Νέα ένοπλη ένταση ξέσπασε στη Λωρίδα της Γάζας την Κυριακή, όταν οι ισραηλινές δυνάμεις εξαπέλυσαν αεροπορικά πλήγματα στη Ράφα — μια κίνηση που προκύπτει μέσα από την αμοιβαία ανταλλαγή κατηγοριών μεταξύ Τελ Αβίβ και Χαμάς για παραβιάσεις της πρόσφατης εκεχειρίας που διαπραγματεύτηκε με μεσολάβηση των ΗΠΑ.

Ο τρόμος της Χαμάς εξακολουθεί να σκεπάζει τη Γάζα -H «επόμενη μέρα» μιας «εύθραυστης» ειρήνης

Η επιδείνωση αυτή φωτίζει πόσο εύθραυστη και προσωρινή παραμένει η συμφωνία που τέθηκε σε ισχύ στις 10 Οκτωβρίου.  Το δημόσιο ισραηλινό δίκτυο και επίσημες στρατιωτικές ανακοινώσεις ανέφεραν πλήγματα σε στόχους στη νότια Γάζα και ανταλλαγές πυρών με μαχητές — με το Τελ Αβίβ να υποστηρίζει ότι οι επιχειρήσεις ήταν απάντηση σε επιθέσεις εναντίον των δικών του δυνάμεων. Από την άλλη πλευρά, η Χαμάς αρνείται ότι διεξήγαγε επιχειρήσεις στη Ράφα και υποστήριξε ότι η επικοινωνία της με ομάδες στην περιοχή έχει διακοπεί προ πολλού, επικαλούμενη ότι μέρος της περιοχής βρίσκεται υπό ισραηλινό έλεγχο.

Πίσω από τις στρατιωτικές συγκρούσεις, παραμένει ένα πολιτικό και διοικητικό κενό: ανθρωπιστικές οργανώσεις και αναλυτές χρησιμοποιούν τον όρο «de facto εξουσία» για να περιγράψουν τον ρόλο της Χαμάς στη Γάζα — ένας ευφημισμός που ωστόσο αποτυπώνει την πραγματικότητα ότι, εν απουσία εναλλακτικών κρατικών δομών, η οργάνωση λειτουργεί ως κύριος φορέας ελέγχου και τάξης για εκατομμύρια ανθρώπους υπό αποκλεισμό.

Μέσα στην κατάρρευση του κράτους δικαίου, η Χαμάς αναλαμβάνει λειτουργίες που σε κανονικές συνθήκες θα αντιστοιχούσαν σε πολιτικές και αστυνομικές αρχές: φόρμες επιβολής της τάξης, καταδίωξη πλιατσικολόγων και ομάδων που αμφισβητούν την εξουσία της — συχνά με βίαια μέσα και δημόσιες εκτελέσεις που έχουν στόχο την αποτροπή ανταγωνιστών. Η τακτική αυτή, όπως παρατηρούν διεθνή μέσα και αναλυτές, επιδιώκει να επιβάλει μονοπώλιο βίας και να αποτρέψει το κενό εξουσίας — με συνέπειες που πολλοί θεωρούν ανεπίτρεπτες αλλά άλλοι τις βλέπουν ως «ανάγκη» εν μέσω χάους.

Στο Ισραήλ, ο πρωθυπουργός Μπενιαμίν Νετανιάχου ζήτησε από τις ένοπλες δυνάμεις και τις υπηρεσίες ασφαλείας να αναλάβουν «σθεναρή δράση» εναντίον «τρομοκρατικών στόχων» στη Γάζα, κατηγορώντας τη Χαμάς για παραβίαση της εκεχειρίας. Οι ισραηλινές δηλώσεις ανέφεραν ότι οι επιθέσεις και οι επιχειρήσεις στην περιοχή είχαν στόχο την εξουδετέρωση απειλών που θεωρούνται σαφείς παραβιάσεις των όρων της συμφωνίας.

Ο τρόμος της Χαμάς εξακολουθεί να σκεπάζει τη Γάζα -H «επόμενη μέρα» μιας «εύθραυστης» ειρήνης

Η συμφωνία εκεχειρίας που επιτεύχθηκε πριν μερικές ημέρες περιέχει κενά και όρους χωρίς σαφή χρονοδιαγράμματα — ζήτημα που κάνει πιθανό ένα συμβιβαστικό «μείγμα»: η Χαμάς μπορεί να αποδεχτεί την παράδοση ορισμένων βαρέων όπλων που απειλούν άμεσα το Ισραήλ, αλλά να διατηρήσει ελαφρύτερα όπλα που εξασφαλίζουν την ικανότητά της να αντιμετωπίσει εσωτερικές προκλήσεις και να διατηρήσει την «de‑facto» κυριαρχία. Μια τέτοια εκδοχή θα απέχει από τις απαιτήσεις του προτεινόμενου σχεδίου για ευρύτερη μεταβατική διακυβέρνηση και αφοπλισμό.

Στους δρόμους της Γάζας, η βία και η ατιμωρησία έχουν διχάσει: κάποιες φωνές καταδικάζουν τις εκτελέσεις χωρίς δίκη ως απαράδεκτο έγκλημα, ενώ άλλοι, εξαντλημένοι από τον πόλεμο, θεωρούν απαραίτητα τα αυστηρά μέτρα ως προσωρινό μέσο επιβολής τάξης. Αυτές οι αντιπαραθέσεις δείχνουν πόσο δύσκολο θα είναι να οικοδομηθεί μια βιώσιμη, νόμιμη διακυβέρνηση χωρίς σαφείς εγγυήσεις, εξωτερική στήριξη και ρεαλιστικούς μηχανισμούς εποπτείας.

Η έλλειψη συμφωνίας για το ποιος θα διαχειριστεί τη Γάζα μετά την εκεχειρία — και η άρνηση του Ισραήλ να αποδεχθεί έναν ρόλο της Παλαιστινιακής Αρχής στη λωρίδα — αφήνουν το πεδίο ανοιχτό σε επιχειρήσεις επιβολής από τη Χαμάς ή σε ανεξέλεγκτες ένοπλες ομάδες. Αναλυτές επισημαίνουν ότι, όταν μια κοινωνία έχει καταρρεύσει, αυτός που διατηρεί το μονοπώλιο της βίας στην πράξη κυβερνά — και προς το παρόν η Χαμάς φαίνεται να προσπαθεί ακριβώς αυτό.

Η πρόσφατη κλιμάκωση δείχνει ότι ο δρόμος προς μια σταθερή μετάβαση είναι γεμάτος αγκάθια: ο τερματισμός των μάχών δεν σημαίνει αυτόματα την αποκατάσταση του κράτους δικαίου, ούτε εξασφαλίζει ότι οι πληθυσμοί θα δουν άμεση ανακούφιση ή πολιτική εκπροσώπηση. Χωρίς σαφείς, δεσμευτικούς μηχανισμούς για αφοπλισμό, διακυβέρνηση και εγγυήσεις ανθρωπιστικής πρόσβασης, η «επόμενη μέρα» στη Γάζα κινδυνεύει να είναι απλώς μια εναλλαγή μορφών βίας και ελέγχου — με τραγικές συνέπειες για τους κατοίκους