Πόλεμος στην Ουκρανία: Γιατί ο Πούτιν θέλει τόσο πολύ το Ντονμπάς;

Η εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία το 2014 αποτέλεσε το ξεκίνημα μιας μακροχρόνιας προσπάθειας για επέκταση της επιρροής της στις ανατολικές περιοχές της χώρας.

Πόλεμος στην Ουκρανία: Γιατί ο Πούτιν θέλει τόσο πολύ το Ντονμπάς;

Αμέσως μετά την προσάρτηση της Κριμαίας, η Μόσχα κατεύθυνε τα στρατεύματά της προς τις περιφέρειες του Ντονέτσκ και του Λουχάνσκ, γνωστές συλλογικά ως Ντονμπάς, με στόχο να ελέγξει πλήρως αυτήν την κρίσιμη περιοχή.

Περισσότερα από δέκα χρόνια μετά, η Ρωσία συνεχίζει να προωθεί τις εδαφικές της απαιτήσεις, επιδιώκοντας να ενσωματώσει τον Ντονμπάς στο πλαίσιο διεθνών διαπραγματεύσεων με τη μεσολάβηση των ΗΠΑ. Η πίεση της Ουάσινγκτον στο Κίεβο έχει οδηγήσει σε προτάσεις για παραχωρήσεις εκ μέρους της Ουκρανίας, ενώ η Μόσχα φαίνεται να περιορίζεται σε δηλώσεις ότι η συμμετοχή της σε ειρηνευτικές διαδικασίες θα περιοριστεί στο να “σταματήσει να πολεμά”, όπως δήλωσε ο πρώην πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ.

Η ουκρανική πλευρά, όμως, αντιμετωπίζει πιέσεις για σημαντικά μεγαλύτερες παραχωρήσεις, με επίκεντρο τις εγγυήσεις ασφαλείας, τη διαχείριση του πυρηνικού εργοστασίου της Ζαπορίζια και την τελική κυριαρχία του Ντονμπάς. Η Μόσχα επιμένει ότι η Ουκρανία πρέπει να αποσυρθεί πλήρως από την περιοχή, συμπεριλαμβανομένων τμημάτων του Ντονέτσκ και του Λουχάνσκ που δεν έχει κατορθώσει να ελέγξει πλήρως. Ο σύμβουλος εξωτερικής πολιτικής του Κρεμλίνου, Γιούρι Ουσάκοφ, δήλωσε ότι “ολόκληρο το Ντονμπάς ανήκει στη Ρωσία”, ενώ σχέδιο που διέρρευσε δείχνει ότι η Μόσχα επιδιώκει ακόμη και την αναγνώριση του Ντονμπάς ως ρωσικού από τις ΗΠΑ.

Ποιος κατέχει τον Ντονμπάς σήμερα;

Μετά από πάνω από μια δεκαετία συγκρούσεων, η περιφέρεια του Λουχάνσκ βρίσκεται σχεδόν εξ ολοκλήρου υπό τον έλεγχο της Ρωσίας. Αντίθετα, η κατάσταση στο Ντονέτσκ παραμένει πιο περίπλοκη: οι ουκρανικές δυνάμεις εξακολουθούν να ελέγχουν περίπου 6.600 τετραγωνικά χιλιόμετρα.

Σύμφωνα με το Institute for the Study of War (ISW) στις ΗΠΑ, ακόμη και με τη συγκέντρωση μεγάλων πόρων, η Ρωσία θα μπορούσε να ολοκληρώσει τον έλεγχο του Ντονέτσκ μόνο μέχρι τον Αύγουστο του 2027, ενώ οι ουκρανικές δυνάμεις έχουν οχυρώσει την περιοχή μετά από χρόνια σθεναρής αντίστασης. Η “ζώνη-οχυρό” του Ντονμπάς εκτείνεται σε 50 χιλιόμετρα δυτικά του Ντονέτσκ και έχει ενισχυθεί συνεχώς με χαρακώματα, αντιαρματικά εμπόδια, ναρκοπεδία και στρατηγικές αμυντικές εγκαταστάσεις.

Πόλεμος στην Ουκρανία: Γιατί ο Πούτιν θέλει τόσο πολύ το Ντονμπάς;

Οικονομική σημασία του Ντονμπάς

Προτού ξεσπάσουν οι εχθροπραξίες το 2014, το Ντονμπάς αποτελούσε την οικονομική καρδιά της Ουκρανίας, φιλοξενώντας μεγάλες βιομηχανίες μεταλλουργίας, ανθρακωρυχείων και χημικών, με διεθνείς εξαγωγές. Υπολογίζεται ότι η περιοχή συνέβαλε περίπου 15,7% στο ΑΕΠ της χώρας και αντιπροσώπευε το 14,7% του πληθυσμού.

Μετά την εισβολή, η Ουκρανία υπέστη οικονομικές απώλειες άνω των 80 δισεκατομμυρίων ευρώ έως το 2021, ενώ το τελευταίο ανθρακωρυχείο που λειτουργούσε στην περιοχή αναγκάστηκε πρόσφατα να κλείσει. Παράλληλα, οι ΗΠΑ προωθούν την ιδέα δημιουργίας μιας “ελεύθερης οικονομικής ζώνης” στα τμήματα του Ντονμπάς που παραμένουν υπό ουκρανικό έλεγχο, θέτοντας την περιοχή στο επίκεντρο γεωπολιτικών και οικονομικών διαπραγματεύσεων.

Θα αποχωρήσει η Ουκρανία από τον Ντονμπάς;

Ο Ουκρανός πρόεδρος Βολοντίμιρ Ζελένσκι έχει επισημάνει ότι οι ΗΠΑ προτείνουν στο Κίεβο να αποσυρθεί από την περιοχή, χωρίς όμως να υπάρχει σαφής πρόβλεψη για την τύχη του εδάφους, το οποίο θα μπορούσε να μετατραπεί σε “ελεύθερη οικονομική” ή “αποστρατιωτικοποιημένη ζώνη”.

Ο Ζελένσκι τονίζει ότι οποιαδήποτε απόφαση θα πρέπει να επικυρωθεί μέσω εκλογών ή δημοψηφίσματος, με αποκλειστική αρμοδιότητα στον ουκρανικό λαό. Οι μαζικές εκτοπίσεις πληθυσμού από το Ντονμπάς, που ανέρχονται σε τουλάχιστον δύο εκατομμύρια άτομα μεταξύ 2014 και 2021, υπογραμμίζουν τη σοβαρότητα της κατάστασης και τις μακροχρόνιες κοινωνικές συνέπειες της σύγκρουσης.