Πρίγκηπος: Τι κρύβεται πίσω από την απόφαση του Οικουμενικού Πατριαρχείου να μετατρέψει σε πολυτελές ξενοδοχείο το Ορφανοτροφείο;

Ποιος δείχνει πραγματικό ενδιαφέρον για την ιστορική μνήμη όταν το τουριστικό χρήμα και τα επενδυτικά κεφάλαια υπαγορεύουν τις εξελίξεις;

Πρίγκηπος: Τι κρύβεται πίσω από την απόφαση του Οικουμενικού Πατριαρχείου να μετατρέψει σε πολυτελές ξενοδοχείο το Ορφανοτροφείο;

Η μετατροπή του Ορφανοτροφείου της Πριγκήπου σε πολυτελές τουριστικό κατάλυμα παρουσιάζεται ως «σωτηρία», όμως για πολλούς μοιάζει περισσότερο με ακόμη ένα επεισόδιο σταδιακής εμπορευματοποίησης ενός εμβληματικού μνημείου της Ρωμιοσύνης.

Η ιστορική μνήμη έχει κόστος – και στην προκειμένη περίπτωση, το κόστος αυτό αποδείχθηκε δυσβάσταχτο για όσους θα μπορούσαν να το καλύψουν.

Το ιστορικό ορφανοτροφείο της Πριγκήπου, το μεγαλύτερο ξύλινο κτίριο της Ευρώπης και ένα από τα πιο αναγνωρίσιμα σύμβολα της ελληνικής παρουσίας στην Κωνσταντινούπολη, απομακρύνεται από τον κίνδυνο της εγκατάλειψης, αλλά με έναν τρόπο που προκαλεί έντονο προβληματισμό: μετατρέπεται σε ξενοδοχείο υψηλών προδιαγραφών.

Η σχετική ανακοίνωση, που έγινε διά στόματος του Οικουμενικού Πατριάρχη Βαρθολομαίου, συνοδεύτηκε από έντονη συναισθηματική φόρτιση και αναφορές στο παρελθόν και στα παιδικά του χρόνια, επιχειρώντας να περιβάλει με νοσταλγία μια απόφαση που στην ουσία της παραμένει βαθιά επιχειρηματική και απολύτως ρεαλιστική.

Από τη στιγμή που η συντήρηση και αποκατάσταση ενός τέτοιου μνημείου δεν αποφέρει οικονομική βιωσιμότητα και τα «ιερά σύμβολα» δεν μπορούν να σταθούν ως αυτόνομο οικονομικό μοντέλο, τον λόγο παίρνουν οι επενδυτές και οι κατασκευαστικοί όμιλοι.

Στο συγκεκριμένο σχέδιο, μια σύμπραξη τουρκικής και ελληνικής κατασκευαστικής εταιρείας αναλαμβάνει τη μετατροπή του ιστορικού κτιρίου από ορφανοτροφείο του Γένους σε τουριστικό resort πολυτελείας, με ό,τι αυτό συνεπάγεται για τη φυσιογνωμία του χώρου.

Το αφήγημα της αδυναμίας και το σιωπηλό κενό των ευθυνών

Το βασικό επιχείρημα που προβάλλεται από πλευράς Πατριαρχείου για την αλλαγή χρήσης συνοψίζεται στο γνώριμο και βολικό σχήμα: «δεν υπήρχε άλλη λύση».

Όπως αναφέρθηκε, όλες οι προσπάθειες εξεύρεσης πόρων για τη μετατροπή του κτιρίου σε διεθνές κέντρο οικολογίας ή διαθρησκειακού διαλόγου – όπως είχε αρχικά σχεδιαστεί – δεν ευοδώθηκαν. Ωστόσο, η εικόνα αυτή γεννά περισσότερα ερωτήματα παρά απαντήσεις.

Είναι δύσκολο να γίνει αποδεκτό χωρίς δεύτερη σκέψη ότι ένας θεσμός με παγκόσμια ακτινοβολία, εκτεταμένα δίκτυα οικονομικής στήριξης, σημαντική ακίνητη περιουσία και πρόσβαση σε εύπορους δωρητές και ισχυρά πρόσωπα της ομογένειας, δεν κατάφερε να συγκεντρώσει τα απαραίτητα κεφάλαια για τη διάσωση ενός τόσο σημαντικού μνημείου.

Την ίδια στιγμή, κύκλοι της ελληνικής διασποράς, επιχειρηματίες και εφοπλιστικά περιβάλλοντα που συχνά επιδεικνύουν γενναιοδωρία σε έργα προβολής και κύρους, φαίνεται να απουσίασαν αισθητά όταν το ζήτημα αφορούσε την ουσιαστική διάσωση ενός ιστορικού χώρου.

Παράλληλα, το ελληνικό κράτος εμφανίζεται για ακόμη μία φορά περισσότερο ως παρατηρητής παρά ως ενεργός παράγοντας. Η Αθήνα, εγκλωβισμένη σε ρητορικές διακηρύξεις περί προστασίας του απανταχού Ελληνισμού, δείχνει να περιορίζεται σε συμβολικές τοποθετήσεις, χωρίς ουσιαστική παρέμβαση.

Πρίγκηπος: Τι κρύβεται πίσω από την απόφαση του Οικουμενικού Πατριαρχείου να μετατρέψει σε πολυτελές ξενοδοχείο το Ορφανοτροφείο;

Το «ιερό real estate» και οι νέες σημασίες της συνεργασίας

Για να περιοριστούν οι αντιδράσεις και να δοθεί ένα πιο «εξευγενισμένο» πλαίσιο στην αλλαγή χρήσης, η συμφωνία παρουσιάστηκε ως «σύμβολο ενότητας, συνεργασίας και φιλίας μεταξύ Ελλάδος και Τουρκίας». Πρόκειται για μια αφήγηση που επιχειρεί να μεταφράσει μια εμπορική αξιοποίηση μνημείου σε διπλωματική γέφυρα πολιτισμών.

Ωστόσο, η πραγματικότητα παραμένει πιο σύνθετη και λιγότερο εξιδανικευμένη. Δεν είναι εύκολο να χαρακτηριστεί ως πράξη πολιτιστικής συνεργασίας η μετατροπή ενός ιστορικού και θρησκευτικού χώρου σε τουριστικό προϊόν υψηλής απόδοσης, ειδικά όταν η πρωτοβουλία αυτή έρχεται ως αποτέλεσμα αδυναμίας διατήρησής του με άλλο τρόπο.

Ας πούμε τα πράγματα με το όνομα τους!

Η επίκληση της φιλίας και της συνεργασίας δεν μπορεί να λειτουργεί ως καθολικό άλλοθι για την εμπορευματοποίηση της ιστορικής μνήμης, ιδιαίτερα όταν αυτή αφορά σύμβολα με βαθύ συναισθηματικό και πολιτιστικό φορτίο.

Ακόμη και οι προσωπικές αναφορές του Οικουμενικού Πατριάρχη, στις ημέρες που ως μαθητής στη Χάλκη βρισκόταν στον ίδιο χώρο και συναναστρεφόταν τα ορφανά παιδιά, προσδίδουν μια έντονη δόση ειρωνείας στην τωρινή εξέλιξη: ένας τόπος προστασίας και φροντίδας μετατρέπεται σε χώρο τουριστικής πολυτέλειας.

Από την ιστορική μνήμη στην εμπορική αξιοποίηση

Αναπόφευκτα, η οικονομική λογική θα υποστηρίξει ότι η διάσωση ενός κτιρίου μέσω επενδυτικής αξιοποίησης είναι προτιμότερη από την πλήρη εγκατάλειψη και καταστροφή του.

Όμως, το ζήτημα δεν είναι τόσο απλό. Η μετατροπή ενός ιστορικού μνημείου σε ξενοδοχειακή μονάδα εγείρει ερωτήματα για τα όρια ανάμεσα στη διάσωση και την αλλοίωση, ανάμεσα στη συντήρηση και την πλήρη αναπλαισίωση της ταυτότητάς του.

Το Ορφανοτροφείο της Πριγκήπου δεν είναι απλώς ένα κτίριο. Είναι φορέας μνήμης, ιστορίας και συλλογικής ταυτότητας. Και όταν η μνήμη εντάσσεται πλήρως στη λογική της αγοράς, το αποτέλεσμα δεν παύει να είναι μια βαθιά μετατόπιση του νοήματος.

Η σημερινή εξέλιξη παρουσιάζεται ως λύση ανάγκης, όμως για πολλούς μοιάζει περισσότερο με την οριστική αποδοχή ότι η ιστορία επιβιώνει μόνο όταν προσαρμόζεται στους κανόνες της κερδοφορίας.