Οι «αόρατοι» φτωχοί της Ευρώπης και της Ελλάδας- Πώς η φτώχεια ξεπερνά τις «ευάλωτες ομάδες»

Η φτώχεια στην Ευρώπη – και ιδιαίτερα στην Ελλάδα – δεν πλήττει πια μόνο τις γνωστές ευάλωτες κατηγορίες, αλλά αγγίζει ευρύτατα στρώματα του πληθυσμού. Η νέα έκθεση του Ευρωπαϊκού Δικτύου για την Καταπολέμηση της Φτώχειας αποτυπώνει μια ανησυχητική εικόνα κοινωνικής αποδιάρθρωσης και αόρατης φτώχειας, με εκατομμύρια πολίτες να βρίσκονται εκτός στατιστικών και, ουσιαστικά, εκτός κοινωνικής μέριμνας.

Το φαινόμενο της «αόρατης» φτώχειας αναδεικνύει η φετινή έκθεση του EAPN (European Anti-Poverty Network), με επίκεντρο τα κενά των εθνικών πολιτικών κοινωνικής προστασίας και την ανάγκη για ριζική αναθεώρηση της προσέγγισης στην αντιμετώπιση της φτώχειας.

Συγκεκριμένα για την Ελλάδα, πάνω από 2,7 εκατομμύρια πολίτες (26,1%) ζουν σε κίνδυνο φτώχειας ή κοινωνικού αποκλεισμού — το τέταρτο υψηλότερο ποσοστό στην Ευρώπη. Τα στοιχεία δείχνουν ότι το φαινόμενο δεν περιορίζεται πλέον σε μειονότητες ή ανέργους, αλλά επηρεάζει ακόμα και εργαζόμενους, οικογένειες με παιδιά, συνταξιούχους, ακόμα και όσους δεν χαρακτηρίζονται επίσημα «φτωχοί».

Τα στατιστικά δεν λένε όλη την αλήθεια για την φτώχεια

Η έκθεση τονίζει ότι πολλές κοινωνικές ομάδες – όπως άστεγοι, Ρομά, φιλοξενούμενοι σε ιδρύματα ή σε επισφαλείς συνθήκες διαβίωσης – δεν καταγράφονται στις εθνικές έρευνες. Έτσι, μεγάλο μέρος της ακραίας φτώχειας παραμένει αόρατο.

Το κοινωνικό κράτος υπό πίεση

Το 87,6% των Ελλήνων δηλώνει ότι δυσκολεύεται να καλύψει βασικές ανάγκες – ποσοστό που ξεπερνά ακόμα και χώρες όπως η Βουλγαρία. Η ακρίβεια, η αδυναμία πρόσβασης σε αξιοπρεπή στέγαση και υγειονομική περίθαλψη, οι αυξανόμενες κατασχέσεις πρώτης κατοικίας και η ψυχική επιβάρυνση, αναδεικνύονται ως οι βασικότερες προκλήσεις.

Η Ελλάδα κατέχει αρνητικά ρεκόρ στην ΕΕ: υψηλότερες στεγαστικές δαπάνες ως ποσοστό εισοδήματος, μεγαλύτερες ιδιωτικές δαπάνες υγείας (40% του ΑΕΠ) και τις περισσότερες ανικανοποίητες ιατρικές ανάγκες λόγω κόστους. Όλα αυτά συνθέτουν την εικόνα ενός κοινωνικού ιστού που φθείρεται.

Το EAPN καλεί τα κράτη μέλη και την ΕΕ να πάψουν να βλέπουν την κοινωνική προστασία ως δημοσιονομικό βάρος και να την αντιμετωπίσουν ως αναγκαία επένδυση. Μόνο μέσα από μια ολιστική, διαρθρωτική προσέγγιση μπορούν να διασφαλιστούν τα κοινωνικά δικαιώματα και η ανθρώπινη αξιοπρέπεια.