«Ώρα μηδέν» για το ΝΑΤΟ: Ευρώπη και Αμερική κινούνται πλέον σε αντίθετες κατευθύνσεις- Ο Τραμπ «ζυγίζει» το ενδεχόμενο της Αμερικανικής «εξόδου» από την Ευρώπη και οι Ευρωπαίοι κοιτούν πως θα καλύψουν το «κενό ασφαλείας»

Ορατός καθίσταται πλέον ο κίνδυνος μιας σταδιακής αποδυνάμωσης της αμερικανικής στρατιωτικής παρουσίας στην Ευρώπη, την ώρα που οι ευρωπαϊκές ηγεσίες αναζητούν τρόπους να καλύψουν ένα πιθανό «κενό ασφαλείας» που θα μπορούσε να προκύψει.’

Καθώς οι Ευρωπαίοι σύμμαχοι προσπαθούν να ερμηνεύσουν τις διπλωματικές επιπτώσεις της έντασης με την κυβέρνηση Τραμπ –ιδίως μετά τις εξελίξεις γύρω από το Ιράν–, οι αμερικανικές δυνάμεις συνεχίζουν απρόσκοπτα τον επιχειρησιακό τους σχεδιασμό στην ανατολική πτέρυγα της Συμμαχίας, διατηρώντας προς το παρόν μια εικόνα κανονικότητας στο στρατιωτικό πεδίο.

Σύμφωνα με πληροφορίες του Reuters, η επόμενη φάση των ασκήσεων, υπό την ονομασία Sword 26, συγκαταλέγεται στα μεγαλύτερα ετήσια εκπαιδευτικά προγράμματα των ΗΠΑ στην Ευρώπη. Περισσότερα από 15.000 στελέχη του ΝΑΤΟ συμμετέχουν, με τους Αμερικανούς στρατιώτες να αποτελούν πάνω από το ένα τρίτο της δύναμης.

Τα σενάρια που δοκιμάζονται καλύπτουν ένα ευρύ φάσμα επιχειρήσεων, από κυβερνοπόλεμο μέχρι συνδυασμένες επιθέσεις τεθωρακισμένων και πεζικού, ενώ οι δραστηριότητες εκτείνονται από τη Σκανδιναβία έως τη Μαύρη Θάλασσα, διαμορφώνοντας έναν κρίσιμο γεωστρατηγικό άξονα για τη Συμμαχία.

Εντεινόμενη ανησυχία για τη στάση της Ουάσιγκτον

Την ίδια στιγμή, σε πολλές ευρωπαϊκές πρωτεύουσες επανεξετάζεται η σχέση εμπιστοσύνης με τις Ηνωμένες Πολιτείες. Διαρροές και εσωτερικές ενημερώσεις από την αμερικανική κυβέρνηση ενισχύουν τους φόβους για ενδεχόμενη «τιμωρητική» προσέγγιση έναντι συμμάχων που δεν ευθυγραμμίζονται πλήρως με τις επιλογές της Ουάσιγκτον.

Το κλίμα γίνεται ολοένα πιο βαρύ, με την αβεβαιότητα να σκιάζει τη διατλαντική συνεργασία. Σε αυτό το πλαίσιο, ο Γερμανός καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς είχε επισημάνει ότι η Ουάσιγκτον έχει «ταπεινωθεί» από την αδυναμία επιβολής των στόχων της έναντι του Ιράν, υπογραμμίζοντας την έλλειψη σαφούς στρατηγικής.

Παράλληλα, ο Ντόναλντ Τραμπ δήλωσε ότι οι ΗΠΑ «μελετά και εξετάζει» τη μείωση της στρατιωτικής τους παρουσίας στη Γερμανία, χωρίς να διευκρινίζεται αν πρόκειται για επιστροφή δυνάμεων στην αμερικανική επικράτεια ή για αναδιάταξή τους στην Ανατολική Ευρώπη.

«Το κρίσιμο ερώτημα είναι αν οι ΗΠΑ παραμένουν πιστές στο ΝΑΤΟ»

Σύμφωνα με Ευρωπαίους αξιωματούχους, οι σχέσεις ΗΠΑ–Ευρώπης χαρακτηρίζονται πλέον από αυξανόμενη αστάθεια, ακόμη και από αντιφατικά μηνύματα. Ενώ στρατιωτικοί κύκλοι των ΗΠΑ διαβεβαιώνουν για τη σταθερή δέσμευση στη Συμμαχία, η πολιτική ρητορική από την Ουάσιγκτον συχνά κινείται προς διαφορετική κατεύθυνση.

Ο Πολωνός πρωθυπουργός Ντόναλντ Τουσκ έθεσε ευθέως το ζήτημα της αξιοπιστίας των ΗΠΑ, τονίζοντας ότι το «μεγαλύτερο και σημαντικότερο ερώτημα για την Ευρώπη είναι αν οι Ηνωμένες Πολιτείες είναι έτοιμες να είναι τόσο πιστές όσο περιγράφεται στις (ΝΑΤΟ) συνθήκες μας. Το ερώτημα είναι αν το ΝΑΤΟ εξακολουθεί να είναι ένας οργανισμός έτοιμος, πολιτικά και υλικοτεχνικά, να αντιδράσει – για παράδειγμα, εναντίον της Ρωσίας αν προσπαθήσει να επιτεθεί».

Όπως προειδοποίησε, μια τέτοια απειλή θα μπορούσε να εκδηλωθεί σε «μήνες και όχι χρόνια».

Παρότι οι περισσότεροι Ευρωπαίοι αξιωματούχοι θεωρούν πιο πιθανές υβριδικές απειλές –όπως κυβερνοεπιθέσεις, δολιοφθορές ή χρήση drones– δεν αποκλείουν το ενδεχόμενο άμεσης στρατιωτικής σύγκρουσης, ιδίως εάν αλλάξουν οι ισορροπίες μετά τον πόλεμο στην Ουκρανία.

Tο χάσμα μεταξύ στρατιωτικής και πολιτικής γραμμής στις ΗΠΑ

Οι Αμερικανοί αξιωματικοί εξακολουθούν να δίνουν έμφαση στον ρόλο των ΗΠΑ ως πυλώνα ενίσχυσης των ευρωπαϊκών δυνατοτήτων. Ωστόσο, η απόσταση μεταξύ της συγκρατημένης στρατιωτικής γλώσσας και της πιο αιχμηρής πολιτικής ρητορικής διευρύνεται, προκαλώντας ενόχληση και αμηχανία στους Ευρωπαίους συμμάχους.

Ενδεικτικό είναι ότι Ευρωπαίος διπλωμάτης χαρακτήρισε την προσέγγιση του Λευκού Οίκου σχεδόν «μηδενιστική», ιδίως μετά τις επιθέσεις στο Ιράν. Σε αυτό το πλαίσιο, ευρωπαϊκές χώρες εμφανίζονται να κατηγορούνται για ανεπαρκή στήριξη, ακόμη και σε περιπτώσεις όπου δεν είχαν ενημερωθεί ή δεν συμμετείχαν στις επιχειρήσεις.

Ερωτήματα για το μέλλον της Συμμαχίας

Όταν ρωτήθηκε για το ενδεχόμενο αποχώρησης από το ΝΑΤΟ, ο Τραμπ απάντησε χαρακτηριστικά: «Εσείς δεν θα το κάνατε, αν ήσασταν στη θέση μου;».

Η στάση αυτή, σε συνδυασμό με την αυστηρότερη κριτική από πρόσωπα όπως ο Μάρκο Ρούμπιο, εντείνει τα ερωτήματα για τη μελλοντική πορεία της Συμμαχίας.

Παρά τις εντάσεις, η αμερικανική στρατιωτική παρουσία παραμένει ισχυρή σε χώρες όπως η Πολωνία, η Γερμανία και η Ρουμανία. Ωστόσο, το βασικό ερώτημα δεν αφορά το παρόν, αλλά τη βιωσιμότητα αυτής της ισορροπίας στο μέλλον.

Πίεση για εξοπλισμούς και καθυστερήσεις

Η Ουάσιγκτον φαίνεται να υιοθετεί μια στρατηγική διαφοροποιημένης μεταχείρισης, επιβραβεύοντας χώρες που ενισχύουν τις αμυντικές τους δυνατότητες, όπως η Πολωνία και τα κράτη της Βαλτικής.

Ταυτόχρονα, ασκείται πίεση για αγορές αμερικανικών οπλικών συστημάτων. Ωστόσο, η αυξημένη κατανάλωση πυραύλων στη Μέση Ανατολή έχει προκαλέσει καθυστερήσεις σε παραδόσεις προς ευρωπαϊκές χώρες, ακόμη και για ήδη πληρωμένα συστήματα.

Ο υπουργός Άμυνας της Εσθονίας, Χάνο Πέβκουρ, σημείωσε: «Πρέπει να κατανοήσουμε ότι οι ΗΠΑ εμπλέκονται επί του παρόντος σε μια σύγκρουση και προσπαθούν να εφοδιαστούν και να διασφαλίσουν ότι θα είναι προετοιμασμένες σε περίπτωση που ο πόλεμος αυτός διαρκέσει περισσότερο». «Από την άλλη πλευρά, δεν είναι προς το συμφέρον τους να βλάψουν τις συμμαχικές σχέσεις ούτε να χάσουν (υπονομεύσουν) την εμπιστοσύνη στην αμυντική τους βιομηχανία, ώστε να μην αγοράζει κανείς από αυτούς στο μέλλον».

Ευρωπαϊκή αυτονομία: στόχος ή ζητούμενο;

Παρά τις διακηρύξεις περί στρατηγικής αυτονομίας, η Ευρώπη εξακολουθεί να εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τις ΗΠΑ στον αμυντικό τομέα. Αν και η παραγωγή ενισχύεται –όπως δείχνει το παράδειγμα της Rheinmetall– οι εσωτερικές διαφωνίες για το μοντέλο άμυνας παραμένουν έντονες.

Η συζήτηση εστιάζει μεταξύ παραδοσιακών βαρέων οπλικών συστημάτων και πιο ευέλικτων, τεχνολογικά προηγμένων λύσεων, όπως drones και συστήματα επιτήρησης. Ο πόλεμος στην Ουκρανία έχει ήδη αναδείξει τη σημασία των νέων τεχνολογιών, χωρίς όμως να έχει οδηγήσει σε κοινή στρατηγική γραμμή.

Παράλληλα, η έλλειψη συντονισμού στις προμήθειες και ο ανταγωνισμός μεταξύ κρατών-μελών δυσχεραίνουν την οικοδόμηση μιας συνεκτικής ευρωπαϊκής άμυνας.

Ένα ρευστό και αβέβαιο μέλλον

Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, η Ευρώπη καλείται να ισορροπήσει μεταξύ φιλοδοξιών για αυτονομία και της πραγματικότητας της εξάρτησης από τις ΗΠΑ.

Όπως παραδέχονται διπλωματικές πηγές, η ήπειρος εξακολουθεί να «μην αντιλαμβάνεται την αίσθηση του επείγοντος που απαιτεί η συγκυρία».

Την ίδια ώρα, η αβεβαιότητα για τη μελλοντική στάση των Ηνωμένων Πολιτειών –είτε προς μεγαλύτερη δέσμευση είτε προς αποστασιοποίηση– εντείνει τον προβληματισμό για την ασφάλεια της Ευρώπης.

Η επόμενη κρίση με τη Ρωσία μπορεί να εκδηλωθεί σύντομα ή να καθυστερήσει. Ωστόσο, το βασικό ερώτημα παραμένει ανοιχτό: θα μπορέσει η Ευρώπη να σταθεί αυτόνομα ή θα συνεχίσει να εξαρτάται από μια ολοένα πιο απρόβλεπτη διατλαντική σχέση;