Πολιτικός σεισμός στην Άγκυρα: Η Cumhuriyet καταγγέλλει τον Ερντογάν – «Το μνημόνιο με τη Λιβύη έγινε μπούμερανγκ», στρατηγική ήττα της “Γαλάζιας Πατρίδας”, κερδισμένες ΗΠΑ και Ελλάδα στην Ανατολική Μεσόγειο

Με σκληρή γλώσσα και αιχμές κατά της τουρκικής ηγεσίας, η κεμαλική εφημερίδα Cumhuriyet αποδομεί τη στρατηγική της Άγκυρας στην Ανατολική Μεσόγειο, υποστηρίζοντας ότι το τουρκο-λιβυκό μνημόνιο του 2019 όχι μόνο δεν ενίσχυσε τη θέση της Τουρκίας, αλλά λειτούργησε τελικά εις βάρος της, ανοίγοντας τον δρόμο για την ενίσχυση της Ελλάδας και των Ηνωμένων Πολιτειών στην περιοχή.

Αφορμή για την κριτική αποτελεί η συμφωνία που υπέγραψε η Ελλάδα στις 16 Φεβρουαρίου με κοινοπραξία υπό την αμερικανική Chevron για έρευνες υδρογονανθράκων σε τέσσερις θαλάσσιες περιοχές νότια της Κρήτης. Δύο από τις περιοχές αυτές, σύμφωνα με το δημοσίευμα, επικαλύπτουν ζώνες που η Τουρκία θεωρεί ότι εμπίπτουν στο μνημόνιο οριοθέτησης θαλασσίων ζωνών που υπέγραψε με τη Λιβύη το 2019.

Ο ενεργειακός αναλυτής Αλί Αρίφ Ακτούρκ εκτιμά ότι η αμερικανική εμπλοκή συνιστά σαφές μήνυμα πως η Ουάσιγκτον δεν λαμβάνει υπόψη το δόγμα της «Γαλάζιας Πατρίδας», το οποίο προβλήθηκε έντονα από την Άγκυρα μετά τη συμφωνία με την κυβέρνηση της Τρίπολης.

Η Cumhuriyet επισημαίνει επίσης αντιφάσεις στη στάση του τουρκικού υπουργείου Άμυνας: από τη μία αναφέρει ότι οι ελληνικές έρευνες νότια της Κρήτης «δεν επηρεάζουν άμεσα» τις τουρκικές θαλάσσιες δικαιοδοσίες, από την άλλη τις καταγγέλλει ως αντίθετες τόσο στο μνημόνιο του 2019 όσο και στις συντεταγμένες που απέστειλε η Λιβύη στον Οργανισμός Ηνωμένων Εθνών τον Μάιο του 2025. Κατά την εφημερίδα, αυτή η διπλή γραμμή θολώνει το μήνυμα της Άγκυρας και αποκαλύπτει έλλειψη στρατηγικής συνοχής.

Κομβικό ρόλο στο άρθρο έχει η ανάλυση του ειδικού σε θέματα εξωτερικής πολιτικής Aydın Sezer, ο οποίος χαρακτηρίζει το μνημόνιο με τη Λιβύη «αυτοκτονική κίνηση». Υποστηρίζει ότι η υφαλοκρηπίδα και ο θαλάσσιος βυθός –όπου υφίστανται περιορισμένα δικαιώματα εκμετάλλευσης– δεν μπορούν να αντιμετωπίζονται ως «πατρίδα», σε αντίθεση με τα χωρικά ύδατα που αποτελούν χώρο πλήρους κυριαρχίας. Κατά τον ίδιο, με την υπογραφή του μνημονίου η Τουρκία ανέτρεψε ένα ευνοϊκό για εκείνη status quo, διευκολύνοντας τελικά τη συμφωνία Ελλάδας–Αιγύπτου, η οποία «κλείδωσε» τον 28ο μεσημβρινό και περιόρισε τις τουρκικές διεκδικήσεις δυτικά.

Η ανάλυση επεκτείνεται και στο πολιτικό υπόβαθρο της τουρκικής εμπλοκής στη Λιβύη, από τη στήριξη ισλαμιστικών δυνάμεων μετά το 2011 έως την ταχεία υπογραφή –μέσα σε μία ημέρα– της στρατιωτικής συμφωνίας και του μνημονίου θαλασσίων ζωνών με την κυβέρνηση της Τρίπολης. Σημειώνεται ότι το μνημόνιο δεν επικυρώθηκε ποτέ από το κοινοβούλιο της ανατολικής Λιβύης, ενώ εκφράζονται αμφιβολίες για τη νομική του θεμελίωση, παρά την αναγνώριση της κυβέρνησης της Τρίπολης από τον ΟΗΕ.

Το δημοσίευμα συνδέει ακόμη τη συμφωνία του 2019 με την επιδείνωση των σχέσεων Άγκυρας–ΕΕ, τονίζοντας ότι καθώς η Ελλάδα και η Κύπρος είναι κράτη-μέλη, οι θαλάσσιες διαφορές αποκτούν ευρωπαϊκή διάσταση και μετατρέπονται σε ζήτημα εξωτερικών συνόρων της Ένωσης. Όπως επισημαίνεται, από το 2019 και μετά, η Τουρκία δέχεται επαναλαμβανόμενες επικρίσεις σε ευρωπαϊκό επίπεδο για τη στάση της στην Ανατολική Μεσόγειο.

Ιδιαίτερη βαρύτητα αποδίδεται και στην εμπλοκή της Chevron, η οποία δραστηριοποιείται ήδη σε Κύπρο και Ελλάδα και διατηρεί παράλληλα σχέσεις με την Τουρκία. Κατά τον Σεζέρ, μέσω της συγκεκριμένης συμφωνίας, οι ΗΠΑ δείχνουν έμπρακτα ότι δεν αναγνωρίζουν το τουρκο-λιβυκό μνημόνιο, σηματοδοτώντας –όπως υποστηρίζει– το τέλος της επιθετικής ρητορικής περί «Γαλάζιας Πατρίδας».

Η εφημερίδα καταλήγει ότι η στρατηγική που παρουσιάστηκε ως γεωπολιτική ανατροπή υπέρ της Άγκυρας, ενδέχεται τελικά να έχει ενισχύσει τις θέσεις της Ελλάδας και των ΗΠΑ, αφήνοντας την Τουρκία αντιμέτωπη με μια νέα, πιο σύνθετη διπλωματική πραγματικότητα στην Ανατολική Μεσόγειο.