Πέθανε ο Περουβιανός λογοτέχνης Μάριο Βάργκας Λιόσα, ο Νομπελίστας με τον πολυτάραχο βίο

Ένας ισόβιος ταξιδευτής, που αναζητούσε απεγνωσμένα την ελευθερία, τη δικαιοσύνη και την αλήθεια, με όχημα τη λογοτεχνία κατά κύριο λόγο αλλά και την πολιτική ενίοτε, ήταν ο βραβευμένος με Νόμπελ Περουβιανός λογοτέχνης, από τους σπουδαιότερους της Λατινικής Αμερικής, Μάριο Βάργκας Λιόσα, που έφυγε χθες από τη ζωή, στα 89 του χρόνια.

Προικισμένος με εξαιρετικές ικανότητες στην τέχνη της γραφής, πρωτοπόρος, ρηξικέλευθος, παθιασμένος, βροντερά ασυμβίβαστος, σε όλες τις πτυχές του πολυτάραχου βίου του, πορεύτηκε ως «ένας πολίτης του κόσμου που αντιλαμβανόταν πάντα τη λογοτεχνία ως ένα στοιχείο της ανθρώπινης ελευθερίας, χωρίς την οποία η ανθρώπινη ζωή θα ήταν ανυπόφορη», όπως είχε περιγράψει ο ίδιος τον εαυτό του.

Την ελεύθερη και δίκαιη κοινωνία που οραματίστηκε, τη διεκδίκησε δυναμικά τόσο μέσα από τα έργα του, τα οποία αποτελούσαν μανιφέστα κοινωνικής διαμαρτυρίας και στηλίτευαν τις κάθε είδους προκαταλήψεις, διακρίσεις και απολυταρχίες αλλά και μέσα από την προσωπική εμπλοκή του στην ενεργό πολιτική η οποία μπορεί να μην είχε θετική έκβαση, αλλά, όπως ο ίδιος εξομολογούνταν, τού δίδαξε πολλά πράγματα για τη χώρα του και για τους περιορισμούς, που γι’ αυτόν είναι ανυπέρβλητοι, στο πεδίο της πολιτικής δράσης».

Έχοντας περιπλανηθεί σε πολλούς τόπους αλλά και πολιτικές ιδεολογίες και κάνοντας επιλογές αμφιλεγόμενες στην προσωπική του ζωή, το γράψιμο, ήταν η μοναδική σταθερή αξία για εκείνον: «Η λογοτεχνία υπήρξε η σπονδυλική στήλη, το νευραλγικό κέντρο της ύπαρξής µου. Ήταν περίπου προφανές από την αρχή, έστω και υποσυνείδητα, ότι θα γίνω συγγραφέας. Από τη στιγμή που ανακάλυψα την ανάγνωση» είχε παραδεχτεί.

Η λογοτεχνική πορεία του

Το αγόρι που γεννήθηκε στην πόλη Αρεκίπα του νότιου Περού και μεγάλωσε με τη μητέρα και τους παππούδες του στην Κοτσαμπάμα της Βολιβίας, χωρίς πατρικό πρότυπο, μιας και τον πατέρα του τον γνώρισε σε ηλικία 10 ετών, έμελλε να εξελιχθεί σε έναν από τους σημαντικότερους λογοτέχνες της Λατινικής Αμερικής αλλά και της Ευρώπης, όπου έζησε για μεγάλα χρονικά διαστήματα.

Πολυγραφότατος, με περισσότερα από 30 τριάντα μυθιστορήματα, θεατρικά έργα και δοκίμια στο ενεργητικό του, έκανε το λογοτεχνικό του ντεμπούτο το 1963, σε ηλικία 27 ετών, στη Μαδρίτη, με το πρώτο του μυθιστόρημα, «Η πόλη και τα σκυλιά», στο οποίο κατέγραψε τις απάνθρωπες συνθήκες διαβίωσης στη Ακαδημία Λεόνσιο Πράδο της Λίμα, όπου φοίτησε για δύο χρόνια, πριν τις σπουδές του στα νομικά και τη φιλολογία, προκαλώντας την οργή του στρατιωτικού καθεστώτος της πατρίδας του.

Τρία χρόνια αργότερα θα κυκλοφορήσει «Το Πράσινο Σπίτι», που επί της ουσίας τον καθιέρωσε στους λογοτεχνικούς κύκλους και τον απογείωσε στις προτιμήσεις του αναγνωστικού κοινού. Πρόκειται για ένα μυθιστόρημα που εξελίσσεται σε δύο διαφορετικούς τόπους, μια μικρή πόλη στην έρημο της περουβιανής ακτής, και τη Σάντα Μαρία ντε Νιέβα, ένα μικρό χωριό χαμένο στην καρδιά της Αμαζονίας, τους οποίους συνδέει ένα πορνείο, άντρο ακολασίας για τον ιερέα και τους πιστούς της, τόπος ξεφαντώματος και απαγορευμένων απολαύσεων για τους άντρες της περιοχής αλλά και τους ξένους. Συγκαταλέγεται ανάμεσα στα σημαντικότερα έργα του και απέσπασε το Βραβείο Ρόμουλο Γαλιέγος, το σπουδαιότερο βραβείο της Λατινικής Αμερικής.
Μάριο Βάργκας Λιόσα: Ο Νομπελίστας με τον πολυτάραχο βίο – Παντρεύτηκε τη θεία και την ξαδέρφη του, «απομυθοποίησε» τον Κάστρο

Σημαντική θέση στην εργογραφία του καταλαμβάνουν επίσης «Η γιορτή του τράγου» (2000), ένα βαθιά πολιτικό μυθιστόρημα που καταγγέλλει όλες εκείνες τις μορφές εξουσίας που επιβιώνουν ανοίγοντας δρόμο μέσα από σωρούς πτωμάτων αλλά και τα «Η Θεία Χούλια και ο Γραφιάς» (1977), «Ο πόλεμος της συντέλειας του κόσμου» (1981),«Ο άνθρωπος που έλεγε ιστορίες» (1987) κ.α.

Διεθνής και κορυφαία αναγνώριση του έργου του αποτέλεσε, αναμφισβήτητα, το Νόμπελ Λογοτεχνίας με το οποίο τιμήθηκε το 2010, για «τη χαρτογράφηση των δομών της εξουσίας και τις αιχμηρές εικόνες της αντίστασης, της ανταρσίας και της ήττας του ατόμου», όπως αναφερόταν στο σκεπτικό της απόφασης. Ο ίδιος, πάντως, φαίνεται πως πιέστηκε από τις υποχρεώσεις που συνεπάγοντας μια τόσο σπουδαία διάκριση: «Το Νόμπελ είναι σαν παραμύθι για μία εβδομάδα και εφιάλτης για μια χρονιά. Δεν μπορείτε να φανταστείτε την πίεση που μου ασκήθηκε για συνεντεύξεις και παρουσία σε εκθέσεις βιβλίου» είχε εξομολογηθεί.

Η πολιτική του διαδρομή

«Δεν πρέπει να επιρρίπτουμε ευθύνες μόνον στους δικτάτορες. Σ’ όλες τις δικτατορίες υπάρχει συνενοχή από ένα μεγάλο κομμάτι του πληθυσμού» δήλωνε με νόημα ο Μάριο Βάργκας Λιόσα, με αφορμή την κυκλοφορία της «Γιορτής του Τράγου», όπου αναφερόταν στη δικτατορία του Τρουχίλο, που βασάνισε τρία εκατομμύρια πολίτες της Δομινικανής Δημοκρατίας. «Στην αρχή δεν ήταν ένα τέρας. Μετατράπηκε σιγά σιγά σ’ αυτό. Ο Τρουχίλο ήταν η δομινικανική εκδοχή του «Καλιγούλα» του Αλμπέρ Καμί. Όλοι έχουμε επιθυμίες που, αν μπορούσαν να εκφραστούν με απόλυτη ελευθερία, θα μας έκαναν τέρατα. Η απόλυτη εξουσία που κατόρθωσε να συγκεντρώσει, του επέτρεψε να μετατρέψει όλες του τις επιθυμίες σε πραγματικότητα» εξηγούσε.

Η σχέση του Λιόσα με την πολιτική είχε ξεκινήσει από τα φοιτητικά του χρόνια, όταν εντάχθηκε στον κομμουνιστικό πυρήνα που μελετούσε το έργο του Μαρξ. Χρόνια αργότερα θα μαγευτεί από την μυθιστορηματική φυσιογνωμία του Φιντέλ Κάστρο, θα ταξιδέψει στην Κούβα, αλλά η εκεί πραγματικότητα δεν θα είναι όπως την περίμενε, καθώς επιστρέφοντας στην Ευρώπη θα «στολίσει» το όνομα του ιστορικού Κουβανού ηγέτη με τον χαρακτηρισμό «αριστερός δικτάτορας». Κάπου εκεί τοποθετείται και η έναρξη της στροφής του προς τις πιο συντηρητικές, φιλελεύθερες πολιτικές.

Το 1990, μάλιστα, θα λάβει την μεγάλη απόφαση να ηγηθεί του κεντροδεξιού συνασπισμού στις εκλογές για την προεδρία του Περού έναντι του Αλμπέρτο Φουχιμόρι, ο οποίος θα κερδίσει στον δεύτερο γύρο, για να πέσει αργότερα από την εξουσία λόγω σκανδάλων. Απογοητευμένος, θυμωμένος και έχοντας δεχτεί απειλές για τη ζωή του ο Λιόσα θα εγκαταλείψει το Περού και θα εγκατασταθεί μόνιμα στην Ισπανία. «Δεν είπα ψέματα. Υποστήριξα ότι η χώρα χρειαζόταν ριζικές αναδιαρθρώσεις και θυσίες αλλά ο βρώμικος πόλεμος που δέχθηκα, παρουσίασε το σχέδιο αλλαγών ως έναν τρόπο απώλειας θέσεων εργασίας. Δυστυχώς στη Λατινική Αμερική προτιμάμε τις υποσχέσεις από την πραγματικότητα» δήλωνε σχετικά με εκείνη την περίοδο.
Μάριο Βάργκας Λιόσα: Ο Νομπελίστας με τον πολυτάραχο βίο – Παντρεύτηκε τη θεία και την ξαδέρφη του, «απομυθοποίησε» τον Κάστρο

Οι γάμοι με συγγενείς του

Έντονη αλλά και αμφιλεγόμενη ήταν από νωρίς η προσωπική ζωή του Μάριο Βάργκας Λιόσα. Στα 19 του μόλις χρόνια αποφάσισε να παντρευτεί την κατά δέκα χρόνια μεγαλύτερη θεία του, Χούλια Ουρκίδι, ξεσηκώνοντας θύελλα στους κόλπους της οικογένειάς του.

Μετά τον χωρισμό τους, το 1964, θα ερωτευθεί ξανά μία συγγενή του, την πρώτη του ξαδέλφη Πατρίσια Λιόσα, με την οποία, μάλιστα θα αποκτήσει τρία παιδιά. Τελευταία του σύντροφος, από το 2015 μέχρι το τέλος της ζωής του υπήρξε η πρώην σύζυγος του διάσημου τραγουδιστή Χούλιο Ιγκλέσιας, Ιζαμπέλ Πρέισλερ.