Ο Βλαντιμίρ Πούτιν αποκαλύπτει την «άλλη διάσταση» της ρωσοφοβίας στην Ευρώπη: «Σας πουλούσαμε φυσικό αέριο στα 150 δολάρια ανά 1.000 κυβικά μέτρα και τώρα πληρώνετε 1.000 δολάρια!- Πήρατε αυτό που ζητήσατε!»

Σοκ και έντονο προβληματισμό στην Ευρώπη προκαλεί η νέα προειδοποίηση του Ρώσου προέδρου Βλαντιμίρ Πούτιν, ο οποίος, με ιδιαίτερα αιχμηρό τρόπο, αναφέρθηκε στην εκτόξευση των τιμών του φυσικού αερίου και στις συνέπειες που μπορεί να έχει η σημερινή ενεργειακή πραγματικότητα κατά τη διάρκεια του χειμώνα.

Ο Βλαντιμίρ Πούτιν αποκαλύπτει την «άλλη διάσταση» της ρωσοφοβίας στην Ευρώπη: «Σας πουλούσαμε φυσικό αέριο στα 150 δολάρια ανά 1.000 κυβικά μέτρα και τώρα πληρώνετε 1.000 δολάρια!- Πήρατε αυτό που ζητήσατε!»

«Σας πουλούσαμε (στους Ευρωπαίους) φυσικό αέριο στα 150 δολάρια ανά 1.000 κυβικά μέτρα και τώρα πληρώνετε 1.000 δολάρια, και επειδή τα αποθέματα σας είναι ελάχιστα , το χειμώνα η τιμή θα φτάσει 1.500. Πήρατε αυτό που ζητήσατε».

Με τη συγκεκριμένη τοποθέτηση, ο Ρώσος πρόεδρος επιχειρεί να αναδείξει το τεράστιο χάσμα ανάμεσα στις τιμές με τις οποίες η Ρωσία προμήθευε επί χρόνια την ευρωπαϊκή αγορά και στο κόστος που καλούνται σήμερα να επωμιστούν οι ευρωπαϊκές οικονομίες.

Ουσιαστικά, ο Πούτιν προειδοποιεί για έναν ιδιαίτερα δύσκολο και ενεργειακά ακριβό χειμώνα, σε μια περίοδο κατά την οποία η αγορά φυσικού αερίου βρίσκεται ήδη σε κατάσταση έντονης νευρικότητας και οι γεωπολιτικές εξελίξεις δημιουργούν νέα σύννεφα αβεβαιότητας πάνω από την ευρωπαϊκή οικονομία.

Οι συγκεκριμένες δηλώσεις του Ρώσου προέδρου έγιναν με αφορμή τη νέα κατακόρυφη άνοδο των τιμών του φυσικού αερίου στην Ευρώπη, επαναφέροντας στο προσκήνιο τη μεγάλη ενεργειακή εξάρτηση της ευρωπαϊκής οικονομίας από τις διεθνείς εξελίξεις.

Ο Πούτιν υπενθύμισε, με εμφανώς καυστικό τρόπο, ότι για πολλά χρόνια η Ρωσία προμήθευε τις ευρωπαϊκές χώρες με μεγάλες ποσότητες φυσικού αερίου, μέσω μακροχρόνιων συμβολαίων και σε τιμές που κινούνταν περίπου στα 150-180 δολάρια ανά 1.000 κυβικά μέτρα.

Η ευρωπαϊκή πλευρά, ωστόσο, είχε εκφράσει επανειλημμένα αντιρρήσεις για το συγκεκριμένο μοντέλο τιμολόγησης, θεωρώντας ότι οι σταθερές τιμές και τα μακροχρόνια συμβόλαια περιόριζαν τη δυνατότητα της αγοράς να λειτουργήσει με μεγαλύτερη ευελιξία. Έτσι, σταδιακά ενισχύθηκε η στροφή προς ένα περισσότερο «απελευθερωμένο» και χρηματιστηριακό σύστημα τιμολόγησης.

Μόνο που η μετάβαση αυτή, σύμφωνα με την επιχειρηματολογία της Μόσχας, αποδείχθηκε εξαιρετικά ακριβή.

Η απόφαση της Ευρωπαϊκής Ένωσης να απομακρυνθεί από τα μακροχρόνια ρωσικά συμβόλαια σταθερής τιμής και να στραφεί περισσότερο στις τιμές της χρηματιστηριακής αγοράς, σε συνδυασμό με τις κυρώσεις, τη διατάραξη των ενεργειακών ροών και τις αλλεπάλληλες γεωπολιτικές συγκρούσεις, δημιούργησε ένα εκρηκτικό μείγμα για την ευρωπαϊκή αγορά ενέργειας.

Το αποτέλεσμα ήταν η ακραία μεταβλητότητα των τιμών του φυσικού αερίου, με τις ευρωπαϊκές οικονομίες να βρίσκονται αντιμέτωπες με ένα ενεργειακό κόστος που απέχει δραματικά από εκείνο των προηγούμενων ετών.

Η προειδοποίηση του Ρώσου προέδρου ότι οι τιμές, οι οποίες ήδη έχουν ξεπεράσει τα 1.000 δολάρια, μπορούν να αγγίξουν ή ακόμη και να ξεπεράσουν τα 1.500 δολάρια κατά τη διάρκεια του χειμώνα, έρχεται σε μια συγκυρία κατά την οποία η ευρωπαϊκή αγορά φυσικού αερίου καταγράφει εκ νέου έντονες ανατιμητικές πιέσεις.

Την ίδια στιγμή, η συνεχιζόμενη πολεμική σύγκρουση στην Ουκρανία, με τις επιθέσεις σε ενεργειακές υποδομές, προσθέτει έναν ακόμη κρίσιμο παράγοντα αβεβαιότητας στην παγκόσμια αγορά ενέργειας.

Παράλληλα, οι νέες αναζωπυρώσεις στη Μέση Ανατολή έχουν προκαλέσει ανησυχία για τις θαλάσσιες διαδρομές ανεφοδιασμού, ιδιαίτερα στην ευρύτερη περιοχή των Στενών του Ορμούζ, από όπου διέρχεται σημαντικό μέρος των παγκόσμιων ενεργειακών φορτίων.

Ο συνδυασμός πολέμων, γεωπολιτικών εντάσεων και περιορισμών στις ενεργειακές ροές δημιουργεί ένα περιβάλλον στο οποίο ακόμη και μια νέα διαταραχή στην προσφορά μπορεί να προκαλέσει απότομη αντίδραση των τιμών.

Στο επίκεντρο τα ευρωπαϊκά αποθέματα

Ιδιαίτερη σημασία αποκτούν, υπό αυτές τις συνθήκες, τα αποθέματα φυσικού αερίου της Ευρώπης.

Οι ευρωπαϊκές αποθήκες φυσικού αερίου βρίσκονταν περίπου στο 67% της πληρότητάς τους, καταγράφοντας αισθητή υποχώρηση σε σχέση με το σχεδόν 80% που καταγραφόταν την αντίστοιχη περσινή περίοδο.

Το ποσοστό αυτό δεν σημαίνει από μόνο του ότι η Ευρώπη οδηγείται αναγκαστικά σε ενεργειακή κρίση, αποτελεί όμως έναν κρίσιμο δείκτη για το πόσο ευάλωτη μπορεί να αποδειχθεί η αγορά σε περίπτωση παρατεταμένου ψύχους, αυξημένης κατανάλωσης ή νέων προβλημάτων στην τροφοδοσία.

Σύμφωνα με την επιχειρηματολογία του Κρεμλίνου, η Ευρώπη ουσιαστικά «τιμωρεί τον εαυτό της» επιλέγοντας την ακριβότερη αγορά άμεσης παράδοσης και απορρίπτοντας τις φθηνότερες ρωσικές προμήθειες.

Η Μόσχα υποστηρίζει ότι η επιλογή αυτή μεταφράζεται σε υψηλότερο ενεργειακό κόστος, εντονότερες πληθωριστικές πιέσεις και σοβαρή επιβάρυνση της ευρωπαϊκής βιομηχανίας, η οποία καλείται να ανταγωνιστεί οικονομίες με χαμηλότερο ενεργειακό κόστος.

Ο Βλαντιμίρ Πούτιν αποκαλύπτει την «άλλη διάσταση» της ρωσοφοβίας στην Ευρώπη: «Σας πουλούσαμε φυσικό αέριο στα 150 δολάρια ανά 1.000 κυβικά μέτρα και τώρα πληρώνετε 1.000 δολάρια!- Πήρατε αυτό που ζητήσατε!»

Η «φωτιά» στο φυσικό αέριο περνά και στο ηλεκτρικό ρεύμα

Το πρόβλημα, όμως, δεν περιορίζεται στην αγορά φυσικού αερίου.

Η ελληνική αγορά ηλεκτρικής ενέργειας επηρεάζεται άμεσα από τις διεθνείς τιμές του φυσικού αερίου, καθώς το αέριο εξακολουθεί να αποτελεί το καύσιμο που διαμορφώνει την οριακή τιμή του συστήματος για σημαντικό μέρος των ωρών της ημέρας.

Έτσι, κάθε νέα άνοδος στην τιμή του φυσικού αερίου μπορεί να μετατραπεί σε νέο κύμα πιέσεων στη χονδρεμπορική αγορά ηλεκτρικής ενέργειας και, τελικά, να περάσει στην πραγματική οικονομία και στους καταναλωτές.

Η μέση χονδρεμπορική τιμή του ρεύματος στην Ελλάδα σημειώνει ανοδική τροχιά για τέταρτο συνεχή μήνα. Από τα 133,40 ευρώ/MWh τον Αύγουστο, οι τιμές στις αρχές Σεπτεμβρίου κατέγραψαν ημερήσιες αιχμές έως και τα 174-188 ευρώ/MWh, αντανακλώντας τη νευρικότητα που επικρατεί στις αγορές και τις ανησυχίες για το κόστος του φυσικού αερίου.

Με άλλα λόγια, η ενεργειακή πίεση δεν μένει στα χρηματιστήρια εμπορευμάτων. Διαχέεται στην ηλεκτρική ενέργεια, στη βιομηχανία, στις επιχειρήσεις και τελικά στην καθημερινότητα των νοικοκυριών.

Η Ευρώπη μπροστά σε έναν δύσκολο χειμώνα

Οι δηλώσεις Πούτιν αξιοποιούνται πολιτικά από το Κρεμλίνο ως μέσο άσκησης πίεσης στις ευρωπαϊκές οικονομίες. Η ρωσική πλευρά επιμένει ότι η Ευρώπη, επιλέγοντας να περιορίσει τις ρωσικές ενεργειακές προμήθειες και να στραφεί σε ακριβότερες εναλλακτικές λύσεις, επιβαρύνει η ίδια το ενεργειακό της κόστος.

Την ίδια στιγμή, η Ευρωπαϊκή Ένωση συνεχίζει με σταθερό βηματισμό την προσπάθεια πλήρους απεξάρτησης από τα ρωσικά ορυκτά καύσιμα, αναζητώντας νέες πηγές εφοδιασμού και ενισχύοντας τις υποδομές LNG.

Ωστόσο, η εξάρτηση από τις διεθνείς αγορές παραμένει ισχυρή.

Η Γερμανία βρίσκεται στο 54% και η Ολλανδία στο 48%. Αυτό σημαίνει ότι δύο από τους σημαντικότερους ενεργειακούς κόμβους της Ευρώπης θα χρειαστεί να στηριχθούν σε μεγάλο βαθμό σε ακριβότερα φορτία LNG και στις τιμές της διεθνούς αγοράς καθ’ όλη τη διάρκεια του χειμώνα.

Η Ευρώπη διαθέτει πλέον εκτεταμένες υποδομές επαναεριοποίησης LNG και, υπό φυσιολογικές καιρικές συνθήκες, έχει σημαντικά περισσότερα εργαλεία στη διάθεσή της σε σχέση με τα προηγούμενα χρόνια.

Το μεγάλο ερώτημα, όμως, είναι τι θα συμβεί εάν ο χειμώνας αποδειχθεί ιδιαίτερα βαρύς.

Ένα παρατεταμένο κύμα ψύχους θα μπορούσε να αυξήσει απότομα τη ζήτηση για φυσικό αέριο, ενώ μια νέα γεωπολιτική αναταραχή στη Μέση Ανατολή, ιδιαίτερα στην περιοχή των Στενών του Ορμούζ, θα μπορούσε να προκαλέσει νέο σοκ στην παγκόσμια εφοδιαστική αλυσίδα.

Σε ένα τέτοιο ενδεχόμενο, η ευρωπαϊκή αγορά θα βρεθεί αντιμέτωπη με ένα εξαιρετικά δύσκολο ενεργειακό περιβάλλον.

Η πρόβλεψη του Πούτιν για τιμές κοντά στα 1.500 δολάρια ανά 1.000 κυβικά μέτρα —ή ακόμη υψηλότερα— δεν αποτελεί σήμερα βεβαιότητα. Παραμένει, όμως, ένα σενάριο που οι ευρωπαϊκές αγορές δεν έχουν την πολυτέλεια να αγνοήσουν, ιδιαίτερα εάν συνδυαστούν χαμηλά αποθέματα, υψηλή ζήτηση, παρατεταμένο ψύχος και νέες γεωπολιτικές αναταράξεις.

Το μεγάλο στοίχημα για την Ευρώπη είναι πλέον διπλό: να εξασφαλίσει επάρκεια φυσικού αερίου και, ταυτόχρονα, να συγκρατήσει το κόστος του σε επίπεδα που δεν θα υπονομεύσουν περαιτέρω την ανταγωνιστικότητα της ευρωπαϊκής οικονομίας.