Πόλεμος στην Ουκρανία: Ποια σημεία της συμφωνίας για την ειρήνη ετοιμάζεται να δεχθεί ο Πούτιν

Το μεγάλο, ανοιχτό ερώτημα που πλανάται πάνω από τις ταραχώδεις διπλωματικές διεργασίες των τελευταίων ημερών είναι ένα: τι πραγματικά είναι διατεθειμένος να δεχθεί ο Βλαντίμιρ Πούτιν;

Πόλεμος στην Ουκρανία: Ποια σημεία της συμφωνίας για την ειρήνη ετοιμάζεται να δεχθεί ο Πούτιν

Από αυτήν την απάντηση θα κριθεί αν οι νέες προσπάθειες έχουν κάποια ουσιαστική πιθανότητα επιτυχίας ή αν πρόκειται απλώς για έναν ακόμη κύκλο στο διπλωματικό «καρουζέλ» που περιστρέφεται αδιάκοπα από τότε που ο Ντόναλντ Τραμπ επέστρεψε στον Λευκό Οίκο.

Ουκρανοί και Ευρωπαίοι αξιωματούχοι ένιωσαν μια στιγμιαία ανακούφιση όταν κατάφεραν να μετριάσουν – έστω και ελαφρώς – τη φιλορωσική χροιά της αιφνίδιας ειρηνευτικής πρότασης του Τραμπ για τον τερματισμό του τετραετούς πολέμου. Η χαλάρωση, όμως, κράτησε ελάχιστα. Το πραγματικό ζητούμενο δεν είναι τι προτείνει η Ουάσιγκτον, αλλά τι αντέχει και αποδέχεται η Μόσχα.

Το Κρεμλίνο δεν δείχνει να αισθάνεται πίεση. Αντιθέτως, ο Πούτιν εμφανίζεται προετοιμασμένος – και ίσως αποφασισμένος – να συνεχίσει τον πόλεμο όσο χρειαστεί. Οι ΗΠΑ, με την πολιτική τους αστάθεια, του έχουν προσφέρει ακριβώς αυτό που χρειάζεται: χώρο κινήσεων και χρόνο ανασυγκρότησης.

Παρά τις βαριές ρωσικές απώλειες και την οικονομική αιμορραγία, η Μόσχα διαβάζει την εικόνα διαφορετικά: η Ουκρανία υποχωρεί εδαφικά, εξαντλείται οικονομικά, βυθίζεται σε εσωτερικές τριβές και ψάχνει στρατιώτες και πόρους. Ταυτόχρονα, βλέπει τη δυτική υποστήριξη – ειδικά την αμερικανική – να ραγίζει. Για τον Πούτιν, αυτό ισοδυναμεί με ευκαιρία, όχι με απειλή.

Τι ζητά η Ρωσία

Οι βασικές απαιτήσεις της Μόσχας παραμένουν αμετακίνητες:

• Μόνιμη δέσμευση ότι η Ουκρανία δεν θα ενταχθεί στο ΝΑΤΟ.

• Πάγωμα της συμμαχικής επέκτασης προς Ανατολάς.

• Περιορισμούς στη στρατιωτική ισχύ της Ουκρανίας.

• Εγγυήσεις για τη ρωσική γλώσσα και την Εκκλησία σε ουκρανικό έδαφος.

• Πλήρης κατοχύρωση των περιφερειών Ντονέτσκ και Λουγκάνσκ, χωρίς γκρίζες ζώνες ή μεταβατικά καθεστώτα.

Για τη Μόσχα, αυτά είναι τα θεμέλια – όχι διαπραγματευόμενα στοιχεία.

Το πρώτο αμερικανικό σχέδιο των 28 σημείων έδωσε στη Ρωσία ρόλο στη διαμόρφωση της ευρωπαϊκής ασφάλειας. Οι ευρωπαϊκές πρωτεύουσες αντέδρασαν ακαριαία, με αποτέλεσμα η Ουάσιγκτον να αποσύρει βιαστικά τα επίμαχα σημεία.

Το Κίεβο, από την πλευρά του, προσπάθησε να μεταφέρει τη συζήτηση για τα σύνορα στη γραμμή του μετώπου και απέρριψε τους περιορισμούς στο στρατιωτικό του δυναμικό. Όμως η Ρωσία αντιμετώπισε τις ευρωπαϊκές προτάσεις ως «άκαρπες», υπονοώντας ότι κάθε απόκλιση από το πλαίσιο της Αλάσκας είναι εκ των προτέρων καταδικασμένη.

Πόλεμος στην Ουκρανία: Ποια σημεία της συμφωνίας για την ειρήνη ετοιμάζεται να δεχθεί ο Πούτιν

Τι δεν πρόκειται να δεχθεί ο Πούτιν

Ακόμη και η εκδοχή του σχεδίου που χαρακτηρίστηκε «φιλορωσική» ξεπερνά τα όριά του. Συγκεκριμένα:

• Τα όρια για το μέγεθος του ουκρανικού στρατού θεωρούνται υπερβολικά χαλαρά.

• Δεν υπάρχουν επαρκείς περιορισμοί στους ουκρανικούς εξοπλισμούς.

• Η πρόταση να χρησιμοποιηθούν δεσμευμένα ρωσικά περιουσιακά στοιχεία στη Δύση για την ανοικοδόμηση της Ουκρανίας αποτελεί για τη Μόσχα απόλυτη «κόκκινη γραμμή».

Ο Γιούρι Ουσακόφ το έθεσε εύγλωττα: «πολλά είναι αποδεκτά – αλλά όχι όλα».

Το διπλό παιχνίδι Τραμπ – Πούτιν

Ο Στιβ Γουίτκοφ επιστρέφει στη Μόσχα, ο Αμερικανός υπουργός Στρατού συναντά τους Ουκρανούς, και ο Πούτιν καλλιεργεί τη σχέση του με τον Τραμπ, προσδοκώντας:

• χαλάρωση κυρώσεων,

• οικονομικές ευκαιρίες,

• γεωπολιτικά κέρδη.

Όμως δεν πρόκειται να θυσιάσει τους στρατηγικούς του στόχους.

Η Ρωσία υφίσταται πλέον ουκρανικά χτυπήματα σε στρατιωτικές υποδομές και διυλιστήρια. Ο Τραμπ είχε απειλήσει με πυραύλους Tomahawk, αλλά υποχώρησε – μία ακόμη κίνηση που η Μόσχα ερμηνεύει ως προβλέψιμο μοτίβο αναδίπλωσης.

Η πιθανότητα ότι η Ρωσία δεν θέλει λύση – τουλάχιστον όχι τώρα

Το Κρεμλίνο ίσως να θεωρεί ότι μια αποτυχία των συνομιλιών θα λειτουργήσει υπέρ του: θα ενισχύσει την πιθανότητα οι ΗΠΑ να περιορίσουν ή να διακόψουν τη βοήθεια προς το Κίεβο. Αυτό θα μπορούσε:

• να επιταχύνει την ουκρανική αποσταθεροποίηση,

• να κάνει τον φετινό χειμώνα τον δυσκολότερο από την αρχή του πολέμου,

• να αφήσει την Ευρώπη με την πλήρη ευθύνη της ουκρανικής υποστήριξης.

Σε αυτό το σημείο, οι πληροφορίες που διαθέτουμε είναι ελάχιστες – και συχνά αντιφατικές.

Ίσως βρισκόμαστε σε ακόμη μια επανάληψη του ίδιου σκηνικού: σύντομη αισιοδοξία, έντονη κινητικότητα, η εντύπωση πως κάτι σημαντικό κινείται – και έπειτα, ξανά, ακινησία.

Ο πόλεμος συνεχίζεται. Ο Πούτιν αισθάνεται ότι ο χρόνος λειτουργεί υπέρ του. Η Ουκρανία συνεχίζει να παλεύει με την πλάτη στον τοίχο. Η Ευρώπη αναρωτιέται αν η επόμενη πρωτοβουλία θα έχει ουσία ή αν θα είναι μια ακόμη περιστροφή στο ίδιο διπλωματικό καρουζέλ, που ανεβοκατεβάζει ελπίδες όπως τα ξύλινα αλογάκια στις χριστουγεννιάτικες αγορές – όμορφες κινήσεις, χωρίς όμως καμία πραγματική ώθηση προς λύση.

Όπως και να τελειώσει, ο πόλεμος αυτός έχει ήδη αλλάξει – και θα συνεχίσει να αλλάζει – όχι μόνο την Ουκρανία, αλλά ολόκληρη την παγκόσμια αρχιτεκτονική ισχύος.