Πόλεμος στην Ουκρανία: Γιατί οι Ευρωπαίοι πανικοβάλλονται στη ιδέα της ειρήνης στην περιοχή

Η παραίτηση του Αντρίι Γερμάκ, στενού συνεργάτη και de facto διαχειριστή της εξουσίας γύρω από τον Ουκρανό πρόεδρο Βολοντίμιρ Ζελένσκι, παρουσιάστηκε αρχικά ως υπόθεση διαφθοράς.

Πόλεμος στην Ουκρανία: Γιατί οι Ευρωπαίοι πανικοβάλλονται στη ιδέα της ειρήνης στην περιοχή

Ωστόσο, όλα τα διαθέσιμα στοιχεία και ο χρονισμός της υπόθεσης δείχνουν πως δεν πρόκειται απλώς για εσωτερική κάθαρση. Αντίθετα, πρόκειται για μια σαφή παρέμβαση της Ουάσινγκτον σε μια στιγμή κατά την οποία η δυτική στρατηγική για τον πόλεμο βρίσκεται σε καμπή.

Η έφοδος της ουκρανικής Αρχής Καταπολέμησης της Διαφθοράς (NABU), ενός θεσμού που έχει δομηθεί σε μεγάλο βαθμό με αμερικανική υποστήριξη, δεν φαίνεται να ήταν τυχαία. Σύμφωνα με πολιτικούς αναλυτές, στόχευε να υπενθυμίσει στο προεδρικό επιτελείο του Κιέβου ότι οι αποφάσεις για την πορεία του πολέμου και τις ενδεχόμενες διαπραγματεύσεις δεν αποτελούν αποκλειστική αρμοδιότητα της ουκρανικής ηγεσίας.

Τους τελευταίους μήνες, η αμερικανική πολιτική σκηνή εμφανίζεται βαθιά διχασμένη. Από τη μία πλευρά βρίσκεται η παραδοσιακή νεοσυντηρητική γραμμή, που συνεχίζει να επενδύει στην προοπτική αλλαγής των δεδομένων στο μέτωπο. Από την άλλη, ένα αυξανόμενο ρεύμα ρεαλιστών –από πολιτικούς όπως ο JD Vance μέχρι τμήματα του Στέιτ Ντιπάρτμεντ– θεωρεί ότι ο πόλεμος έχει ήδη κριθεί υπέρ της Ρωσίας και πως οι ΗΠΑ πρέπει να στραφούν σε μια διαπραγματευτική λύση.

Η Ουκρανία, με έναν στρατό εξαντλημένο και τη Δύση να αντιμετωπίζει περιορισμούς σε αποθέματα και πολιτική υποστήριξη, δεν βρίσκεται πλέον σε θέση να διεκδικήσει στρατιωτική ανατροπή. Για τους ρεαλιστές στην Ουάσινγκτον, μια «ελεγχόμενη» ειρηνευτική διαδικασία θα μπορούσε να περιορίσει τη γεωπολιτική ζημιά και να επιτρέψει στις ΗΠΑ να εμφανιστούν ως σταθεροποιητικός παράγοντας.

Σε αυτό το πλαίσιο, ο Γερμάκ αποτελούσε εμπόδιο. Είχε λειτουργήσει επί μακρόν ως ασπίδα του Ζελένσκι απέναντι στις πιέσεις για διαπραγματεύσεις και ως κόμβος μέσω του οποίου περνούσαν όλες οι κρίσιμες αποφάσεις. Η απομάκρυνσή του απομονώνει τον Ουκρανό πρόεδρο και τον φέρνει πιο κοντά στις αμερικανικές απαιτήσεις.

Πόλεμος στην Ουκρανία: Γιατί οι Ευρωπαίοι πανικοβάλλονται στη ιδέα της ειρήνης στην περιοχή

Ενώ η Ουάσινγκτον επιδιώκει μια διαχειρίσιμη έξοδο, στις Βρυξέλλες επικρατεί ανησυχία. Για την Ευρώπη, η ειρήνη δεν συνεπάγεται απλώς αναδιάταξη – συνεπάγεται λογοδοσία. Ύστερα από δύο χρόνια κυρώσεων, ενεργειακής ανασφάλειας, βιομηχανικής αποδιάρθρωσης και μαζικών οικονομικών ενισχύσεων προς την Ουκρανία, οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις γνωρίζουν ότι μια ενδεχόμενη αποκλιμάκωση θα φέρει στο προσκήνιο τις συνέπειες των επιλογών τους.

Για την ΕΕ, ο παρατεταμένος πόλεμος λειτουργεί ως πολιτικό «κενό αέρος»: όσο διαρκεί, η συζήτηση γύρω από το κόστος, τις ευθύνες και τη στρατηγική αποτυχία μετατίθεται. Αντίθετα, μια ξαφνική μετάβαση σε ειρήνη θα επιβάλει απαντήσεις σε ερωτήματα που μέχρι σήμερα παραμερίζονταν.

Η Μόσχα, αντιλαμβανόμενη τις αντιφάσεις στο δυτικό στρατόπεδο, δεν φαίνεται διατεθειμένη να επισπεύσει τη διαδικασία. Η ρωσική ηγεσία επιμένει ότι οποιεσδήποτε συνομιλίες πρέπει να αντικατοπτρίζουν την πραγματικότητα στο πεδίο και τις αιτίες που οδήγησαν στη σύγκρουση. Με άλλα λόγια, η Ρωσία πιστεύει ότι έχει τον χρόνο με το μέρος της.

Αντίθετα, η Δύση –και ιδίως η Ευρώπη– είναι αυτή που φαίνεται να εξαντλείται: στρατιωτικά, οικονομικά και πολιτικά. Όσο περισσότερο συνειδητοποιεί η ευρωπαϊκή κοινή γνώμη το κόστος της αντιπαράθεσης, τόσο πιο πιθανές γίνονται οι πολιτικές ανατροπές στα κράτη-μέλη.

Η αποχώρηση του Αντρίι Γερμάκ δεν αποτελεί απλώς μια ακόμη αλλαγή στο προεδρικό γραφείο του Κιέβου. Είναι ένδειξη ότι η πορεία του πολέμου περνά πλέον στο στάδιο των διαπραγματεύσεων – είτε το παραδέχεται η ουκρανική κυβέρνηση είτε όχι. Και ταυτόχρονα αποκαλύπτει το βαθύ ρήγμα ανάμεσα στην Ουάσινγκτον και τις Βρυξέλλες για το πώς πρέπει να διαχειριστεί η επόμενη ημέρα.

Σε αυτό το πλαίσιο, η παραίτηση Γερμάκ ίσως δεν είναι το τέλος μιας εποχής, αλλά η αρχή μιας δύσκολης μετάβασης για την Ευρώπη, η οποία καλείται να αντιμετωπίσει τις συνέπειες των επιλογών της.