Παράλληλα, θα σηματοδοτήσει μια ιστορική τομή: για πρώτη φορά εδώ και σχεδόν τέσσερις δεκαετίες, οι Ηνωμένες Πολιτείες και η Ρωσία θα βρεθούν χωρίς καμία ενεργή διμερή συνθήκη ελέγχου των πυρηνικών τους όπλων.

Το Κρεμλίνο δεν έχει κρύψει την ανησυχία του. Όπως δήλωσε ο εκπρόσωπος Τύπου της ρωσικής προεδρίας, Ντμίτρι Πεσκόφ, «σε λίγες ημέρες ο κόσμος θα βρεθεί σε μια πιο επικίνδυνη κατάσταση από πριν», υπογραμμίζοντας ότι η απουσία ενός θεμελιώδους πλαισίου περιορισμού και ελέγχου των μεγαλύτερων πυρηνικών οπλοστασίων του πλανήτη αποτελεί σοβαρό πλήγμα για την παγκόσμια ασφάλεια.

Η New START υπογράφηκε το 2010 και προέβλεπε σαφή ανώτατα όρια: έως 700 ανεπτυγμένους πυραύλους και βαρέα βομβαρδιστικά, έως 1.550 ανεπτυγμένες πυρηνικές κεφαλές και έως 800 εκτοξευτές συνολικά. Πέρα από τα αριθμητικά όρια, η συνθήκη θεωρείται εξαιρετικά σημαντική λόγω των μηχανισμών διαφάνειας που εισήγαγε, όπως η τακτική ανταλλαγή δεδομένων, οι αμοιβαίες ειδοποιήσεις για κινήσεις στρατηγικών δυνάμεων και οι επιτόπιες επιθεωρήσεις.

Η Ρωσία είχε ανακοινώσει τον Φεβρουάριο του 2023 την αναστολή της συμμετοχής της στη συνθήκη, χωρίς ωστόσο να αποχωρήσει επισήμως, δηλώνοντας παράλληλα ότι θα συνεχίσει να τηρεί τα προβλεπόμενα όρια. Τον Σεπτέμβριο του 2025, ο Βλαντίμιρ Πούτιν πρότεινε την παράταση της ισχύος της New START για έναν ακόμη χρόνο, πρόταση που ο Ντόναλντ Τραμπ χαρακτήρισε δημοσίως «καλή ιδέα», χωρίς όμως να υπάρξει μέχρι σήμερα οριστική απάντηση από την Ουάσινγκτον.

Ο Τραμπ δεν υπογράφει την ανανέωση της συνθήκης για τα πυρηνικά με τη Ρωσία εάν δεν συμπεριληφθεί και η Κίνα! -Ξυπνάει ξανά ο «πυρηνικός εφιάλτης» του Ψυχρού Πολέμου;

Επιπλέον εμπόδια στην ανανέωση της συνθήκης φαίνεται να δημιουργούν τα αμερικανικά σχέδια για τον λεγόμενο «Χρυσό Θόλο», ένα φιλόδοξο σύστημα αντιπυραυλικής άμυνας, το οποίο η Μόσχα θεωρεί εξαιρετικά προκλητικό και ασύμβατο με το πνεύμα της New START. Ο Ντμίτρι Μεντβέντεφ έχει προειδοποιήσει ότι τέτοιες πρωτοβουλίες υπονομεύουν κάθε προσπάθεια στρατηγικής σταθερότητας.

Αναλυτές επισημαίνουν ότι, εάν η συνθήκη λήξει χωρίς αντικατάσταση ή έστω άτυπη συμμόρφωση, οι ΗΠΑ και η Ρωσία θα μπορούσαν μέσα σε λίγους μήνες να αυξήσουν δραστικά τα ανεπτυγμένα πυρηνικά τους οπλοστάσια – έως και κατά 60% και 110% αντίστοιχα. Και οι δύο διαθέτουν σημαντικό αριθμό πυρηνικών κεφαλών σε εφεδρεία, καθώς και τη δυνατότητα να «φορτώσουν» περισσότερες κεφαλές στα υπάρχοντα οπλικά τους συστήματα.

Το τέλος των μηχανισμών επαλήθευσης και ανταλλαγής πληροφοριών εντείνει τον κίνδυνο παρεξηγήσεων, δυσπιστίας και στρατηγικών λαθών, οδηγώντας δυνητικά σε περαιτέρω κλιμάκωση και στρατιωτική ενίσχυση εκατέρωθεν. Για πολλούς ειδικούς, αυτό σημαίνει ότι όχι μόνο ο πυρηνικός αφοπλισμός, αλλά ακόμη και ο στοιχειώδης έλεγχος των εξοπλισμών, βρίσκεται πλέον σε τροχιά αποδόμησης.

Οι συνομιλίες για τη New START ουσιαστικά κατέρρευσαν μετά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία το 2022, ενώ η ανάπτυξη νέων οπλικών συστημάτων –όπως ο πυρηνοκίνητος πύραυλος Burevestnik, το υποβρύχιο Poseidon και υπερηχητικά όπλα που δεν καλύπτονται από τη συνθήκη– επιτείνει το κλίμα αβεβαιότητας.

Όπως σημειώνει ο Πάβελ Ποντβίγ του Russian Nuclear Forces Project, η απουσία συμφωνίας αντανακλά τη συνολική επιδείνωση των σχέσεων μεταξύ Μόσχας και Ουάσινγκτον. Παρ’ όλα αυτά, δεν αποκλείεται –λόγω της απρόβλεπτης φύσης του Ντόναλντ Τραμπ– μια αιφνιδιαστική ανακοίνωση της τελευταίας στιγμής για άτυπη τήρηση των υφιστάμενων ορίων.

«Η πραγματική αξία της New START δεν βρίσκεται μόνο στους αριθμούς, αλλά στο σύστημα διαφάνειας και εμπιστοσύνης που οικοδομεί», τονίζει ο Ποντβίγ. Χωρίς αυτό, όπως προειδοποιούν διεθνείς αναλυτές, ο κόσμος εισέρχεται σε μια περίοδο αυξημένου πυρηνικού κινδύνου, όπου η στρατηγική σταθερότητα δεν μπορεί πλέον να θεωρείται δεδομένη.