Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν: «Η ελευθερία του λόγου είναι ένας ιός και η λογοκρισία το εμβόλιο»

Η πρόσφατη απόφαση των Ηνωμένων Πολιτειών να απαγορεύσουν την είσοδο σε πέντε Ευρωπαίους, ανάμεσά τους και τον πρώην Επίτροπο Τιερί Μπρετόν, προκάλεσε έντονες αντιδράσεις τόσο στην Ευρωπαϊκή Ένωση όσο και στις ΗΠΑ.

Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν: «Η ελευθερία του λόγου είναι ένας ιός και η λογοκρισία το εμβόλιο»

Η αφορμή ήταν η υποψία ότι τα συγκεκριμένα πρόσωπα συμμετείχαν σε δραστηριότητες που αλλοίωναν την έννοια του θεσμικά κατοχυρωμένου ελεύθερου λόγου. Η Πρόεδρος της Κομισιόν, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, απάντησε στην είδηση με δήλωση που υπογράμμισε τη σημασία της ελευθερίας του λόγου: «Η ελευθερία του λόγου αποτελεί το θεμέλιο μιας ισχυρής και δυναμικής ευρωπαϊκής δημοκρατίας», ξεκαθαρίζοντας έτσι τη θέση της απέναντι σε οποιαδήποτε μορφή περιορισμού της. Η τοποθέτησή της, ωστόσο, δεν συνδέεται άμεσα με τις κατηγορίες των αμερικανικών Αρχών.

Η φράση αυτή ξανάρθε στο προσκήνιο λόγω μιας παλαιότερης δήλωσης της φον ντερ Λάιεν στη Σύνοδο Κορυφής για τη Δημοκρατία στην Κοπεγχάγη, στις 14 Μαΐου 2024. Τότε είχε αναφέρει ότι η ελευθερία του λόγου, αναφερόμενη στην “παραπληροφόρηση”, μοιάζει με έναν ιό, ενώ η προσπάθεια περιορισμού της λειτουργεί ως απαραίτητο «εμβόλιο».

Η ομιλία της εντάσσεται σε ένα ευρύτερο πλαίσιο πολιτικών πρωτοβουλιών της Κομισιόν, όπως η «Ασπίδα της Ευρωπαϊκής Δημοκρατίας», με στόχο την αντιμετώπιση της παραπληροφόρησης. Η συγκεκριμένη προσέγγιση έχει επανεξεταστεί και δεχτεί κριτική στα τέλη του 2025, καθώς πολλοί επισημαίνουν ότι σχηματοποιεί τη λογοκρισία ως μέσο ελέγχου του δημόσιου λόγου. Οι παρατηρητές συσχετίζουν τις δηλώσεις της με τον Νόμο περί Ψηφιακών Υπηρεσιών της ΕΕ και τις ενδεχόμενες συνέπειές του στην ελευθερία της έκφρασης.

Στην ουσία, η φον ντερ Λάιεν και ευρύτερα η ηγεσία της ΕΕ προωθούν την επιβολή περιορισμών στον δημόσιο λόγο, χαρακτηρίζοντας ως «παραπληροφόρηση» κάθε αντίθετη ή αμφιλεγόμενη φωνή.

Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν: «Η ελευθερία του λόγου είναι ένας ιός και η λογοκρισία το εμβόλιο»

Στην ομιλία της, η ίδια υποστήριξε ότι «η παραπληροφόρηση και η κοινωνική αποσταθεροποίηση» αποτελούν μεγαλύτερη απειλή για τη διεθνή επιχειρηματική κοινότητα ακόμα και από τον πόλεμο ή την κλιματική κρίση. Τόνισε τη σημασία της συνεργασίας μεταξύ επιχειρήσεων, κυβερνήσεων και δημοκρατικών θεσμών, λέγοντας ότι «πολλές λύσεις προκύπτουν όχι μόνο από τη συνεργασία των χωρών, αλλά από τον συνδυασμό δυνάμεων επιχειρήσεων και κυβερνήσεων που εργάζονται μαζί».

Η φον ντερ Λάιεν αναφέρθηκε επίσης στη στρατηγική του “prebunking” – προληπτικής ενημέρωσης για την αποφυγή παραπληροφόρησης – συγκρίνοντας την παραπληροφόρηση με έναν ιό και το prebunking με το εμβόλιο που προστατεύει την κοινωνία πριν εμφανιστεί η απειλή.

Με αυτές τις δηλώσεις, η πρόεδρος της Κομισιόν επαναφέρει στο δημόσιο διάλογο την πολύπλοκη συζήτηση για τη διαχείριση της πληροφορίας, τον ρόλο της λογοκρισίας και τα όρια της ελευθερίας του λόγου στην ψηφιακή εποχή.