Ουγγαρία: Πώς ο Βίκτορ Όρμπαν έχει «ράψει» το εκλογικό σύστημα στα μέτρα του!-Ακόμη κι αν κερδίσει ο αντίπαλος του δεν είναι σίγουρο ότι θα μπορέσει να κυβερνήσει!

Η εκλογική αναμέτρηση στην Ουγγαρία δεν κρίνεται αποκλειστικά από τη λαϊκή ψήφο, αλλά και από το θεσμικό πλαίσιο που έχει οικοδομηθεί στα 16 χρόνια κυριαρχίας του Βίκτορ Όρμπαν.

Ουγγαρία: Πώς ο Βίκτορ Όρμπαν έχει «ράψει» το εκλογικό σύστημα στα μέτρα του!-Ακόμη κι αν κερδίσει ο αντίπαλος του δεν είναι σίγουρο ότι θα μπορέσει να κυβερνήσει!

Πρόκειται για ένα σύστημα που δεν ακυρώνει την εκλογική διαδικασία, αλλά τη μετασχηματίζει σε μια άνιση αναμέτρηση, όπου η επικράτηση στην κάλπη δεν συνεπάγεται απαραίτητα και την κατάκτηση της εξουσίας.

Στο πολιτικό σκηνικό, ο 62χρονος πρωθυπουργός βρίσκεται αντιμέτωπος με τον πρώην σύμμαχό του, Πέτερ Μαγιάρ, ο οποίος, μέσω του κόμματος Tisza, έχει καταφέρει να συγκροτήσει έναν δυναμικό αντιπολιτευτικό πόλο. Δημοσκοπήσεις ανεξάρτητων φορέων δείχνουν ότι το κόμμα του έχει σοβαρές πιθανότητες να αναδειχθεί πρώτο. Ωστόσο, στη σημερινή Ουγγαρία, μια τέτοια ένδειξη δεν αρκεί για ασφαλή πολιτικά συμπεράσματα.

Το βασικό διακύβευμα για την αντιπολίτευση δεν είναι απλώς η πρωτιά σε ψήφους, αλλά το αν αυτή η πρωτιά μπορεί να μεταφραστεί σε κοινοβουλευτική πλειοψηφία. Και εδώ ακριβώς αποκαλύπτεται η ουσία του προβλήματος: το εκλογικό σύστημα λειτουργεί με τέτοιο τρόπο ώστε να ευνοεί δομικά το κυβερνών κόμμα Fidesz.

Το σύστημα που έχει διαμορφωθεί τα τελευταία χρόνια δεν καταργεί τη δημοκρατική διαδικασία· την αναπλαισιώνει. Οι εκλογές παραμένουν τυπικά ελεύθερες, αλλά η ισότητα των όρων τίθεται υπό αμφισβήτηση. Δεν είναι τυχαίο ότι ολοένα και συχνότερα στη Βουδαπέστη ακούγεται η φράση πως οι εκλογές είναι «ελεύθερες, αλλά όχι απολύτως δίκαιες».

Ο Ραλφ Σέλχαμερ έχει περιγράψει με χαρακτηριστική ειρωνεία την πολυπλοκότητα του ουγγρικού μοντέλου, παρομοιάζοντάς το με τον Κύβο του Ρούμπικ: ένα σύστημα πολυεπίπεδο, όπου η τελική εικόνα δεν είναι ποτέ τόσο προφανής όσο φαίνεται αρχικά.

Ανασχεδιασμός κανόνων και εκλογικών χαρτών

Η ισχύς του Βίκτορ Όρμπαν δεν περιορίζεται στην πολιτική του επιρροή, αλλά επεκτείνεται στη διαμόρφωση των ίδιων των κανόνων του παιχνιδιού. Από το 2010 και μετά, το Fidesz προχώρησε σε αλλεπάλληλες αλλαγές στο εκλογικό σύστημα, με πιο κομβική τη μείωση των κοινοβουλευτικών εδρών από 386 σε 199. Η μεταρρύθμιση αυτή άνοιξε τον δρόμο για ριζική ανακατανομή των εκλογικών περιφερειών — μια διαδικασία που συνεχίστηκε και τα επόμενα χρόνια.

Σύμφωνα με επικριτές της κυβέρνησης, η αναδιάρθρωση αυτή είχε σαφή πολιτική στόχευση: περιφέρειες με ισχυρή παρουσία της αντιπολίτευσης συγχωνεύθηκαν, ενώ εκείνες όπου το Fidesz διατηρεί επιρροή κατατμήθηκαν. Το αποτέλεσμα είναι μια άνιση γεωγραφία ψήφου, όπου η αξία κάθε ψήφου διαφοροποιείται ανάλογα με την περιοχή.

Έτσι, σε αγροτικές περιοχές, όπου το κυβερνών κόμμα έχει ισχυρά ερείσματα, απαιτούνται λιγότερες ψήφοι για την εκλογή βουλευτή σε σύγκριση με μεγάλα αστικά κέντρα. Η ανισότητα αυτή αποτυπώνει μια βαθύτερη πολιτική πραγματικότητα: το εκλογικό σώμα δεν εκπροσωπείται με ενιαίο μέτρο.

Ουγγαρία: Πώς ο Βίκτορ Όρμπαν έχει «ράψει» το εκλογικό σύστημα στα μέτρα του!-Ακόμη κι αν κερδίσει ο αντίπαλος του δεν είναι σίγουρο ότι θα μπορέσει να κυβερνήσει!

Ο μηχανισμός ενίσχυσης της πλειοψηφίας

Το εκλογικό σύστημα της Ουγγαρίας συνδυάζει πλειοψηφικά και αναλογικά στοιχεία. Οι πολίτες ψηφίζουν τόσο για τοπικούς υποψηφίους όσο και για κομματικές λίστες. Ωστόσο, μέσω του συστήματος κατανομής — που βασίζεται, μεταξύ άλλων, στη μέθοδο μέθοδος ντ’ Οντ — δημιουργούνται συνθήκες που ενισχύουν το πρώτο κόμμα.

Αυτό επιτρέπει στο Fidesz να μετατρέπει ένα ισχυρό ποσοστό σε δυσανάλογα μεγάλη κοινοβουλευτική πλειοψηφία. Το 2022, για παράδειγμα, εξασφάλισε το 37% των ψήφων, αλλά κατέλαβε περίπου το 68% των εδρών.

Παράλληλα, το όριο του 5% για την είσοδο στη Βουλή λειτουργεί ως πρόσθετος μηχανισμός ενίσχυσης των μεγάλων κομμάτων. Οι ψήφοι που κατευθύνονται σε μικρότερα κόμματα και δεν μεταφράζονται σε έδρες αναδιανέμονται ουσιαστικά υπέρ των ισχυρότερων — συνήθως προς όφελος του κυβερνώντος κόμματος.

Παρά τις στρεβλώσεις, υπάρχει ένα όριο: το σύστημα δεν έχει μέχρι σήμερα αναδείξει πρώτο σε έδρες ένα κόμμα που ήρθε δεύτερο σε ψήφους. Ωστόσο, η αντιπολίτευση για να κυβερνήσει δεν αρκεί να προηγηθεί οριακά — χρειάζεται καθαρή και σαφή επικράτηση.

Δημοσκοπήσεις σε περιβάλλον πόλωσης

Οι δημοσκοπήσεις στην Ουγγαρία αποτελούν πλέον όχι μόνο εργαλείο αποτύπωσης της κοινής γνώμης, αλλά και μέσο πολιτικής αντιπαράθεσης. Το Tisza επικαλείται έρευνες που το φέρνουν μπροστά, ενώ το Fidesz προβάλλει διαφορετικές μετρήσεις που υπογραμμίζουν τη δική του αντοχή.

Η εταιρεία Median έχει παρουσιάσει στοιχεία που δείχνουν σαφές προβάδισμα της αντιπολίτευσης, ακόμη και προοπτική ευρείας πλειοψηφίας. Ωστόσο, οι μετρήσεις αυτές αμφισβητούνται έντονα από φιλοκυβερνητικούς κύκλους, οι οποίοι στρέφονται προσωπικά κατά του επικεφαλής της εταιρείας, Έντρε Χαν.

Η αντιπαράθεση αυτή αντικατοπτρίζει το βάθος της πολιτικής πόλωσης. Στη σημερινή Ουγγαρία, ακόμη και η στατιστική αποτύπωση της κοινής γνώμης έχει μετατραπεί σε πεδίο πολιτικής σύγκρουσης.

Ο έλεγχος της πληροφόρησης

Ένα από τα σημαντικότερα πλεονεκτήματα του Fidesz εντοπίζεται στον χώρο των μέσων ενημέρωσης. Η κυβέρνηση δεν διαθέτει μόνο θεσμικά εργαλεία, αλλά και ισχυρή επιρροή στο μιντιακό περιβάλλον.

Οι δημόσιοι ραδιοτηλεοπτικοί φορείς έχουν κατηγορηθεί ότι λειτουργούν ως προέκταση της κυβερνητικής γραμμής, ενώ μεγάλο μέρος των ιδιωτικών μέσων ανήκει σε επιχειρηματίες με στενές σχέσεις με την εξουσία. Οι Δημοσιογράφοι Χωρίς Σύνορα έχουν επισημάνει ότι το μιντιακό τοπίο χαρακτηρίζεται από έντονη συγκέντρωση και περιορισμό της ανεξαρτησίας.

Η εκτίμηση ότι περίπου το 80% των μέσων βρίσκεται υπό άμεσο ή έμμεσο έλεγχο του κυβερνώντος στρατοπέδου αποτυπώνει μια συνθήκη σχεδόν μονοπωλιακής επιρροής στην ενημέρωση.

Η κρίσιμη παράμετρος της κάλπης

Η εκλογική αναμέτρηση στην Ουγγαρία δεν είναι απλώς μια πολιτική σύγκρουση προσώπων. Είναι μια δοκιμασία για το κατά πόσο ένα σύστημα σχεδιασμένο να διατηρεί την εξουσία μπορεί να αντέξει μια ενδεχόμενη εκλογική φθορά.

Αν το Tisza επικρατήσει, το κρίσιμο ερώτημα δεν θα είναι μόνο η διαφορά των ψήφων, αλλά αν αυτή επαρκεί για να υπερνικήσει τα ενσωματωμένα πλεονεκτήματα του συστήματος.

Ο Βίκτορ Όρμπαν δεν προσέρχεται στις εκλογές ως ένας απλός ηγέτης που δοκιμάζεται από τη φθορά της εξουσίας. Προσέρχεται έχοντας διαμορφώσει ένα θεσμικό περιβάλλον που λειτουργεί συμπληρωματικά προς την πολιτική του ισχύ.

Γι’ αυτό και στην Ουγγαρία η εκλογική νίκη δεν αρκεί να είναι οριακή. Πρέπει να είναι καθαρή, ισχυρή και αδιαμφισβήτητη. Διαφορετικά, ακόμη και μια φαινομενική ήττα μπορεί να μην αποδειχθεί αρκετή για να απομακρύνει τον Όρμπαν από την εξουσία.