Ψυχρολουσία: Η Ουάσιγκτον αποσύρει τις αιχμές από την ανακοίνωσή της για το Τουρκο-Λιβυκό Μνημόνιο και μιλά για… «διαπραγματεύσεις» – Μεγάλη ανησυχία για τα Ελληνικά κυριαρχικά δικαιώματα σε Αιγαίο και Ανατολική μεσόγειο

Νέα δεδομένα διαμορφώνονται στο διπλωματικό μέτωπο της Ανατολικής Μεσογείου, καθώς η τελευταία τοποθέτηση του αμερικανικού υπουργείου Εξωτερικών για το τουρκολιβυκό μνημόνιο διαφοροποιείται αισθητά από τη γλώσσα που χρησιμοποιούσε η Ουάσιγκτον στο παρελθόν. Αυτή τη φορά, οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν επανέλαβαν τις παλαιότερες επικρίσεις για τη συμφωνία Τουρκίας – Λιβύης, επιλέγοντας να καλέσουν τις χώρες της περιοχής σε διαπραγματεύσεις και διμερή διάλογο.

Η αλλαγή στη διατύπωση προκαλεί εύλογο προβληματισμό στην Αθήνα, καθώς το επίμαχο μνημόνιο αποτελεί διαχρονική εστία έντασης στις ελληνοτουρκικές σχέσεις. Το κρίσιμο ερώτημα είναι εάν η νέα αμερικανική προσέγγιση σηματοδοτεί μια πιο ουδέτερη διπλωματική στάση ή απλώς αποτυπώνει την επιλογή της Ουάσιγκτον να αποφύγει, στη συγκεκριμένη δήλωση, μια ευθεία τοποθέτηση για τη νομική διαμάχη.

Η Ουάσιγκτον αλλάζει τη διατύπωση – Τι απουσιάζει από τη νέα δήλωση

Σύμφωνα με το ρεπορτάζ, εκπρόσωπος του Στέιτ Ντιπάρτμεντ κάλεσε τις χώρες της Ανατολικής Μεσογείου να επιλύσουν τις θαλάσσιες διαφορές τους με καλή πίστη και μέσω διαπραγματεύσεων. Παράλληλα, υπογράμμισε ότι Ελλάδα και Τουρκία, ως σύμμαχοι στο ΝΑΤΟ, θα πρέπει να επιδιώκουν διμερείς επαφές για την αντιμετώπιση των διαφορών τους.

Αυτό που ξεχωρίζει, ωστόσο, είναι όσα δεν περιλαμβάνονται στη νεότερη τοποθέτηση. Δεν επαναλαμβάνεται ο χαρακτηρισμός του μνημονίου ως «μη εποικοδομητικού και προκλητικού», που είχε χρησιμοποιήσει η αμερικανική πλευρά το 2019. Επίσης, δεν υπάρχει η παλαιότερη αναφορά ότι η συμφωνία δεν μπορεί να θίξει τα δικαιώματα τρίτων κρατών ούτε ειδική μνεία στα δικαιώματα των νησιών σε θαλάσσιες ζώνες.

Η απουσία αυτών των διατυπώσεων δεν αποδεικνύει από μόνη της ότι οι ΗΠΑ άλλαξαν επίσημα τη νομική τους θέση. Δείχνει, όμως, ότι στη συγκεκριμένη απάντηση επέλεξαν να δώσουν έμφαση στον διάλογο, χωρίς να επαναλάβουν τις προηγούμενες σαφείς αιχμές.

Το Τουρκολιβυκό Μνημόνιο επιστρέφει στο επίκεντρο

Η εξέλιξη έρχεται μετά την έγκριση του τουρκολιβυκού μνημονίου του 2019 από τη Βουλή των Αντιπροσώπων της Λιβύης. Η Αθήνα απορρίπτει την απόφαση, υποστηρίζοντας ότι η συμφωνία παραβιάζει το Διεθνές Δίκαιο της Θάλασσας και παραγνωρίζει τα δικαιώματα των ελληνικών νησιών.

Το ελληνικό υπουργείο Εξωτερικών έχει δηλώσει ότι η κύρωση από τη λιβυκή πλευρά δεν μεταβάλλει, κατά την ελληνική θέση, τον παράνομο και άκυρο χαρακτήρα του μνημονίου. Παράλληλα, έχει διαμηνύσει ότι η Ελλάδα έχει ενημερώσει τους εταίρους και συμμάχους της και θα προχωρήσει στις ενδεδειγμένες ενέργειες για την προστασία των κυριαρχικών της δικαιωμάτων.

Η διαφορά στις διατυπώσεις μεταξύ Ουάσιγκτον και Βρυξελλών είναι επίσης αξιοσημείωτη: η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει επαναλάβει τις ενστάσεις της για τη συμφωνία, ενώ η συγκεκριμένη αμερικανική δήλωση περιορίζεται στην ανάγκη διαπραγματεύσεων. Πρόκειται για διαφορετικές διπλωματικές προσεγγίσεις, οι οποίες δεν πρέπει να συγχέονται με μια οριστική δικαστική κρίση για τη νομιμότητα του μνημονίου.

Η κυβέρνηση καλείται να περάσει από τις δηλώσεις στην ουσιαστική διπλωματία

Για την ελληνική κυβέρνηση, το ζήτημα δεν εξαντλείται σε μια ανακοίνωση ή σε μια ανταλλαγή διπλωματικών μηνυμάτων. Η Αθήνα καλείται να εξηγήσει πώς θα διασφαλίσει ότι οι ελληνικές θέσεις θα ακούγονται καθαρά στην Ουάσιγκτον και στις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες, ειδικά όταν κρίσιμες διατυπώσεις απουσιάζουν από δημόσιες αμερικανικές τοποθετήσεις.

Η πολιτική ηγεσία οφείλει να ενημερώνει με σαφήνεια για τις επαφές που πραγματοποιεί, τα επιχειρήματα που προβάλλει και τις ενέργειες που σχεδιάζει. Οι πολίτες δικαιούνται να γνωρίζουν εάν υπάρχει συντονισμένη διπλωματική προσπάθεια, ποια ανταπόκριση έχει αυτή και πώς αξιολογείται η νέα στάση των ΗΠΑ.

Η κριτική προς την κυβέρνηση είναι θεμιτή όταν εστιάζει στην αποτελεσματικότητα της εξωτερικής πολιτικής, στη διαφάνεια και στην ανάγκη να προασπίζονται σταθερά τα ελληνικά συμφέροντα. Δεν αρκεί, όμως, η απουσία μιας συγκεκριμένης φράσης από μια αμερικανική ανακοίνωση για να εξαχθεί το συμπέρασμα ότι η Αθήνα έχει υποστεί διπλωματική ήττα. Αυτό που απαιτείται είναι συγκεκριμένη ενημέρωση και μετρήσιμα αποτελέσματα.

Ανατολική Μεσόγειος: Η διπλωματική μάχη συνεχίζεται

Το τουρκολιβυκό μνημόνιο παραμένει ένα από τα πιο ευαίσθητα ζητήματα της περιοχής, καθώς συνδέεται με τις διαφωνίες για την οριοθέτηση θαλάσσιων ζωνών και τα δικαιώματα των κρατών της Ανατολικής Μεσογείου. Η νέα αμερικανική διατύπωση προσθέτει ένα ακόμη στοιχείο στην ήδη σύνθετη διπλωματική εξίσωση.

Η Ουάσιγκτον επιλέγει να μιλήσει για διάλογο. Η Αθήνα επιμένει ότι τα κυριαρχικά δικαιώματα και το Διεθνές Δίκαιο δεν μπορούν να παραμερίζονται. Το ζητούμενο πλέον είναι εάν οι διπλωματικές επαφές θα οδηγήσουν σε ουσιαστικές διευκρινίσεις ή αν η διαφορά θα παραμείνει μια ακόμη ανοιχτή πληγή στις σχέσεις της περιοχής.

Για την ελληνική κυβέρνηση, η πρόκληση είναι σαφής: να υπερασπιστεί τις ελληνικές θέσεις με συνέπεια, να διεκδικήσει σαφείς τοποθετήσεις από τους συμμάχους και να ενημερώνει την κοινωνία με στοιχεία. Σε μια περιοχή όπου κάθε λέξη μιας διπλωματικής ανακοίνωσης αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα, η προσεκτική ανάγνωση των εξελίξεων και η τεκμηριωμένη αντίδραση έχουν μεγαλύτερη αξία από τις εύκολες διακηρύξεις.