Παντού μέσα ο Ερντογάν: Σχέδια για στρατιωτική επέμβαση και στο Ιράν – Σενάρια “ζώνης ανάσχεσης”, ντόμινο προσφυγικών ροών και το γεωπολιτικό παζάρι της Άγκυρας ανάμεσα σε Ουάσιγκτον και ΝΑΤΟ – Τι ετοιμάζει πάλι ο Σουλτάνος;

Στην Τουρκία έχει ανοίξει έντονη συζήτηση γύρω από τα πιθανά σενάρια που θα μπορούσαν να προκύψουν εάν η ένταση μεταξύ Ηνωμένες Πολιτείες και Ιράν εξελιχθεί σε ανοιχτή στρατιωτική σύγκρουση. Στο επίκεντρο βρίσκεται ο φόβος νέων, μαζικών μετακινήσεων πληθυσμών προς τα τουρκοϊρανικά σύνορα και οι επιπτώσεις που αυτές θα είχαν στην εσωτερική σταθερότητα της χώρας.

Σύμφωνα με πληροφορίες που διακινούνται στον τουρκικό Τύπο και σε πολιτικούς κύκλους, εξετάζονται επιλογές όπως η δημιουργία «ζώνης ανάσχεσης» στην ιρανική πλευρά των συνόρων, σε περίπτωση που προκύψει κενό εξουσίας ή ανεξέλεγκτη αποσταθεροποίηση. Παράλληλα, φέρεται να έχουν παρουσιαστεί σε κλειστές ενημερώσεις στη Βουλή κλιμακωτά σχέδια έκτακτης ανάγκης, που περιλαμβάνουν από τη δημιουργία καταυλισμών κοντά στα σύνορα έως πιο ενεργητικές μορφές αποτροπής.

Το βασικό πολιτικό μήνυμα που εκπέμπεται είναι ότι η Άγκυρα δεν επιθυμεί επανάληψη της πολιτικής «ανοιχτών θυρών» που ακολούθησε μετά την κρίση στη Συρία. Η εμπειρία εκείνης της περιόδου, με το υψηλό κοινωνικό και οικονομικό κόστος, εξακολουθεί να επηρεάζει καθοριστικά τις σημερινές επιλογές.

Αλλαγή δόγματος και προληπτική λογική

Πέρα από τη διαχείριση έκτακτης ανάγκης, η συζήτηση αποτυπώνει μια ευρύτερη μετατόπιση στη στρατηγική σκέψη του τουρκικού κράτους. Οι μαζικές ροές πληθυσμών δεν αντιμετωπίζονται πλέον ως παρενέργεια περιφερειακών κρίσεων, αλλά ως παράγοντας που επηρεάζει άμεσα την εθνική ασφάλεια, την κοινωνική συνοχή και την πολιτική σταθερότητα.

Το τουρκοϊρανικό σύνορο θεωρείται γεωγραφικά πιο ελεγχόμενο σε σχέση με το συριακό, ωστόσο πολιτικά πιο ευαίσθητο. Μια ενδεχόμενη κρίση στο Ιράν θα μπορούσε να δημιουργήσει σύνθετες μορφές μετακίνησης: μειονότητες που αναζητούν διέξοδο, πληθυσμούς που διέρχονται μέσω Ιράκ, αλλά και πεδίο αυξημένων ανταγωνισμών πληροφοριών.

Η ισορροπία με ΗΠΑ και ΝΑΤΟ

Η Άγκυρα επιχειρεί να ισορροπήσει ανάμεσα στη συμμετοχή της στη δυτική αρχιτεκτονική ασφαλείας και στη διατήρηση στρατηγικής αυτονομίας. Ως μέλος του ΝΑΤΟ, η Τουρκία αποτελεί κρίσιμο κόμβο στην περιφερειακή εικόνα ασφαλείας. Ταυτόχρονα, δεν επιθυμεί να εμφανιστεί ως χώρα που διευκολύνει άκριτα μια αμερικανική κλιμάκωση κατά της Τεχεράνης.

Η προετοιμασία για ενδεχόμενες προσφυγικές ροές λειτουργεί και ως μήνυμα προς Ουάσιγκτον και Βρυξέλλες: σε περίπτωση σύγκρουσης, η πρώτη πίεση θα ασκηθεί στα τουρκικά σύνορα, γεγονός που μεταφράζεται σε αξιώσεις για πολιτικά και οικονομικά ανταλλάγματα, καθώς και για ρόλο στον σχεδιασμό των συνεπειών.

Εσωτερικές πιέσεις και πολιτικό κόστος

Στο εσωτερικό μέτωπο, το μεταναστευτικό αποτελεί ήδη αντικείμενο έντονης πολιτικής αντιπαράθεσης. Η κοινωνική κόπωση από τα προηγούμενα κύματα μετανάστευσης έχει ενισχύσει την πίεση προς την κυβέρνηση για σκληρότερη στάση. Ακόμη και ένα αριθμητικά περιορισμένο νέο κύμα θα μπορούσε να προκαλέσει δυσανάλογο πολιτικό κόστος.

Οι κίνδυνοι στον ορίζοντα

Στους στρατηγικούς υπολογισμούς της Άγκυρας περιλαμβάνονται:

• Η πιθανή αποσταθεροποίηση σε Ιράκ και Συρία, που θα μπορούσε να ενεργοποιήσει δίκτυα διακίνησης και «γκρίζες ζώνες» στα σύνορα.

• Η αύξηση ασύμμετρων πιέσεων και επιχειρήσεων πληροφοριών σε περιβάλλον κλιμάκωσης.

• Οι οικονομικές συνέπειες μιας περιφερειακής σύγκρουσης, από την ενέργεια έως τις εμπορικές ροές.

Συνολικά, η Τουρκία φαίνεται να αντιμετωπίζει το προσφυγικό όχι ως δευτερεύον ανθρωπιστικό ζήτημα, αλλά ως κεντρικό παράγοντα εθνικής ασφάλειας που μπορεί να αναδιαμορφώσει την εσωτερική και εξωτερική της πολιτική.