Παμπόνηρος ο Ερντογάν: Επιχειρεί να δώσει συνέχεια στη Συμφωνία της Μέκκας, συγκαλώντας στην Κωνσταντινούπολη την Περιφερειακή Σύνοδο Υπουργών Εξωτερικών Τουρκίας, Σαουδικής Αραβίας, Πακιστάν και Αιγύπτου – Οι ύπουλοι στόχοι της Άγκυρας πίσω από τη Σύνοδο «R4», οι πιέσεις προς το Κάιρο και η νέα περιφερειακή αρχιτεκτονική

Η Άγκυρα επιχειρεί να δώσει συνέχεια στη Συμφωνία της Μέκκας, συγκαλώντας στην Κωνσταντινούπολη για το τέλος Αυγούστου την Περιφερειακή Σύνοδο υπουργών Εξωτερικών Τουρκίας, Σαουδικής Αραβίας, Πακιστάν και Αιγύπτου.

Στη συνάντηση το ενδιαφέρον θα εστιαστεί στην πιθανότητα διεύρυνσης της Συμφωνίας της Μέκκας με την ένταξη της Αιγύπτου σε αυτήν. Η Τουρκία πιέζει για να συμπεριληφθεί στην συμφωνία και η Αίγυπτος, η οποία κρατά ανοιχτούς τους διαύλους επικοινωνίας αλλά δεν έχει μέχρι στιγμής υπογράψει.

Σημειώνεται πως είναι η πρώτη συνάντηση του περιφερειακού αυτού τετραμερούς σχήματος μετά την τριμερή Συμφωνία της Μέκκας, στην οποία Τουρκία, Σαουδική Αραβία και Πακιστάν συμφώνησαν σε ένα ξεχωριστό πλαίσιο συλλογικής άμυνας.

Ο Τούρκος υπουργός Εξωτερικών Χακάν Φιντάν επικοινώνησε τηλεφωνικά με τον αντιπρόεδρο της κυβέρνησης και υπουργό Εξωτερικών του Πακιστάν Μουχάμαντ Ισάκ Νταρ και του απηύθυνε πρόσκληση να συμμετάσχει στην επόμενη περιφερειακή συνάντηση των υπουργών Εξωτερικών. Ο Πακιστανός υπουργός Εξωτερικών αποδέχθηκε την πρόσκληση του Χακάν Φιντάν και επιβεβαίωσε ότι θα παραστεί στη συνάντηση.

Όπως αναφέρεται σε ανάρτηση του υπουργείου Εξωτερικών του Πακιστάν στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, ο υπουργός Εξωτερικών Φιντάν προσκάλεσε τον αντιπρόεδρο της κυβέρνησης/υπουργό Εξωτερικών να συμμετάσχει στην επικείμενη περιφερειακή συνάντηση των υυπουργών Εξωτερικών του Πακιστάν, της Τουρκίας, της Σαουδικής Αραβίας και της Αιγύπτου, η οποία θα πραγματοποιηθεί στην Κωνσταντινούπολη αργότερα αυτό το μήνα.

Σε ανάρτηση του επίσημου λογαριασμού του υπουργείου Εξωτερικών του Πακιστάν στο X αναφέρονται τα εξής:

Ο αναπληρωτής πρωθυπουργός/υπουργός Εξωτερικών, Mohammad Ishaq Dar είχε συνομιλία με τον υπουργό Εξωτερικών της Τουρκίας, Hakan Fidan. Αντήλλαξαν αψεις για τις πρόσφατες περιφερειακές εξελίξεις και συζήτησαν τις προσπάθειες για την προώθηση της περιφερειακής ειρήνης και σταθερότητας.

Ο υπουργός Εξωτερικών Fidan προσκάλεσε τον αναπληρωτή πρωθυπουργό/υπουργό Εξωτερικών να συμμετάσχει στην επικείμενη Περιφερειακή Σύνοδο Υπουργών Εξωτερικών των “Τεσσάρων” (Regional 4) του Πακιστάν, της Τουρκίας, της Σαουδικής Αραβίας και της Αιγύπτου, που θα πραγματοποιηθεί στην Κωνσταντινούπολη στα τέλη αυτού του μήνα.

Ο αναπληρωτής πρωθυπουργός/υπουργός Εξωτερικών αποδέχθηκε την πρόσκληση και επιβεβαίωσε τη συμμετοχή του στη σύνοδο.

Η πρωτοβουλία έρχεται σε συνέχεια της συμφωνίας που υπέγραψαν στις 7 Αυγούστου στην ιερή πόλη της Σαουδικής Αραβίας ο Τούρκος πρόεδρος Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, ο διάδοχος του σαουδαραβικού θρόνου Μοχάμεντ μπιν Σαλμάν και ο πρωθυπουργός του Πακιστάν Σεχμπάζ Σαρίφ.

Το σύμφωνο προβλέπει ενίσχυση της συλλογικής ασφάλειας και της αμυντικής συνεργασίας των τριών χωρών.

Το R4 και η νέα περιφερειακή αρχιτεκτονική

Το Regional 4 (R4) αποτελεί ήδη πλατφόρμα διαβούλευσης μεταξύ Τουρκίας, Πακιστάν, Σαουδικής Αραβίας και Αιγύπτου, που ξεκίνησε από την έναρξη των ισραηλινών στρατιωτικών επιχειρήσεων στη Γάζα. Το Κάιρο συμμετείχε στον τετραμερή διάλογο και τον συντονισμό με το Πακιστάν, την Τουρκία και τη Σαουδική Αραβία προκειμένου οι τέσσερις χώρες να αυξήσουν την επιρροή τους στην περιοχή.

Σύμφωνα με το Ινστιτούτο Μελετών Εθνικής Ασφάλειας (INSS) του Πανεπιστημίου του Τελ Αβίβ, εκείνη την περίοδο η αξιολόγηση στα κυβερνητικά κλιμάκια της Αιγύπτου ήταν ότι αυτός ο συντονισμός θα οδηγούσε στη δημιουργία ενός μόνιμου πλαισίου συνεργασίας. Γι’ αυτό και προκάλεσε έκπληξη όταν η Αίγυπτος τελικά δεν υπέγραψε τη συμφωνία της Μέκκας.

Οι τέσσερις χώρες έχουν πραγματοποιήσει διαδοχικές υπουργικές συναντήσεις, με πιο πρόσφατη την τέταρτη στο Κάιρο, στις 21 Ιουνίου, όπου συζητήθηκαν οι περιφερειακές και διεθνείς εξελίξεις και επαναβεβαιώθηκε η ανάγκη συνεχούς συντονισμού για την ειρήνη, την ασφάλεια και τη σταθερότητα στην περιοχή.

Η Άγκυρα φαίνεται έτσι να επιχειρεί να αξιοποιήσει παράλληλα τα δύο σχήματα: από τη μία, τη Συμφωνία της Μέκκας ως πλαίσιο αμυντικής συνεργασίας των τριών χωρών και, από την άλλη, το R4 ως ευρύτερο μηχανισμό πολιτικού και διπλωματικού συντονισμού, στον οποίο συμμετέχει και η Αίγυπτος.

Ο Χακάν Φιντάν έσπευσε τότε να επισημάνει ότι η πόρτα για τη μελλοντική συμμετοχή της Αιγύπτου παραμένει ανοιχτή, υπό την προϋπόθεση ότι θα επιλυθούν τεχνικά ζητήματα. Επισήμως η Αίγυπτος δεν έδωσε κάποιο λόγο για την απουσία της από τη συμφωνία. Δημοσίευμα στην ιστοσελίδα Middle East Eye ανέφερε ότι η Σαουδική Αραβία ήταν αυτή που μπλόκαρε την είσοδο του Καΐρου στη συμφωνία.

Η πλατφόρμα “Regional 4” (R4) είναι ένα σχήμα τακτικών υπουργικών διαβουλεύσεων και συντονισμού για την περιφερειακή ασφάλεια στη Μέση Ανατολή μεταξύ των υπουργών Εξωτερικών των τριών χωρών

Μέχρι στιγμής έχουν πραγματοποιηθεί 4 σύνοδοι υπουργών Εξωτερικών των χωρών αυτών. Η πρώτη πραγματοποιήθηκε τον Μάρτιο 2026 στο Ριάντ της Σαουδική Αραβίας, στο περιθώριο ισλαμικής υπουργικής συνάντησης. Η 2η στο Ισλαμαμπάντ, η 3η τον Απρίλιο στο περιθώριο του φόρουμ της Αττάλειας και η 4η στις 21 Ιουνίου στο Κάιρο. Στην 4η Σύνοδο υπουργών Εξωτερικών έγινε διεξοδική ανταλλαγή απόψεων σχετικά με τις περιφερειακές και διεθνείς εξελίξεις. Επαναβεβαίωσαν τη σημασία της συνεχιζόμενης διαβούλευσης και του συντονισμού μεταξύ των τεσσάρων χωρών για την υποστήριξη της ειρήνης, της ασφάλειας, της σταθερότητας και της ευημερίας στη Μέση Ανατολή και την ευρύτερη περιοχή.

Η πρόσκληση προς την Αίγυπτο

Η πιθανότητα περαιτέρω σύνδεσης των δύο σχημάτων αποκτά ιδιαίτερη σημασία για την Αίγυπτο. Η χώρα συμμετέχει ήδη στο R4, ενώ η Τουρκία έχει δηλώσει ότι η Συμφωνία Κοινής Άμυνας της Μέκκας μπορεί να παραμείνει ανοικτή σε άλλα φιλικά κράτη.

Έτσι, η συνάντηση της Κωνσταντινούπολης μπορεί να αποτελέσει το επόμενο βήμα για τον καθορισμό του τρόπου με τον οποίο η νέα αμυντική συμφωνία των τριών χωρών θα συνυπάρξει με το ευρύτερο περιφερειακό σχήμα των τεσσάρων.

Τι είναι τελικά η Συμφωνία της Μέκκας; Μια ισχυρή αμυντική συμμαχία, την οποία υπέγραψαν στις 7 Αυγούστου στην ιερή πόλη των μουσουλμάνων ο διάδοχος του θρόνου της Σαουδικής Αραβίας, ο Τούρκος πρόεδρος και ο πρωθυπουργός του Πακιστάν.

Η συμφωνία της Μέκκας είναι ένα αμυντικό σύμφωνο συλλογικής ασφάλειας μεταξύ της Τουρκίας, της Σαουδικής Αραβίας και του Πακιστάν.