Οι BRICS θέλουν να «επιτεθούν» στην οικονομική πολιτική του Ντόναλντ Τραμπ αλλά όχι στον ίδιο τον Αμερικανό Πρόεδρο

Παρά την απουσία κορυφαίων ηγετών όπως ο Βλαντίμιρ Πούτιν και ο Σι Τζινπίνγκ, οι χώρες-μέλη της ομάδας BRICS και οι νεοενταχθείσες οικονομίες του σχήματος BRICS+ εμφανίζονται αποφασισμένες να καταδικάσουν τις μονομερείς πρακτικές προστατευτισμού που αποσταθεροποιούν το διεθνές εμπόριο.

Οι BRICS θέλουν να «επιτεθούν» στην οικονομική πολιτική του Ντόναλντ Τραμπ αλλά όχι στον ίδιο τον Αμερικανό Πρόεδρο

Το μπλοκ, που αντιπροσωπεύει περίπου το 40% του παγκόσμιου ΑΕΠ και σχεδόν τον μισό πληθυσμό του πλανήτη, επιδιώκει να διαμορφώσει ενιαία γραμμή άμυνας απέναντι στις αμερικανικές πολιτικές δασμών, αποφεύγοντας ωστόσο την άμεση στοχοποίηση του πρώην προέδρου των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ.

Σύμφωνα με προσχέδιο του τελικού ανακοινωθέντος που περιήλθε στη δημοσιότητα μέσω του AFP, οι BRICS προτίθενται να εκφράσουν «σοβαρές ανησυχίες» για την επιβολή μονομερών δασμών, επισημαίνοντας ότι τέτοιες πρακτικές «στρεβλώνουν το εμπόριο» και υπονομεύουν τις παγκόσμιες προοπτικές ανάπτυξης. Το τελικό κείμενο, βεβαίως, παραμένει διαπραγματεύσιμο μέχρι την ολοκλήρωση της συνόδου, αφήνοντας ανοιχτό το ενδεχόμενο τροποποιήσεων.

Η διπλωματική γλώσσα των BRICS είναι εσκεμμένα προσεκτική: αν και καταδικάζουν τα αμερικανικά μέτρα, αποφεύγουν να κατονομάσουν άμεσα τον Ντόναλντ Τραμπ. Ο λόγος είναι προφανής: πολλές χώρες του μπλοκ – με πρώτη την Κίνα – παραμένουν σε ευαίσθητες διαπραγματεύσεις με την Ουάσινγκτον, επιδιώκοντας παράλληλα να οικοδομήσουν έναν εναλλακτικό, πολυπολικό κόσμο χωρίς να διαρρήξουν οριστικά τους διαύλους επικοινωνίας.

Ο οικοδεσπότης της φετινής συνόδου, πρόεδρος της Βραζιλίας Λουίς Ινάσιο Λούλα ντα Σίλβα, έθεσε σαφώς το πλαίσιο: «Απέναντι στην επάνοδο του προστατευτισμού, τα αναδυόμενα κράτη καλούνται να υπερασπιστούν το πολυμερές εμπορικό σύστημα και να επιδιώξουν τη μεταρρύθμιση της διεθνούς χρηματοπιστωτικής αρχιτεκτονικής».

Η απουσία του Ρώσου προέδρου Βλαντίμιρ Πούτιν είναι επιβεβλημένη από τις διεθνείς συνθήκες: σε βάρος του έχει εκδοθεί ένταλμα σύλληψης από το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο λόγω φερόμενων εγκλημάτων πολέμου στην Ουκρανία. Για να αποφευχθεί διπλωματική εμπλοκή της Βραζιλίας, ο Πούτιν θα συμμετάσχει μέσω βιντεοσύνδεσης.

Οι BRICS θέλουν να «επιτεθούν» στην οικονομική πολιτική του Ντόναλντ Τραμπ αλλά όχι στον ίδιο τον Αμερικανό Πρόεδρο

Εξίσου αξιοσημείωτη είναι η απουσία του Σι Τζινπίνγκ, που δεν θα παραστεί για πρώτη φορά σε σύνοδο BRICS, παρά τον ηγετικό ρόλο της Κίνας στο σχήμα. Αντί αυτού, την κινεζική αντιπροσωπεία θα ηγηθεί ο πρωθυπουργός Λι Τσιανγκ. Σύμφωνα με αναλυτές, η απουσία Σι δεν σημαίνει εγκατάλειψη του κινεζικού σχεδίου ηγεσίας στον Παγκόσμιο Νότο. Αντιθέτως, η Κίνα συνεχίζει να επενδύει στην επέκταση του σχήματος BRICS+ και στη διαμόρφωση ενός αυτόνομου γεωπολιτικού πόλου, σε κοινή στρατηγική σύμπλευση με τη Ρωσία.

Η ατζέντα του Κινέζου πρωθυπουργού Λι Τσιανγκ επικεντρώνεται σε δύο βασικούς άξονες: την εμβάθυνση των ενεργειακών συνεργασιών με τις χώρες-εξαγωγείς πετρελαίου του BRICS+ και την προώθηση της χρήσης του γιουάν – τόσο του ψηφιακού όσο και του offshore – στο εσωτερικό εμπόριο του μπλοκ. Στόχος είναι η σταδιακή μείωση της εξάρτησης από το δολάριο στο πλαίσιο ενός ευρύτερου οικονομικού «απο-δολαριοποιημένου» μοντέλου εμπορικών συναλλαγών.

Η αμφισβήτηση της ηγεμονίας του δολαρίου αναμένεται να αποτελέσει κομβικό σημείο της συνόδου, ιδίως για χώρες όπως η Ρωσία και το Ιράν, που βρίσκονται αντιμέτωπες με εκτεταμένες δυτικές κυρώσεις. Από το 2023 ο Λούλα είχε ανοικτά προτείνει τη δημιουργία κοινού νομίσματος BRICS – ιδέα που είχε προκαλέσει την οργισμένη αντίδραση του Τραμπ, ο οποίος είχε απειλήσει με «100% δασμούς» σε όποιο κράτος υιοθετούσε τέτοιο μηχανισμό.

Ωστόσο, στην παρούσα φάση η πρόταση για κοινό νόμισμα φαίνεται να έχει παραμεριστεί ως μη ρεαλιστική. Αντίθετα, κερδίζει έδαφος μια πιο πρακτική λύση: η ενίσχυση των διμερών και πολυμερών συναλλαγών σε εθνικά νομίσματα. Η τάση αυτή ενδυναμώθηκε και από την ανάπτυξη του ρωσικού διασυνοριακού συστήματος πληρωμών, που προωθήθηκε ως εναλλακτική στο SWIFT.

Με φόντο αυτά τα δεδομένα, η φετινή σύνοδος BRICS+ στη Βραζιλία καλείται να ισορροπήσει ανάμεσα στη σκληρή κριτική στις μονομερείς αμερικανικές πολιτικές και την ανάγκη συντονισμένης, αλλά ρεαλιστικής στρατηγικής για την αναμόρφωση της παγκόσμιας οικονομικής τάξης.