Πόλεμος στην Ουκρανία: Προελαύνουν οι Ρώσοι – Καταρρέουν οι Ουκρανικές δυνάμεις στο Ανατολικό μέτωπο – Ο Μπάιντεν πριν αφήσει την καρέκλα δίνει τα πάντα στον Ζελένσκι παίζοντας στα “ζάρια” την παγκόσμια ειρήνη

Η απόφαση του προέδρου Μπάιντεν να παράσχει νάρκες κατά προσωπικού στην Ουκρανία και να επιτρέψει τη χρήση πυραύλων μεγάλου βεληνεκούς στο ρωσικό έδαφος έρχεται την ώρα που ο ρωσικός στρατός επιταχύνει τα κέρδη του κατά μήκος της πρώτης γραμμής.

Στοιχεία από το Ινστιτούτο για τη Μελέτη του Πολέμου (ISW) δείχνουν ότι η Ρωσία έχει κερδίσει σχεδόν εξαπλάσιο έδαφος το 2024 από ό,τι το 2023, και προχωρά προς τους βασικούς ουκρανικούς κόμβους εφοδιασμού στην ανατολική περιοχή του Ντονμπάς. Εν τω μεταξύ, η αιφνιδιαστική εισβολή της Ουκρανίας στην περιοχή Κουρσκ της Ρωσίας παραπαίει, καθώς τα ρωσικά στρατεύματα έχουν απωθήσει την επίθεση του Κιέβου.

Ειδικοί έχουν αμφισβητήσει την επιτυχία της επίθεσης, με έναν από αυτούς να τη χαρακτηρίζει “στρατηγική καταστροφή” δεδομένης της έλλειψης ανθρώπινου δυναμικού που αντιμετωπίζει η Ουκρανία.

Οι εξελίξεις αυτές έρχονται σε μια περίοδο αυξημένης αβεβαιότητας και τη δεύτερη θητεία Τραμπ να πλησιάζει. Ο εκλεγμένος πρόεδρος των ΗΠΑ έχει υποσχεθεί να τερματίσει τον πόλεμο όταν αναλάβει τα καθήκοντά του τον Ιανουάριο, με ορισμένους να φοβούνται ότι θα μπορούσε να μειώσει τη μελλοντική στρατιωτική βοήθεια προς την Ουκρανία.

Η Ρωσία προελαύνει στην ανατολική Ουκρανία

Τους πρώτους μήνες του πολέμου η γραμμή του μετώπου κινήθηκε γρήγορα, με τη Ρωσία να κερδίζει γρήγορα έδαφος πριν απωθηθεί από την ουκρανική αντεπίθεση. Αλλά το 2023 καμία από τις δύο πλευρές δε σημείωσε σημαντικά κέρδη – με τη σύγκρουση να διολισθαίνει σε μεγάλο βαθμό σε αδιέξοδο.

Αλλά τα νέα στοιχεία του ISW δείχνουν ότι το 2024 είναι πιο ευνοϊκό για τη Ρωσία. Σύμφωνα με αυτά, οι δυνάμεις της Μόσχας έχουν καταλάβει περίπου 2.700 τετραγωνικά χιλιόμετρα ουκρανικού εδάφους μέχρι στιγμής φέτος, σε σύγκριση με μόλις 465 τετραγωνικά χιλιόμετρα σε ολόκληρο το 2023, μια σχεδόν εξαπλάσια αύξηση.

Η Δρ Μαρίνα Μίρον, ερευνήτρια στον τομέα της άμυνας στο Kings College του Λονδίνου, υπονόησε μιλώντας στο BBC ότι υπάρχει πιθανότητα το ανατολικό μέτωπο της Ουκρανίας “να καταρρεύσει στην πραγματικότητα” εάν η Ρωσία συνεχίσει να προελαύνει με τον ίδιο ρυθμό.

Περισσότερα από 1.000 τετραγωνικά χιλιόμετρα κατελήφθησαν μεταξύ της 1ης Σεπτεμβρίου και της 3ης Νοεμβρίου, γεγονός που υποδηλώνει ότι η ώθηση επιταχύνθηκε τους τελευταίους μήνες.

Δύο περιοχές που φέρουν το κύριο βάρος αυτών των προόδων είναι το Κουπιάνσκ στην περιοχή του Χάρκοβο και το Κουραχόβε, ένα σκαλοπάτι προς τον βασικό κόμβο εφοδιασμού του Ποκρόβσκ στην περιοχή του Ντονέτσκ.

Το Κουπιάνσκ και οι περιοχές ανατολικά του ποταμού Οσκίλ απελευθερώθηκαν κατά την επίθεση στο Χάρκοβο το 2022, αλλά η Ρωσία ανακατέλαβε σταδιακά την τελευταία περιοχή.

Σε πρόσφατη ενημέρωση, το Υπουργείο Άμυνας του Ηνωμένου Βασιλείου ανέφερε ότι οι ρωσικές δυνάμεις προσπαθούσαν να εισβάλλουν από τα βορειοανατολικά προάστια της πόλης. Το βίντεο δείχνει μια φάλαγγα ρωσικών τεθωρακισμένων να αποκρούεται αφού έφτασε σε απόσταση 4 χιλιομέτρων από τη γέφυρα-κλειδί στο Κουπιάνσκ, την τελευταία σημαντική οδική διάβαση στην περιοχή. Αν και αυτές οι αναφορές δεν μεταφράζονται απαραίτητα σε έλεγχο μιας περιοχής, είναι ενδεικτικό του πόσο έχει τεντωθεί η αμυντική γραμμή της Ουκρανίας.

Αλλού, μετά την ανακατάληψη της πόλης Βουχλεντάρ τον Οκτώβριο η Ρωσία έχει ρίξει πόρους στο Κουρακόβε. Οι δυνάμεις της Ουκρανίας που υπερασπίζονται την πόλη έχουν μέχρι στιγμής αποκρούσει τις επιθέσεις προς τα νότια και ανατολικά. Αλλά η γραμμή του μετώπου έρχεται όλο και πιο κοντά, με τη Ρωσία να απειλεί επίσης να περικυκλώσει τους υπερασπιστές από τα βόρεια και τα δυτικά. Ο συνταγματάρχης Yevgeny Sasyko, πρώην επικεφαλής στρατηγικών επικοινωνιών του γενικού επιτελείου της Ουκρανίας, δήλωσε ότι η Ρωσία τοποθετεί “ισχυρά σαγόνια” γύρω από τις πλευρές μιας πόλης που σιγά-σιγά “αλέθουν” τις άμυνες μέχρι να καταρρεύσουν.

Πλάνα από την πόλη έδειχναν μαζικές καταστροφές, με κτίρια κατοικιών να έχουν υποστεί σοβαρές ζημιές.

Το ISW καταλήγει ότι η Μόσχα κατέχει πλέον συνολικά 110.649 τετραγωνικά χιλιόμετρα στην Ουκρανία. Για λόγους σύγκρισης, οι ουκρανικές δυνάμεις κατέλαβαν μόλις πάνω από 1.171 τετραγωνικά χιλιόμετρα κατά τον πρώτο μήνα της εισβολής τους στο Κουρσκ – αν και οι ρωσικές δυνάμεις έχουν πλέον ανακαταλάβει σχεδόν το ήμισυ αυτού του εδάφους.

Παρά τα εδαφικά της κέρδη, η προέλαση της Ρωσίας είχε τεράστιο κόστος. Μια ανάλυση που πραγματοποίησε το ρωσικό BBC επιβεβαίωσε ότι τουλάχιστον 78.329 στρατιώτες έχουν σκοτωθεί από τότε που η Ρωσία ξεκίνησε την εισβολή πλήρους κλίμακας τον Φεβρουάριο του 2022, με τις απώλειες της Μόσχας από τον Σεπτέμβριο έως τον Νοέμβριο του τρέχοντος έτους να είναι περισσότερο από μιάμιση φορά μεγαλύτερες από την ίδια περίοδο του 2023.

Ο Ντέιβιντ Χάντελμαν, στρατιωτικός αναλυτής, σημείωσε ότι τα ουκρανικά στρατεύματα στα ανατολικά αποσύρονται αργά για να διατηρήσουν ανθρώπινο δυναμικό και πόρους, αντί να υποφέρουν από μια ευρύτερη κατάρρευση.

Η επιχείρηση στο Κουρσκ

Η Ουκρανία ξεκίνησε την εισβολή-σοκ στην περιοχή Κουρσκ της Ρωσίας τον Αύγουστο. Δεν είναι σαφές γιατί η Ρωσία άργησε τόσο πολύ να ανταποκριθεί στην επιχείρηση, με αποτέλεσμα τα στρατεύματα του Κιέβου να αποκτούν γρήγορα τον έλεγχο σε ορισμένες συνοριακές κοινότητες.

Η Δρ Miron υπονόησε ότι ενώ το Κρεμλίνο θα υφίστατο εσωτερικό πολιτικό κόστος για όσο διάστημα συνεχιζόταν η εισβολή, το ρωσικό γενικό επιτελείο επιθυμούσε να κρατήσει τις δυνάμεις της Ουκρανίας δεσμευμένες στο Κουρσκ, καθώς οι δυνάμεις του κέρδιζαν αλλού κατά μήκος της γραμμής του μετώπου.

Αλλά η Μόσχα είναι τώρα σαφώς αποφασισμένη να ανακτήσει τα εδάφη που έχασε στο έδαφός της. Περίπου 50.000 στρατιώτες έχουν αναπτυχθεί στην περιοχή.

Βίντεο από την περιοχή του Κουρσκ δείχνουν ότι διεξάγονται σκληρές μάχες – και ότι η Ρωσία υφίσταται σημαντικές απώλειες σε ανθρώπινο δυναμικό και εξοπλισμό. Αλλά τα στοιχεία δείχνουν σαφώς ότι ο έλεγχος της Ουκρανίας στην περιοχή συρρικνώνεται. Από τις αρχές Οκτωβρίου, οι ρωσικές αντεπιθέσεις έχουν ανακτήσει έδαφος αξίας περίπου 593 τετραγωνικών χιλιομέτρων στη συνοριακή περιοχή, σύμφωνα με τα στοιχεία του ISW.

Η εισβολή στο Κουρσκ αποτέλεσε αρχικά μια μεγάλη επιτυχια για την Ουκρανία από άποψη ηθικού σε μια εποχή σοβαρών αποτυχιών, και η τόλμη της επιχείρησης ήταν μια υπενθύμιση της ικανότητάς της να αιφνιδιάζει και να βλάπτει τον εχθρό της.

Αλλά η Δρ Miron δήλωσε ότι ενώ η εισβολή στο Κουρσκ ήταν μια στιγμή “τακτικής ευφυΐας”, υπήρξε επίσης μια “στρατηγική καταστροφή” για την Ουκρανία. “Η όλη ιδέα ήταν να αποκτήσει ίσως κάποια πολιτική επιρροή σε πιθανές διαπραγματεύσεις, αλλά στρατιωτικά να απομακρύνει τις ρωσικές δυνάμεις από το Ντονμπάς προκειμένου να απελευθερώσει το Κουρσκ.

Και αυτό που βλέπουμε αντ’ αυτού είναι ότι οι ουκρανικές μονάδες είναι καθηλωμένες εκεί”. Ορισμένες από τις πιο έμπειρες και αποτελεσματικές μονάδες του Κιέβου είναι γνωστό ότι πολεμούν στο Κουρσκ.

Στην επίθεση συμμετέχουν επίσης μηχανοκίνητες μονάδες εξοπλισμένες με τελευταίας τεχνολογίας δυτικά τεθωρακισμένα. Οι Ουκρανοί ηγέτες είχαν αφήσει να εννοηθεί ότι ήλπιζαν ότι η εισβολή θα ανάγκαζε τη Μόσχα να ανακατευθύνει κάποιες από τις δυνάμεις της από την ανατολική Ουκρανία, επιβραδύνοντας τη ρωσική προέλαση εκεί.

Αντ’ αυτού, οι ειδικοί λένε ότι οι περισσότερες ενισχύσεις μεταφέρθηκαν στο Κουρσκ από μέρη της Ουκρανίας όπου οι μάχες δεν είναι τόσο έντονες. “Σύμφωνα με Ουκρανούς στρατιώτες από διάφορα μέρη του μετώπου, τα ρωσικά στρατεύματα που ενισχύουν το Κουρσκ αντλήθηκαν κυρίως από τη Χερσόνησο και τη Ζαπορίζια”, δήλωσε στο BBC ο Γιούρι Κλαβιλιέ, αναλυτής εδαφών στο Διεθνές Ινστιτούτο Στρατηγικών Μελετών.

“Οι μάχες εκεί δεν είναι τόσο έντονες όσο στα ανατολικά. Ορισμένες ρωσικές μονάδες που επιτίθενται στο Χάρκοβο ανακατευθύνθηκαν επίσης στο Κουρσκ, καθώς η Ουκρανία κατάφερε να ανακόψει τη ρωσική επίθεση εκεί”, πρόσθεσε.

Αν και δεν υπάρχει σαφές πλαίσιο διαπραγματεύσεων, ο εκλεγμένος πρόεδρος των ΗΠΑ Τραμπ υποστήριξε ότι θα μπορούσε να τερματίσει τον πόλεμο εντός 24 ωρών, χωρίς να πει ακριβώς πώς.

Στην Ουκρανία εξακολουθούν να υπάρχουν φόβοι ότι ο Τραμπ θα μπορούσε να περικόψει τη στρατιωτική βοήθεια ως μέσο για να αναγκάσει το Κίεβο να καθίσει στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων. Ο πρόεδρος της Ουκρανίας Βολοντιμίρ Ζελένσκι δήλωσε στο Fox News την Τρίτη ότι “νομίζω ότι θα χάσουμε [τον πόλεμο]” εάν προωθηθούν οι περικοπές.

“Έχουμε την παραγωγή μας, αλλά δεν είναι αρκετή για να επικρατήσουμε και νομίζω ότι δεν είναι αρκετή για να επιβιώσουμε”, δήλωσε. Την Τρίτη, η Ουκρανία εκτόξευσε για πρώτη φορά πυραύλους μεγάλου βεληνεκούς που προμήθευαν οι ΗΠΑ στη Ρωσία – μια ημέρα αφότου η Ουάσινγκτον της έδωσε την άδεια να το πράξει. Θεωρείται ότι η απόφαση αυτή ελήφθη εν μέρει για να βοηθήσει την Ουκρανία να κρατήσει μέρος της περιοχής του Κουρσκ, ώστε να τη βοηθήσει να το χρησιμοποιήσει ως διαπραγματευτικό χαρτί σε μελλοντικές διαπραγματεύσεις.

Η Δρ Miron δήλωσε στο BBC ότι η προέλαση της Ρωσίας τους έδωσε μια ισχυρότερη διαπραγματευτική θέση, καθώς η νέα ομάδα εξωτερικής πολιτικής του Τραμπ ετοιμάζεται να αναλάβει τα καθήκοντά της. “Αυτό που ελέγχουν αυτή τη στιγμή, τους δίνει ένα ορισμένο πλεονέκτημα”, είπε. “Αν ερχόταν η ώρα των διαπραγματεύσεων, είμαι βέβαιος ότι όπως τονίζει η ρωσική πλευρά, “θα το κάνουμε με βάση τη διαμόρφωση του πεδίου της μάχης”. “Από ρωσικής πλευράς, έχουν πολύ καλύτερα χαρτιά από τους Ουκρανούς”.