Πόλεμος στο Ιράν: Ο Πούτιν παρακολουθεί σιωπηλός, αφήνει άλλους να «βγάλουν το φίδι απ’ την τρύπα» και…θησαυρίζει!

Η βαθύτερη στρατηγική αδράνειας της ρωσικής ηγεσίας γίνεται πλέον ολοένα και πιο εμφανής, καθώς η Μόσχα περιορίζεται σε ρόλο θεατή μπροστά στις δραματικές εξελίξεις που εκτυλίσσονται σε κρίσιμα γεωπολιτικά μέτωπα.

Πόλεμος στο Ιράν: Ο Πούτιν παρακολουθεί σιωπηλός, αφήνει άλλους να «βγάλουν το φίδι απ’ την τρύπα» και…θησαυρίζει!

Παρά τη θορυβώδη ανακοίνωση της υπογραφής Συμφώνου Στρατηγικής Εταιρικής Σχέσης ανάμεσα στη Ρωσία και την Τεχεράνη, η πραγματικότητα φαίνεται να διαψεύδει τις προσδοκίες που είχαν δημιουργηθεί γύρω από αυτή τη συνεργασία.

Η στάση που υιοθέτησε το Κρεμλίνο απέναντι στην κλιμακούμενη επίθεση κατά του Ιράν αποκαλύπτει μια ιδιαίτερα δυσάρεστη αλήθεια. Πίσω από τις επίσημες δηλώσεις αλληλεγγύης και τις διπλωματικές καταδίκες κρύβεται μια εμφανής απροθυμία για ουσιαστική εμπλοκή. Η κατάσταση αυτή φανερώνει ότι οι δυνατότητες της Μόσχας να στηρίξει στρατηγικά τους συμμάχους της είναι πολύ πιο περιορισμένες από όσο συχνά προβάλλεται.

Η εικόνα γίνεται ακόμη πιο χαρακτηριστική εάν εξεταστεί η αντίδραση της ρωσικής πλευράς μετά τον θάνατο του Αλί Χαμενεΐ. Παρά τη ρητορική καταδίκη των γεγονότων, η ρωσική ηγεσία απέφυγε προσεκτικά οποιαδήποτε πρακτική πρωτοβουλία που θα μπορούσε να μεταφραστεί σε ουσιαστική υποστήριξη προς το ιρανικό καθεστώς. Στην πράξη, η Μόσχα δεν προχώρησε σε καμία ενέργεια που θα μπορούσε να συμβάλει στην πραγματική προστασία του Ιράν.

Η συγκεκριμένη στάση δεν αποτελεί μια μεμονωμένη περίπτωση ούτε μια τυχαία παρέκκλιση από την εξωτερική πολιτική της Ρωσίας. Αντίθετα, εντάσσεται σε ένα ευρύτερο και πλέον παγιωμένο μοτίβο συμπεριφοράς που έχει εμφανιστεί επανειλημμένα τα τελευταία χρόνια.

Σε αρκετές κρίσιμες στιγμές της σύγχρονης διεθνούς πολιτικής σκηνής, η Μόσχα επέλεξε να παραμείνει ουσιαστικά αδρανής, παρά τις επίσημες δεσμεύσεις ή τις ιστορικές σχέσεις με συγκεκριμένα κράτη. Η διεθνής κοινότητα παρακολούθησε τη Ρωσία να περιορίζεται σε διπλωματικές διαμαρτυρίες χωρίς να αναλαμβάνει ουσιαστική δράση.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η απώλεια του Ναγκόρνο Καραμπάχ από την πλευρά της Αρμενίας, όπου η ρωσική αντίδραση ήταν εξαιρετικά περιορισμένη. Παρόμοια στάση σημειώθηκε και στην περίπτωση της κατάρρευσης του καθεστώτος του Μπασάρ αλ-Άσαντ στη Συρία. Επιπλέον, η απραξία της Μόσχας έγινε ακόμη πιο εμφανής και στην κρίση της Βενεζουέλας, όπου η απαγωγή του Νικολάς Μαδούρο εξελίχθηκε χωρίς ουσιαστική ρωσική παρέμβαση.

Σε όλες αυτές τις περιπτώσεις, οι σύμμαχοι της Ρωσίας βρέθηκαν ουσιαστικά μόνοι τους απέναντι στις εξελίξεις, γεγονός που ενισχύει την εντύπωση ότι οι ρωσικές εγγυήσεις ασφάλειας έχουν πλέον σημαντικά περιορισμένη αξιοπιστία.

Η μεταμόρφωση της ρωσοϊρανικής συνεργασίας

Οι σχέσεις μεταξύ Ρωσίας και Ιράν έχουν διαχρονικά βασιστεί σε μια συνεργασία περισσότερο πραγματιστική παρά ιδεολογική. Για πολλά χρόνια, το βασικό περιεχόμενο αυτής της σχέσης ήταν η πώληση παλαιότερων σοβιετικών οπλικών συστημάτων προς την Τεχεράνη, γεγονός που επέτρεπε στη Ρωσία να διατηρεί έναν σημαντικό ρόλο στον εξοπλισμό των ιρανικών ενόπλων δυνάμεων.

Ωστόσο, η ισορροπία αυτή άλλαξε δραστικά μετά την έναρξη της ρωσικής εισβολής στην Ουκρανία. Υπό τις νέες συνθήκες, το Ιράν μετατράπηκε σταδιακά σε βασικό προμηθευτή στρατιωτικού εξοπλισμού προς τη Ρωσία. Τα μη επανδρωμένα αεροσκάφη τύπου Σαχέντ, που χρησιμοποιούνται ευρέως στα ουκρανικά μέτωπα, αποτελούν ίσως το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα αυτής της αντιστροφής των ρόλων.

Σε αντάλλαγμα για την παροχή αυτού του κρίσιμου εξοπλισμού, η Ρωσία φέρεται να προσέφερε στην Τεχεράνη σημαντική τεχνογνωσία σε τομείς υψηλής στρατηγικής σημασίας. Η συνεργασία αυτή περιλαμβάνει τεχνολογίες που σχετίζονται με την ανάπτυξη πυραυλικών συστημάτων αλλά και με την πρόοδο του ιρανικού διαστημικού προγράμματος.

Πόλεμος στο Ιράν: Ο Πούτιν παρακολουθεί σιωπηλός, αφήνει άλλους να «βγάλουν το φίδι απ’ την τρύπα» και…θησαυρίζει!

Τα όρια της στρατιωτικής συνεργασίας

Παρά την ενίσχυση αυτών των δεσμών, η τρέχουσα κρίση στη Μέση Ανατολή αποδεικνύει ότι η στρατιωτική συνεργασία Ρωσίας και Ιράν έχει σαφή και πρακτικά ανυπέρβλητα όρια.

Η Ρωσία βρίσκεται ήδη βαθιά εμπλεκόμενη στον πόλεμο της Ουκρανίας, γεγονός που απορροφά το μεγαλύτερο μέρος των στρατιωτικών της πόρων. Η συνεχιζόμενη αυτή σύγκρουση έχει περιορίσει σημαντικά τη διαθεσιμότητα προηγμένων οπλικών συστημάτων, καθιστώντας εξαιρετικά δύσκολη την παροχή βοήθειας προς άλλους συμμάχους.

Συστήματα υψηλής τεχνολογίας, όπως τα αντιαεροπορικά S-400, παραμένουν κρίσιμα για την άμυνα της ίδιας της Ρωσίας και των ρωσικών δυνάμεων στο ουκρανικό μέτωπο. Ως εκ τούτου, δεν υπάρχουν διαθέσιμα αποθέματα που θα μπορούσαν να μεταφερθούν για την προστασία της Τεχεράνης.

Ταυτόχρονα, πέρα από τις στρατιωτικές ελλείψεις, η Ρωσία αντιμετωπίζει και σημαντικό έλλειμμα πολιτικής επιρροής. Η δυνατότητα του Κρεμλίνου να επηρεάσει ή να ανακόψει τις αμερικανικές και ισραηλινές επιχειρήσεις στην περιοχή είναι εξαιρετικά περιορισμένη.

Η γεωπολιτική αξιοποίηση της κρίσης

Παρά την αδυναμία άμεσης παρέμβασης, η Μόσχα φαίνεται να προσπαθεί να εκμεταλλευτεί έμμεσα τη γενικευμένη αστάθεια που επικρατεί στη Μέση Ανατολή.

Η ένταση στην περιοχή των Στενών του Ορμούζ δημιουργεί σοβαρές αναταράξεις στις διεθνείς αγορές ενέργειας. Η πιθανότητα διαταραχών στη ροή πετρελαίου και φυσικού αερίου έχει ήδη οδηγήσει σε σημαντική αύξηση των τιμών των ενεργειακών προϊόντων.

Για τη ρωσική οικονομία, η εξέλιξη αυτή μεταφράζεται σε σημαντικά πρόσθετα έσοδα. Η άνοδος των τιμών επιτρέπει στη ρωσική κυβέρνηση να ενισχύσει τα κρατικά ταμεία και να αντισταθμίσει μέρος του τεράστιου οικονομικού κόστους που προκαλεί ο πόλεμος στην Ουκρανία.

Ο αποπροσανατολισμός των Ηνωμένων Πολιτειών

Ένα ακόμη στρατηγικό όφελος για τη Μόσχα προκύπτει από την ανακατεύθυνση της αμερικανικής προσοχής και των στρατιωτικών πόρων. Η Ουάσινγκτον αναγκάζεται πλέον να διοχετεύει σημαντικά μέσα προς το Ισραήλ και τις χώρες του Περσικού Κόλπου.

Σύγχρονα οπλικά συστήματα, όπως τα αντιαεροπορικά Patriot, καθώς και μεγάλες ποσότητες πυρομαχικών, μεταφέρονται πλέον στη Μέση Ανατολή. Η μετατόπιση αυτή έχει ως συνέπεια τη μείωση των διαθέσιμων πόρων για τη στήριξη της Ουκρανίας.

Παράλληλα, η Ρωσία προσβλέπει και σε ένα ακόμη γεωοικονομικό αποτέλεσμα: την περαιτέρω ενεργειακή εξάρτηση της Κίνας από τις ρωσικές προμήθειες. Η αστάθεια στον Περσικό Κόλπο ενδέχεται να ωθήσει το Πεκίνο να βασιστεί ακόμη περισσότερο στους χερσαίους ενεργειακούς αγωγούς που συνδέουν τις δύο χώρες.

Μια νέα φάση στη ρωσική εξωτερική πολιτική

Συνολικά, οι εξελίξεις αυτές υποδηλώνουν ότι η ρωσική εξωτερική πολιτική έχει εισέλθει σε μια διαφορετική φάση. Ο ρόλος της ως εγγυητή ασφάλειας για συμμάχους φαίνεται να υποχωρεί, ενώ στη θέση του αναδύεται μια περισσότερο πραγματιστική και συχνά κυνική στρατηγική.

Αντί να αναλαμβάνει άμεση στρατιωτική ή διπλωματική δράση, η Μόσχα φαίνεται να επιδιώκει την εκμετάλλευση των γεωπολιτικών κρίσεων προς όφελος των δικών της συμφερόντων. Η λογική αυτή βασίζεται στην αξιοποίηση των αναταράξεων που προκαλούν οι διεθνείς συγκρούσεις και ιδιαίτερα ο αμερικανικός παρεμβατισμός.

Ωστόσο, αυτή η προσέγγιση έχει και ένα σημαντικό τίμημα: οι παραδοσιακοί σύμμαχοι της Ρωσίας κινδυνεύουν να βρεθούν ολοένα και πιο εκτεθειμένοι απέναντι στις διεθνείς πιέσεις και στις γεωπολιτικές συγκρούσεις της εποχής.