Οι «νέοι δρόμοι» του πετρελαίου μετά το «αδιέξοδο» με τα Στενά του Ορμούζ- Ο ρόλος που θέλει να παίξει η Τουρκία

Με τα Στενά του Ορμούζ να βρίσκονται ουσιαστικά σε καθεστώς ασφυκτικού περιορισμού λόγω της πολεμικής έντασης στο Ιράν, η παγκόσμια ενεργειακή αγορά βρίσκεται αντιμέτωπη με μια από τις σοβαρότερες προκλήσεις των τελευταίων ετών.

Οι «νέοι δρόμοι» του πετρελαίου μετά το «αδιέξοδο» με τα Στενά του Ορμούζ- Ο ρόλος που θέλει να παίξει η Τουρκία

Από το συγκεκριμένο θαλάσσιο πέρασμα διέρχεται περίπου το 20% της παγκόσμιας κατανάλωσης πετρελαίου, γεγονός που το καθιστά κομβικό σημείο για το διεθνές εμπόριο ενέργειας.

Η κλιμάκωση της σύγκρουσης έχει προκαλέσει έντονη ανησυχία στις μεγάλες οικονομίες, οι οποίες αναζητούν επειγόντως εναλλακτικές διαδρομές μεταφοράς καυσίμων, προκειμένου να περιοριστεί η πίεση στις τιμές και να αποφευχθεί περαιτέρω αποσταθεροποίηση της αγοράς.

Ο Διεθνής Οργανισμός Ενέργειας (IEA) έχει τονίσει επανειλημμένα ότι η ανάπτυξη εναλλακτικών ενεργειακών διαδρομών είναι πλέον κρίσιμη, ώστε να απορροφηθεί μέρος του σοκ που έχει προκαλέσει η γεωπολιτική ένταση στην περιοχή.

Σύμφωνα με ανάλυση που επικαλείται ο Independent, ήδη εξετάζεται ένα ευρύ φάσμα υποδομών και σχεδίων που θα μπορούσαν να μειώσουν την εξάρτηση από τα Στενά του Ορμούζ.

East-West Pipeline (Σαουδική Αραβία)
Ένας από τους σημαντικότερους ενεργειακούς «διαδρόμους» της περιοχής είναι ο σαουδαραβικός αγωγός μήκους περίπου 1.200 χιλιομέτρων, που συνδέει τα ανατολικά πεδία πετρελαίου με την Ερυθρά Θάλασσα. Η δυναμικότητά του φτάνει τα 7 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως, επιτρέποντας την παράκαμψη του Ορμούζ. Ωστόσο, η διαδρομή του προς την Ερυθρά Θάλασσα εκθέτει τμήμα των μεταφορών σε γεωπολιτικούς κινδύνους, όπως επιθέσεις από τους Χούθι.

Αγωγός Χαμπσάν–Φουτζέιρα (ΗΑΕ)
Στα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, ο συγκεκριμένος αγωγός συνδέει τα πεδία παραγωγής στο Αμπού Ντάμπι με το λιμάνι Φουτζέιρα στον Κόλπο του Ομάν, επιτρέποντας τη μεταφορά έως και 1,8 εκατ. βαρελιών ημερησίως. Το βασικό του πλεονέκτημα είναι ότι παρακάμπτει πλήρως τον Περσικό Κόλπο και συνεπώς τα Στενά του Ορμούζ.

Κιρκούκ–Τσεϊχάν (Ιράκ – Τουρκία)
Ο αγωγός αυτός μεταφέρει πετρέλαιο από το βόρειο Ιράκ προς το τουρκικό λιμάνι Τσεϊχάν στη Μεσόγειο. Πρόκειται για μια στρατηγική εναλλακτική που μειώνει την εξάρτηση από τις θαλάσσιες οδούς του Κόλπου και ενισχύει τον ρόλο της Τουρκίας ως ενεργειακού κόμβου προς την Ευρώπη.

Αγωγός Γκόρεχ–Τζασκ (Ιράν)
Η Τεχεράνη έχει επίσης αναπτύξει δική της εναλλακτική έξοδο, μεταφέροντας περίπου 1 εκατ. βαρέλια ημερησίως από την ενδοχώρα στο λιμάνι Τζασκ, στον Κόλπο του Ομάν. Με αυτόν τον τρόπο το Ιράν αποκτά πρόσβαση στον Ινδικό Ωκεανό χωρίς να εξαρτάται από το Ορμούζ.

Οι «νέοι δρόμοι» του πετρελαίου μετά το «αδιέξοδο» με τα Στενά του Ορμούζ- Ο ρόλος που θέλει να παίξει η Τουρκία

Πέρα από τα ήδη υπάρχοντα δίκτυα, στο τραπέζι βρίσκονται και φιλόδοξα σχέδια που θα μπορούσαν να αλλάξουν ριζικά τον χάρτη της παγκόσμιας ενέργειας.

Αγωγός Βασόρα – Τσεϊχάν
Σύμφωνα με τον επικεφαλής του IEA, Φατίχ Μπιρόλ, ένα νέο έργο που θα συνδέει τη Βασόρα στο Ιράκ με το τουρκικό Τσεϊχάν θα μπορούσε να αποτελέσει κομβική λύση για την παράκαμψη του Ορμούζ. Η πρόταση αυτή ενισχύει περαιτέρω τον στρατηγικό ρόλο της Τουρκίας ως διαμετακομιστικού κόμβου ενέργειας μεταξύ Μέσης Ανατολής και Ευρώπης.

Αγωγός Ιράκ – Ομάν
Ένα ακόμη σχέδιο αφορά τη σύνδεση της Βασόρας με το λιμάνι Ντουκμ στο Ομάν. Ο αγωγός αυτός θα επέτρεπε την απευθείας έξοδο του ιρακινού πετρελαίου στον Ινδικό Ωκεανό, είτε μέσω χερσαίας διαδρομής είτε με υποθαλάσσιο τμήμα, μειώνοντας σημαντικά την έκθεση σε γεωπολιτικούς κινδύνους.

Αγωγός Ιράκ – Ιορδανία (Ακάμπα)
Μια παλαιότερη αλλά επίμονη πρόταση προβλέπει τη μεταφορά πετρελαίου από τη Βασόρα στο λιμάνι Ακάμπα στην Ερυθρά Θάλασσα, με δυναμικότητα περίπου 1 εκατ. βαρελιών ημερησίως. Παρότι το σχέδιο έχει λάβει πολιτική έγκριση τα τελευταία χρόνια, το υψηλό κόστος και οι ανησυχίες ασφαλείας καθυστερούν την υλοποίησή του.

Τεχνητό κανάλι Περσικού Κόλπου – Κόλπου του Ομάν
Η πιο φιλόδοξη πρόταση αφορά τη δημιουργία τεχνητής διώρυγας μέσω των Όρεων Χατζάρ στο Ομάν. Ένα τέτοιο έργο θα επέτρεπε την πλήρη παράκαμψη των Στενών του Ορμούζ, αλλά απαιτεί τεράστιους οικονομικούς πόρους και αντιμετωπίζει εξαιρετικά δύσκολες τεχνικές προκλήσεις, καθιστώντας το προς το παρόν περισσότερο θεωρητικό παρά πρακτικό σχέδιο.

To νέο ενεργειακό τοπίο

Η συζήτηση για εναλλακτικές διαδρομές δεν αφορά μόνο την ενεργειακή ασφάλεια, αλλά και την αναδιάταξη ισχύος στη Μέση Ανατολή. Η Τουρκία αναδεικνύεται σε βασικό παίκτη μέσω των υφιστάμενων και πιθανών αγωγών, ενώ χώρες όπως το Ιράκ, η Σαουδική Αραβία και τα ΗΑΕ επενδύουν σε υποδομές που μειώνουν την εξάρτησή τους από ένα από τα πιο ευάλωτα σημεία του παγκόσμιου εμπορίου.

Το αν αυτές οι πρωτοβουλίες θα μπορέσουν να αποσυμπιέσουν ουσιαστικά την αγορά πετρελαίου θα εξαρτηθεί τόσο από τις γεωπολιτικές εξελίξεις όσο και από την ταχύτητα υλοποίησης των έργων, τα οποία στην πλειονότητά τους παραμένουν ακόμη σε επίπεδο σχεδιασμού ή μερικής λειτουργίας.