Προειδοποίηση – “βόμβα” από τον ΟΗΕ: Ενέργεια, χρέη και «υπερ-el niño» απειλούν να γονατίσουν τον πλανήτη και σπρώχνουν εκατομμύρια ανθρώπους στη φτώχεια –

Μια εξαιρετικά ανησυχητική προειδοποίηση για την πορεία της παγκόσμιας οικονομίας και την καθημερινότητα εκατοντάδων εκατομμυρίων ανθρώπων έρχεται από τον Οργανισμό Ηνωμένων Εθνών. Τρεις μεγάλες απειλές φαίνεται να συγκλίνουν, δημιουργώντας ένα εκρηκτικό μείγμα: το αυξημένο ενεργειακό κόστος, τα δυσβάσταχτα κρατικά χρέη και η πιθανότητα ενός ιδιαίτερα ισχυρού φαινομένου El Niño, που θα μπορούσε να προκαλέσει νέες αναταράξεις στο κλίμα και στην παραγωγή τροφίμων.

Το Πρόγραμμα Ανάπτυξης των Ηνωμένων Εθνών (UNDP) προειδοποιεί ότι οι κρίσεις αυτές δεν εξελίσσονται ανεξάρτητα η μία από την άλλη. Αντίθετα, μπορούν να ενισχύσουν η μία τις συνέπειες της άλλης, περιορίζοντας τα οικονομικά περιθώρια των κυβερνήσεων και αφήνοντας εκατομμύρια ευάλωτους πολίτες εκτεθειμένους στην ακρίβεια και στις ελλείψεις βασικών αγαθών.

Η «τέλεια καταιγίδα» που απειλεί την παγκόσμια οικονομία

Η διεθνής οικονομία βρίσκεται αντιμέτωπη με ένα σύνθετο πρόβλημα. Από τη μία πλευρά, το ακριβό πετρέλαιο και η ενεργειακή αβεβαιότητα επιβαρύνουν νοικοκυριά και επιχειρήσεις. Από την άλλη, οι υψηλοί τόκοι απορροφούν ολοένα μεγαλύτερο μέρος των κρατικών εσόδων, αφήνοντας λιγότερα χρήματα για κοινωνικές παροχές, υγεία και εκπαίδευση.

Την ίδια στιγμή, η κλιματική αστάθεια απειλεί να επιβαρύνει ακόμη περισσότερο την κατάσταση, καθώς παρατεταμένες ξηρασίες, πλημμύρες και ακραίες θερμοκρασίες μπορούν να πλήξουν τις αγροτικές καλλιέργειες και να προκαλέσουν νέες ανατιμήσεις στα τρόφιμα.

Ο επικεφαλής του UNDP, Αλεξάντερ Ντε Κρόο, περιγράφει τη σύγκλιση αυτών των παραγόντων ως μια «τέλεια καταιγίδα», προειδοποιώντας για τις επιπτώσεις που μπορεί να έχει στην οικονομική ασφάλεια των πιο ευάλωτων κοινωνιών.

Ενεργειακός εφιάλτης: Το πετρέλαιο ξαναβάζει φωτιά στις τιμές

Η ενέργεια αποτελεί έναν από τους βασικούς κρίκους αυτής της αλυσίδας κινδύνων. Οι γεωπολιτικές εντάσεις μπορούν να προκαλέσουν αναταράξεις στην προσφορά πετρελαίου, αυξάνοντας το κόστος μεταφορών, παραγωγής και θέρμανσης.

Όταν οι τιμές των καυσίμων ανεβαίνουν, οι συνέπειες δεν περιορίζονται στην αντλία ενός πρατηρίου. Μεταφέρονται σταδιακά σε προϊόντα και υπηρεσίες, επιβαρύνοντας ακόμη περισσότερο τα οικογενειακά εισοδήματα.

Για τα φτωχότερα νοικοκυριά, που διαθέτουν ήδη περιορισμένες οικονομικές εφεδρείες, ακόμη και μια νέα αύξηση στα βασικά έξοδα μπορεί να αποδειχθεί καθοριστική. Οι κυβερνήσεις καλούνται έτσι να αποφασίσουν εάν θα συνεχίσουν να στηρίζουν τους πολίτες με επιδοτήσεις ή εάν θα περιορίσουν τις δαπάνες τους εξαιτίας των δημοσιονομικών πιέσεων.

El Niño: Ο κλιματικός παράγοντας που μπορεί να επιδεινώσει την κρίση

Ακόμη μεγαλύτερη ανησυχία προκαλεί η εξέλιξη του φαινομένου El Niño. Η Παγκόσμια Μετεωρολογική Οργάνωση (WMO) ανακοίνωσε στις 8 Οκτωβρίου ότι το φαινόμενο αναμένεται να ενισχυθεί και να παραμείνει ενεργό έως τον Φεβρουάριο του 2027, με τις προβλέψεις να αφήνουν ανοιχτό το ενδεχόμενο να συγκαταλέγεται στα ισχυρότερα από το 1950.

Το El Niño μεταβάλλει τα μοτίβα βροχοπτώσεων και θερμοκρασιών σε μεγάλες περιοχές του πλανήτη. Ανάλογα με την περιοχή, μπορεί να συνδεθεί με παρατεταμένη ξηρασία, έντονες βροχοπτώσεις ή αυξημένες θερμοκρασίες, δημιουργώντας πρόσθετες δυσκολίες στην αγροτική παραγωγή.

Οι συνέπειες μπορεί να φτάσουν μέχρι το τραπέζι των καταναλωτών: μειωμένες σοδειές και προβλήματα στην εφοδιαστική αλυσίδα ενδέχεται να ασκήσουν ανοδικές πιέσεις στις τιμές των τροφίμων. Ωστόσο, η ένταση και η γεωγραφική κατανομή των επιπτώσεων δεν είναι ίδιες παντού και εξαρτώνται από τις τοπικές συνθήκες.

Το δυσβάσταχτο χρέος στερεί πολύτιμους πόρους από τις κοινωνίες

Η τρίτη απειλή είναι λιγότερο ορατή στην καθημερινότητα, αλλά ιδιαίτερα κρίσιμη: το κόστος εξυπηρέτησης του δημόσιου χρέους.

Όταν οι κυβερνήσεις διαθέτουν μεγάλο μέρος των εσόδων τους για την πληρωμή τόκων, περιορίζονται οι δυνατότητές τους να χρηματοδοτήσουν νοσοκομεία, σχολεία, κοινωνικά προγράμματα και μέτρα αντιμετώπισης της φτώχειας.

Το UNDP επισημαίνει ότι οι αναπτυσσόμενες χώρες βρίσκονται αντιμέτωπες με αυξημένες χρηματοδοτικές ανάγκες, την ώρα που η πρόσβαση σε προσιτό δανεισμό γίνεται δυσκολότερη. Το αποτέλεσμα είναι ένα ασφυκτικό δίλημμα: περισσότερα χρήματα για την εξυπηρέτηση του χρέους ή λιγότεροι διαθέσιμοι πόροι για την προστασία των πολιτών.

Σε περιόδους κρίσης, αυτή η πίεση μπορεί να γίνει ακόμη πιο έντονη, καθώς οι κυβερνήσεις χρειάζεται να αντιμετωπίσουν ταυτόχρονα την ακρίβεια, τις φυσικές καταστροφές και τις κοινωνικές ανάγκες.

Εκατομμύρια άνθρωποι κινδυνεύουν να χάσουν όσα έχουν καταφέρει

Η προειδοποίηση του ΟΗΕ αποκτά ακόμη μεγαλύτερη βαρύτητα αν ληφθεί υπόψη το ήδη τεράστιο μέγεθος της παγκόσμιας φτώχειας. Σύμφωνα με τα στοιχεία που παραθέτει το UNDP, περίπου 1,2 δισεκατομμύρια άνθρωποι βιώνουν πολλαπλές στερήσεις, οι οποίες μπορεί να αφορούν την πρόσβαση σε καθαρό νερό, την επαρκή διατροφή, την εκπαίδευση και άλλες βασικές ανάγκες.

Μια νέα ενεργειακή ή επισιτιστική κρίση θα μπορούσε να ανατρέψει την πρόοδο που έχει επιτευχθεί σε αρκετές χώρες. Οι άνθρωποι που βρίσκονται λίγο πάνω από το όριο της φτώχειας είναι ιδιαίτερα εκτεθειμένοι, καθώς μια απότομη αύξηση στις τιμές ή μια απώλεια εισοδήματος μπορεί να τους οδηγήσει ξανά σε οικονομική ανασφάλεια.

Το πρόβλημα δεν αφορά μόνο τις φτωχότερες χώρες. Οι επιπτώσεις από τις διεθνείς τιμές ενέργειας και τροφίμων μπορούν να μεταδοθούν στις παγκόσμιες αγορές, αν και η ένταση των συνεπειών διαφέρει ανάλογα με την οικονομία και τα μέτρα προστασίας που εφαρμόζονται.

Η έκκληση για άμεση δράση πριν βαθύνει η κρίση

Το UNDP ζητά ευκολότερη πρόσβαση σε χρηματοδότηση και ουσιαστική στήριξη των χωρών που αντιμετωπίζουν τις μεγαλύτερες δυσκολίες. Στόχος είναι να μη βρεθούν οι κυβερνήσεις μπροστά στο δίλημμα να περιορίσουν κρίσιμες κοινωνικές υπηρεσίες ακριβώς τη στιγμή που οι πολίτες τις έχουν περισσότερο ανάγκη.

Η ενίσχυση της κοινωνικής προστασίας, η καλύτερη διαχείριση του δημόσιου χρέους, η ενεργειακή ανθεκτικότητα και η προετοιμασία απέναντι σε ακραία καιρικά φαινόμενα αποτελούν βασικούς άξονες για τον περιορισμό των επιπτώσεων.

Η προειδοποίηση δεν σημαίνει ότι μια παγκόσμια καταστροφή είναι αναπόφευκτη. Δείχνει, όμως, ότι η ταυτόχρονη εκδήλωση πολλών κρίσεων μπορεί να αυξήσει σημαντικά το κόστος για τις οικονομίες και τις κοινωνίες, εάν δεν ληφθούν εγκαίρως μέτρα.

Το μήνυμα του ΟΗΕ είναι σαφές: η ενεργειακή ανασφάλεια, το δυσβάσταχτο χρέος και οι κλιματικοί κίνδυνοι μπορούν να δημιουργήσουν μια επικίνδυνη αλυσίδα επιπτώσεων. Το κρίσιμο ερώτημα είναι εάν η διεθνής κοινότητα θα κινηθεί έγκαιρα, ώστε το βάρος των επόμενων κρίσεων να μην πέσει και πάλι στους πιο ευάλωτους ανθρώπους του πλανήτη.