Ποιος μισεί ποιον στη Μέση Ανατολή: Οι χώρες που στηρίζουν το Ιράν, οι ουδέτεροι και οι «εχθροί» του καθεστώτος

Οι έντονες ιστορικές αντιπαλότητες στη Μέση Ανατολή τροφοδοτούνται όχι μόνο από θρησκευτικές διαφορές αλλά και από τον πλούτο σε πετρέλαιο και φυσικό αέριο, τον εθνικισμό, τις εθνοτικές εντάσεις, τις σχέσεις με τη Δύση και τις στάσεις απέναντι στο Ισραήλ.

Ποιος μισεί ποιον στη Μέση Ανατολή: Οι χώρες που στηρίζουν το Ιράν, οι ουδέτεροι και οι «εχθροί» του καθεστώτος

Σήμερα, 04 Μαρτίου 2026, η ένοπλη σύρραξη στη Μέση Ανατολή συνεχίζεται για πέμπτη ημέρα, με το Ισραήλ να πραγματοποιεί αεροπορικές επιθέσεις σε στόχους εντός του Ιράν. Η κλιμάκωση αυτή απειλεί να ανατρέψει τις ήδη εύθραυστες ισορροπίες της περιοχής, δημιουργώντας το ενδεχόμενο μιας εκτεταμένης γεωπολιτικής αναταραχής με σημαντικές παγκόσμιες οικονομικές και πολιτικές επιπτώσεις.

Ένας πρώην Βρετανός διοικητής του ΝΑΤΟ προειδοποιεί ότι η ένταση ανάμεσα στο Ισραήλ και το Ιράν μπορεί να οδηγήσει την περιοχή στα πρόθυρα ενός γενικευμένου πολέμου, με σοβαρές συνέπειες για τον παγκόσμιο χάρτη και για τις συμμαχίες των μεγάλων δυνάμεων, όπως παρατηρεί η Daily Mail.

Οι διαιρέσεις στη Μέση Ανατολή έχουν βαθιές ρίζες, σχεδόν από την εμφάνιση του Ισλάμ πριν από 1.400 χρόνια. Σήμερα, αυτές οι παλιές αντιπαλότητες ενισχύονται από τα ενεργειακά αποθέματα, τον εθνικισμό, τις εθνοτικές εντάσεις και κυρίως τη στάση απέναντι στο Ισραήλ.

Το γεωπολιτικό πλέγμα της περιοχής είναι σύνθετο και συχνά δυσνόητο, με απρόβλεπτες συμμαχίες και σφοδρές συγκρούσεις. Ωστόσο, η βασική κατανόηση περνά μέσα από τον διαχωρισμό Σουνιτών και Σιιτών, των δύο κύριων κλάδων του Ισλάμ.

Οι Σιίτες πιστεύουν στην αλάθητη ηγεσία των αγιατολάχ, που συχνά θεωρούνται και απόγονοι του Προφήτη Μωάμεθ, ενώ οι Σουνίτες δεν έχουν ιεραρχική θρησκευτική δομή και αξιολογούν τους ιεροκήρυκες βάσει των προσωπικών τους χαρακτηριστικών. Αυτή η θεμελιώδης διαφορά έχει επηρεάσει καθοριστικά πολιτικές και στρατηγικές αποφάσεις στην περιοχή.

Περισσότεροι από τα τέσσερα πέμπτα των μουσουλμάνων στον κόσμο είναι Σουνίτες, κυριαρχώντας στα περισσότερα αραβικά κράτη και στο Πακιστάν. Αντίθετα, στο Ιράν, στο Ιράκ και στο Αζερμπαϊτζάν οι Σιίτες αποτελούν την πλειοψηφία. Σημαντικές σιιτικές κοινότητες υπάρχουν επίσης στη Υεμένη, στον Λίβανο, στη Σαουδική Αραβία και στο Μπαχρέιν. Αυτή η θρησκευτική κατανομή είναι καθοριστική για την κατανόηση των εσωτερικών και διεθνών εντάσεων.

Ποιος μισεί ποιον στη Μέση Ανατολή: Οι χώρες που στηρίζουν το Ιράν, οι ουδέτεροι και οι «εχθροί» του καθεστώτος

Η ιρανική επανάσταση και οι συνέπειές της

Η επανάσταση του 1979 στο Ιράν, η οποία ανέτρεψε τον Σάχη, σηματοδότησε την ανάδειξη μιας θρησκευτικής εξουσίας υπό τον Αγιατολάχ Χομεϊνί. Η σουνιτική κυβέρνηση του Σαντάμ Χουσεΐν στο Ιράκ ανησυχούσε για πιθανές σιιτικές εξεγέρσεις, οδηγώντας σε έναν πόλεμο που κόστισε πάνω από ένα εκατομμύριο ζωές. Οι σημερινές εντάσεις φαίνεται να υπερβαίνουν ακόμη και εκείνες τις καταστροφικές συγκρούσεις.

Η περιοχή μπορεί να διαχωριστεί σε τρεις κύριες κατηγορίες: χώρες που στηρίζουν το Ιράν, χώρες που είναι αντίπαλες και χώρες που επιδιώκουν ουδέτερη στάση.

1. Χώρες που στηρίζουν το Ιράν
Φιλοϊρανικές χώρες περιλαμβάνουν την Τουρκία, τον Λίβανο, το Ιράκ και την Υεμένη. Η Τουρκία, αν και ιστορικός αντίπαλος της σιιτικής Περσίας, εξαρτάται ενεργειακά από το Ιράν και καταδίκασε τη δολοφονία του αγιατολάχ. Στον Λίβανο, η Χεζμπολάχ αποτελεί τον κύριο πολιτικό και στρατιωτικό εκπρόσωπο των συμφερόντων του Ιράν. Στο Ιράκ, η πλειοψηφία των Σιιτών υποστηρίζει πολιτικούς με φιλοϊρανική ατζέντα, ενώ η Υεμένη ελέγχεται σε μεγάλο βαθμό από τους Χούθι που υποστηρίζονται από την Τεχεράνη.

2. Ουδέτερες χώρες
Η Αίγυπτος, το Ομάν και το Πακιστάν προσπαθούν να διατηρήσουν ισορροπίες. Η Αίγυπτος εξαρτάται οικονομικά από τη Διώρυγα του Σουέζ και από επενδύσεις των γειτόνων. Το Ομάν λειτουργεί ως διαμεσολαβητής ανάμεσα στο Ιράν και τις ΗΠΑ/Ισραήλ. Το Πακιστάν, παρότι σύμμαχος της Σαουδικής Αραβίας, διατηρεί καλές σχέσεις με την Τεχεράνη λόγω της σιιτικής μειονότητας στη χώρα.

3. Αντίπαλες χώρες
Σε αυτή την κατηγορία ανήκουν η Αρμενία, η Συρία, η Ιορδανία, το Αζερμπαϊτζάν, το Κουβέιτ, το Αφγανιστάν, το Μπαχρέιν, το Κατάρ, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και η Σαουδική Αραβία. Η στάση τους καθορίζεται από γεωπολιτικά, θρησκευτικά και οικονομικά συμφέροντα. Για παράδειγμα, το Αζερμπαϊτζάν επενδύει σε ισραηλινά όπλα και συνεργάζεται με ισραηλινές υπηρεσίες πληροφοριών, ενώ η Σαουδική Αραβία προστατεύει τα ιερά προσκυνήματα και αποτελεί τη μεγαλύτερη στρατιωτική δύναμη της αραβικής χερσονήσου.

Το καθεστώς της Τεχεράνης, μέσω των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης (IRGC), κυβερνά με αυστηρό έλεγχο και φόβο, εκτελώντας χιλιάδες διαφωνούντες. Στόχος του είναι η δημιουργία οικονομικής αναταραχής στις χώρες του Κόλπου, απειλώντας τόσο τις ενεργειακές ροές όσο και τον τουρισμό, με σκοπό να αποσταθεροποιήσει τους γείτονες και να τους στρέψει κατά των ΗΠΑ και του Ισραήλ. Αυτή η στρατηγική, όμως, φαίνεται να ωθεί αρκετά ουδέτερα κράτη πιο κοντά στη Δύση και σε στρατιωτικές συνεργασίες.