Πίσω στον 19ο αιώνα πάει η εμπορική ναυτιλία: Οι χειρισμοί Τραμπ στη Μέση Ανατολή φέρνουν εκρηκτική άνοδος στα κόστη μεταφοράς και νέο γύρο ανατιμήσεων στα προϊόντα

Ένα νέο, έντονα πληθωριστικό σκηνικό διαμορφώνεται και για την ελληνική αγορά, καθώς τα ναύλα εκτοξεύονται και πρακτικές άλλων εποχών επανέρχονται δυναμικά στο προσκήνιο.

Ο κλάδος των θαλάσσιων μεταφορών εμπορευματοκιβωτίων μοιάζει πλέον να λειτουργεί χωρίς σαφείς κανόνες, θυμίζοντας «Αγρια Δύση». Η γεωπολιτική ένταση στη Μέση Ανατολή και ο πόλεμος στο Ιράν έχουν προκαλέσει αλυσιδωτές αναταράξεις, οδηγώντας σε έως και τετραπλάσιες χρεώσεις. Την ίδια ώρα, ναυτιλιακές εταιρείες αξιοποιούν έναν ξεχασμένο «κανόνα του 19ου αιώνα», σύμφωνα με τον οποίο μπορούν να εκφορτώνουν τα κοντέινερ στο πλησιέστερο διαθέσιμο λιμάνι – ανεξαρτήτως απόστασης από τον τελικό προορισμό – μεταφέροντας το επιπλέον κόστος στους πελάτες.

Νέο κύμα ακρίβειας προ των πυλών

Η συνεχής άνοδος του κόστους μεταφοράς δεν μπορεί παρά να περάσει στην τελική τιμή των προϊόντων. Αναλυτές προειδοποιούν ότι η επιβάρυνση αυτή, σε συνδυασμό με την αύξηση των τιμών ενέργειας, δημιουργεί ένα ιδιαίτερα εύφλεκτο μείγμα για την οικονομία. Ένα νέο «κύμα» ακρίβειας φαίνεται πλέον αναπόφευκτο, με άμεσες συνέπειες και για τους Έλληνες καταναλωτές.

Ήδη, η τιμή της βενζίνης στην Αθήνα αγγίζει τα 2 ευρώ ανά λίτρο, ενώ στα ράφια των σούπερ μάρκετ καταγράφονται ανατιμήσεις σε χιλιάδες προϊόντα. Οι αυξήσεις είναι αισθητές τόσο στα επώνυμα αγαθά όσο και στα προϊόντα ιδιωτικής ετικέτας, με ορισμένες κατηγορίες – όπως τα αλλαντικά – να παρουσιάζουν ιδιαίτερα έντονες ανατιμήσεις μέσα σε σύντομο χρονικό διάστημα.

Μπροστά σε αυτή την κατάσταση, η κυβέρνηση επιχειρεί να περιορίσει τις επιπτώσεις, θέτοντας ανώτατα όρια κέρδους σε καύσιμα και βασικά αγαθά. Τα μέτρα περιλαμβάνουν περιορισμούς στις προσαυξήσεις τιμών σε όλα τα στάδια της εφοδιαστικής αλυσίδας, από τη βιομηχανία έως το λιανεμπόριο, με στόχο τη συγκράτηση της ακρίβειας.

Αναταραχή χωρίς προηγούμενο στη διεθνή ναυτιλία

Η εικόνα στη διεθνή ναυτιλία παραμένει χαοτική. Η διακοπή της διέλευσης από κρίσιμες θαλάσσιες οδούς, όπως τα Στενά του Ορμούζ, σε συνδυασμό με επιθέσεις σε πλοία και λιμενικές εγκαταστάσεις, έχει οδηγήσει σε εκτεταμένες καθυστερήσεις και ανακατευθύνσεις δρομολογίων. Χιλιάδες πλοία παραμένουν εγκλωβισμένα, ενώ η αβεβαιότητα κυριαρχεί.

Δεδομένου ότι η συντριπτική πλειονότητα του παγκόσμιου εμπορίου πραγματοποιείται δια θαλάσσης, οι επιπτώσεις είναι παγκόσμιες. Μεγάλοι ναυτιλιακοί όμιλοι ενημερώνουν ήδη τους πελάτες τους ότι ενδέχεται να εφαρμόσουν έκτακτες ρήτρες, μετακυλίοντας σημαντικά κόστη.

Παράλληλα, η επιβολή ασφαλίστρων πολεμικού κινδύνου και οι αυξήσεις στα καύσιμα έχουν εκτινάξει τα ναύλα σε ορισμένες διαδρομές. Παράγοντες της αγοράς κάνουν λόγο για συνθήκες «ασυδοσίας», όπου οι πελάτες καλούνται να αποδεχθούν τις νέες χρεώσεις, υπό τον φόβο διακοπής συνεργασίας.

Εφοδιαστικές αλυσίδες υπό πίεση

Οι επιπτώσεις δεν περιορίζονται στο κόστος μεταφοράς, αλλά επεκτείνονται σε ολόκληρη την εφοδιαστική αλυσίδα. Επιχειρήσεις αναγκάζονται να επανασχεδιάσουν τη διακίνηση προϊόντων τους σε πραγματικό χρόνο, αντιμετωπίζοντας συνεχώς νέα εμπόδια. Η κατάσταση θυμίζει «Λερναία Ύδρα», όπου κάθε λύση δημιουργεί ένα νέο πρόβλημα αλλού.

Ιδιαίτερα ευάλωτος εμφανίζεται ο τομέας των φρέσκων προϊόντων. Η μεταφορά ευπαθών αγαθών γίνεται πλέον πιο σύνθετη και δαπανηρή, καθώς απαιτεί συνδυασμό θαλάσσιων και χερσαίων μεταφορών, αυξημένους ελέγχους και προσαρμογές στα έγγραφα. Το αποτέλεσμα είναι σημαντική επιβάρυνση κόστους, την οποία οι επιχειρήσεις δυσκολεύονται να απορροφήσουν.

Εκτόξευση ναύλων και πρόσθετες επιβαρύνσεις

Παρότι οι αυξήσεις σε ορισμένα διεθνή δρομολόγια παραμένουν χαμηλότερες σε σχέση με την περίοδο της πανδημίας, σε συγκεκριμένες περιοχές – κυρίως προς τον Περσικό Κόλπο – τα ναύλα έχουν εκτοξευθεί. Το κόστος μεταφοράς ενός κοντέινερ έχει πολλαπλασιαστεί μέσα σε σύντομο χρονικό διάστημα, επιβαρύνοντας σημαντικά τις επιχειρήσεις.

Σε αυτό προστίθενται και τα λεγόμενα «κρυφά κόστη»: χερσαίες μεταφορές, αποθήκευση, λιμενικά τέλη και εισαγωγικοί δασμοί. Συνολικά, το τελικό κόστος μπορεί να ξεπεράσει κατά πολύ τις αρχικές εκτιμήσεις, καθιστώντας τον προγραμματισμό εξαιρετικά δύσκολο.

Οι αυξημένες τιμές καυσίμων επιδεινώνουν περαιτέρω την κατάσταση. Ναυτιλιακές εταιρείες επιβάλλουν πλέον πρόσθετες χρεώσεις καυσίμων, συχνά οριζόντια και όχι ανά διαδρομή, ώστε να αντισταθμίσουν τις πιέσεις στην αγορά ενέργειας.

Την ίδια στιγμή, η ανάγκη για αλλαγές δρομολογίων και η περιορισμένη διαθεσιμότητα πλοίων έχουν ανεβάσει και τα ναύλα ναύλωσης, οδηγώντας τον κλάδο σε επίπεδα που προσεγγίζουν – ή και ξεπερνούν – εκείνα της περιόδου της πανδημίας.

Ένα αβέβαιο μέλλον

Οι εξελίξεις αυτές συνθέτουν ένα περιβάλλον έντονης αβεβαιότητας, όπου το κόστος, οι καθυστερήσεις και οι γεωπολιτικοί κίνδυνοι συνυπάρχουν. Η διάρκεια της κρίσης θα καθορίσει και το βάθος των επιπτώσεων στην παγκόσμια οικονομία – και κατ’ επέκταση στην καθημερινότητα των καταναλωτών.

Το μόνο βέβαιο είναι ότι η ναυτιλία, βασικός πυλώνας του παγκόσμιου εμπορίου, βρίσκεται σε μια περίοδο βαθιάς αναταραχής, με τις συνέπειες να γίνονται ήδη αισθητές από τα λιμάνια μέχρι το ταμείο του σούπερ μάρκετ.