Politico: Το ΝΑΤΟ με το «δάχτυλο στη σκανδάλη»-Πως απαντά στις Ρωσικές παραβιάσεις και γιατί δεν έχει καταρρίψει ρωσικά μαχητικά αεροσκάφη και drones

Τι ισχύει με τους κανόνες εμπλοκής – Οι συνεχείς παραβιάσεις του εναέριου χώρου από ρωσικά αεροσκάφη και drones δημιουργούν νέα διλήμματα για τη Συμμαχία, ενώ ορισμένα κράτη ζητούν πιο αποφασιστική αντίδραση

Politico: Το ΝΑΤΟ με το «δάχτυλο στη σκανδάλη»-Πως απαντά στις Ρωσικές παραβιάσεις και γιατί δεν έχει καταρρίψει ρωσικά μαχητικά αεροσκάφη και drones

Οι επανειλημμένες παραβιάσεις του εναέριου χώρου χωρών-μελών από ρωσικά αεροσκάφη φέρνουν το ΝΑΤΟ αντιμέτωπο με ένα δύσκολο δίλημμα: πότε η αναχαίτιση πρέπει να μετατραπεί σε κατάρριψη; Το ζήτημα επανήλθε στο προσκήνιο μετά το περιστατικό της Παρασκευής, όταν τρία ρωσικά MiG-31 εισήλθαν στον εναέριο χώρο της Εσθονίας για περίπου 12 λεπτά πριν αναχαιτιστούν από ιταλικά F-35, που συμμετέχουν στην αποστολή εναέριας αστυνόμευσης της Συμμαχίας στη Βαλτική.

Λίγες ημέρες νωρίτερα, ρωσικά drones είχαν παραβιάσει τον εναέριο χώρο της Πολωνίας, με τουλάχιστον τρία να καταρρίπτονται από πολωνικά F-16 και ολλανδικά F-35.

Σε κοινή δήλωση, οι πρεσβευτές του ΝΑΤΟ τόνισαν: «Η Ρωσία δεν πρέπει να έχει καμία αμφιβολία: το ΝΑΤΟ και οι σύμμαχοι θα χρησιμοποιήσουν, σύμφωνα με το διεθνές δίκαιο, όλα τα απαραίτητα στρατιωτικά και μη στρατιωτικά μέσα για να αμυνθούν». Η Μόσχα, από την πλευρά της, αρνείται οποιαδήποτε παραβίαση συμφωνιών.

Το Politico επιχειρεί να απαντήσει στο κρίσιμο ερώτημα: ποιες επιλογές έχει το ΝΑΤΟ απέναντι στη ρωσική κλιμάκωση;

1. Ποιοι είναι οι κανόνες εμπλοκής του ΝΑΤΟ;

Οι κανόνες εμπλοκής παραμένουν απόρρητοι και καθορίζουν επακριβώς τι μπορεί να πράξει ο στρατός σε κάθε αποστολή. Η έγκρισή τους γίνεται με ομοφωνία από το Βορειοατλαντικό Συμβούλιο (NAC), ενώ την εφαρμογή τους επιβλέπει ο Ανώτατος Συμμαχικός Διοικητής Ευρώπης (SACEUR), σήμερα ο Αμερικανός στρατηγός Αλέξους Γκρίνκεβιτς.

Όπως εξηγεί η πρώην εκπρόσωπος του ΝΑΤΟ Οάνα Λουνγκέσκου, οι κανόνες εμπλοκής πρέπει να εναρμονίζονται με την πολιτική κατεύθυνση της Συμμαχίας, η οποία παραμένει πρωτίστως αμυντική: «Στόχος μας είναι η αποτροπή επιθετικών ενεργειών, η πρόληψη σύγκρουσης και, εφόσον αυτά αποτύχουν, η άμυνα και η νίκη».

2. Τι ισχύει για τα εθνικά κράτη-μέλη;

Κάθε κράτος-μέλος διατηρεί την ευχέρεια να ενεργεί αυτόνομα εντός του δικού του εναέριου χώρου, όταν τα αεροσκάφη επιχειρούν υπό εθνική διοίκηση. Η Λιθουανία ανακοίνωσε νέους κανονισμούς που επιτρέπουν ταχύτερη αντίδραση, ενώ η Ρουμανία εξετάζει ενίσχυση των κανόνων μετά από αλλεπάλληλες παραβιάσεις από ρωσικά drones.

Ωστόσο, μια μονομερής ενέργεια ενέχει κίνδυνο κλιμάκωσης. Ο Πολωνός πρωθυπουργός Ντόναλντ Τουσκ προειδοποιεί: «Πρέπει να είμαι 100% βέβαιος ότι όλοι οι σύμμαχοι θα αντιδράσουν με τον ίδιο τρόπο. Διαφορετικά, θα μείνουμε μόνοι σε μια οξεία φάση της σύγκρουσης».

Politico:Το ΝΑΤΟ με το «δάχτυλο στη σκανδάλη»-Πως απαντά στις Ρωσικές παραβιάσεις και γιατί δεν έχει καταρρίψει ρωσικά μαχητικά αεροσκάφη και drones

3. Γιατί δεν καταρρίφθηκαν τα MiG-31 στην Εσθονία;

Η απόφαση βασίστηκε σε εκτίμηση της απειλής: «Δεν εντοπίστηκε άμεση απειλή», εξήγησε ο Γενικός Γραμματέας του ΝΑΤΟ, Μαρκ Ρούτε, επιβεβαιώνοντας ότι η Συμμαχία ενήργησε σύμφωνα με τις διαδικασίες. Η πρωθυπουργός της Εσθονίας, Κρίστεν Μίχαελ, σημείωσε ότι η χρήση βίας δεν αποτελεί πρώτη επιλογή σε καιρό ειρήνης.

Αναλυτές επισημαίνουν επίσης τον κίνδυνο ανεξέλεγκτης κλιμάκωσης, αλλά και την αβεβαιότητα για τη στάση των ΗΠΑ, η οποία επηρεάζει τις ευρωπαϊκές αποφάσεις. «Κανείς δεν πρόκειται να ξεκινήσει έναν Γ΄ Παγκόσμιο Πόλεμο για αυτά τα περιστατικά», σχολιάζει Ουκρανός ερευνητής.

4. Υπάρχει συζήτηση για αλλαγή των κανόνων εμπλοκής;

Η συζήτηση έχει ήδη ανοίξει. Εσθονία, Λιθουανία και Τσεχία ζητούν πιο σκληρή στάση, ακόμα και την πιθανή κατάρριψη ρωσικών μαχητικών. Ο Πρόεδρος της Τσεχίας, Πέτρ Πάβελ, τόνισε: «Πρέπει να απαντήσουμε κατάλληλα, ακόμη και με κατάρριψη».

Οποιαδήποτε αλλαγή πρέπει να εγκριθεί ομοφώνως από το NAC, αν και από το 2022 ο SACEUR διαθέτει μεγαλύτερες εξουσίες να προσαρμόζει σχέδια χωρίς να απαιτείται η πλήρης έγκριση του Συμβουλίου.

5. Τι διδάσκει η εμπειρία του 2015 με την Τουρκία;

Η τελευταία κατάρριψη ρωσικού αεροσκάφους από χώρα-μέλος του ΝΑΤΟ έγινε το 2015, όταν η Τουρκία κατέρριψε ένα Sukhoi-24M κοντά στα σύνορά της με τη Συρία. Η Άγκυρα ενήργησε αυτόνομα, ενημερώνοντας τη Συμμαχία εκ των υστέρων. Η Μόσχα απάντησε με οικονομικές κυρώσεις, και ο Πρόεδρος Ερντογάν τελικά αναγκάστηκε να ζητήσει συγγνώμη.

Το περιστατικό ανέδειξε ότι η χρήση βίας μπορεί να έχει άμεσες στρατιωτικές και διπλωματικές συνέπειες.

Η Συμμαχία βρίσκεται πλέον σε κρίσιμο σταυροδρόμι: από τη μία, οι συνεχείς παραβιάσεις του εναέριου χώρου από τη Μόσχα δοκιμάζουν τα όρια της ανοχής. Από την άλλη, η κατάρριψη ρωσικών αεροσκαφών θα μπορούσε να οδηγήσει σε επικίνδυνη κλιμάκωση. Το ερώτημα παραμένει: θα αυστηροποιήσει το ΝΑΤΟ τους κανόνες εμπλοκής ή θα συνεχίσει με ψυχραιμία και στρατηγική αποτροπής;