Πυρηνική στροφή για την Ελλάδα; – Στο τραπέζι οι μικροί αντιδραστήρες SMR – Το σχέδιο, οι προκλήσεις και τα μεγάλα ερωτήματα για το ενεργειακό μέλλον της χώρας

Η πυρηνική ενέργεια επιστρέφει δυναμικά στο επίκεντρο των διεθνών εξελίξεων και η Ελλάδα φαίνεται να ανοίγει για πρώτη φορά μετά από δεκαετίες τη συζήτηση γύρω από το ενδεχόμενο αξιοποίησής της. Αν και η κυβέρνηση ξεκαθαρίζει πως δεν υπάρχει άμεσο σχέδιο για την κατασκευή πυρηνικών σταθμών, επιδιώκει να αποκτήσει την απαραίτητη τεχνογνωσία και να παρακολουθεί στενά τις τεχνολογικές εξελίξεις, ώστε να είναι έτοιμη για μελλοντικές αποφάσεις.

Στο επίκεντρο του ενδιαφέροντος βρίσκονται οι μικροί αρθρωτοί πυρηνικοί αντιδραστήρες (SMRs – Small Modular Reactors), μια νέα γενιά πυρηνικών μονάδων που θεωρείται από πολλούς ειδικούς ως η επόμενη μεγάλη αλλαγή στον τομέα της παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας.

Σε αντίθεση με τους παραδοσιακούς πυρηνικούς σταθμούς, οι οποίοι απαιτούν τεράστιες επενδύσεις και πολλά χρόνια κατασκευής, οι SMRs διαθέτουν μικρότερη ισχύ, κατασκευάζονται σε μεγάλο βαθμό σε εργοστάσια και μεταφέρονται έτοιμοι στον χώρο εγκατάστασης. Η φιλοσοφία αυτή υπόσχεται χαμηλότερο κόστος, ταχύτερη υλοποίηση και μεγαλύτερη ευελιξία στην ανάπτυξη νέων ενεργειακών υποδομών.

Παράλληλα, οι συγκεκριμένοι αντιδραστήρες ενσωματώνουν προηγμένα παθητικά συστήματα ασφαλείας, τα οποία μπορούν να διατηρήσουν τον αντιδραστήρα σε ασφαλή κατάσταση ακόμη και χωρίς εξωτερική ηλεκτροδότηση ή ανθρώπινη παρέμβαση. Σε αρκετά σχέδια προβλέπεται ακόμη και υπόγεια εγκατάσταση του πυρηνικού πυρήνα, ενισχύοντας την προστασία απέναντι σε εξωτερικούς κινδύνους.

Η διεθνής ενεργειακή μετάβαση προς τις ανανεώσιμες πηγές δημιουργεί, ωστόσο, μια σημαντική πρόκληση. Όταν η παραγωγή από αιολικά και φωτοβολταϊκά μειώνεται λόγω καιρικών συνθηκών, απαιτούνται αξιόπιστες μονάδες που θα καλύπτουν το λεγόμενο «φορτίο βάσης». Μέχρι σήμερα αυτόν τον ρόλο αναλαμβάνουν κυρίως οι μονάδες φυσικού αερίου, όμως αρκετές χώρες εξετάζουν κατά πόσο οι SMRs μπορούν να αποτελέσουν μια εναλλακτική λύση χαμηλών εκπομπών άνθρακα.

Στο πλαίσιο αυτό, το υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας σχεδιάζει τη δημιουργία ενός μόνιμου μηχανισμού αξιολόγησης της πυρηνικής τεχνολογίας, σύμφωνα με τα πρότυπα του Διεθνούς Οργανισμού Ατομικής Ενέργειας. Στόχος είναι η χώρα να αποκτήσει οργανωμένη γνώση γύρω από το θεσμικό πλαίσιο, τις τεχνολογικές εξελίξεις, τη βιωσιμότητα των επενδύσεων και τις ανάγκες του ελληνικού ενεργειακού συστήματος, χωρίς να σημαίνει ότι έχει ληφθεί απόφαση για κατασκευή πυρηνικών εγκαταστάσεων.

Το ενδιαφέρον για τους μικρούς αντιδραστήρες δεν περιορίζεται μόνο στην παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας. Διεθνώς εξετάζεται η χρήση τους σε μεγάλες βιομηχανικές μονάδες, εγκαταστάσεις αφαλάτωσης, διυλιστήρια, χαλυβουργίες, αλλά και στα ενεργοβόρα κέντρα δεδομένων (data centers), των οποίων οι ανάγκες αυξάνονται διαρκώς λόγω της ανάπτυξης της τεχνητής νοημοσύνης. Ήδη τεχνολογικοί κολοσσοί όπως η Microsoft, η Google, η Amazon και η Meta έχουν ανακοινώσει σημαντικές επενδύσεις ή συνεργασίες στον τομέα της πυρηνικής ενέργειας.

Ανάλογες συζητήσεις φαίνεται πως έχουν ξεκινήσει και στην Ελλάδα. Σύμφωνα με όσα έχουν γίνει γνωστά, εξετάζονται μελλοντικά σενάρια ενεργειακής τροφοδοσίας μεγάλων βιομηχανικών μονάδων, ενώ στο τραπέζι βρίσκεται και η προοπτική αξιοποίησης της τεχνολογίας στη ναυτιλία, καθώς η διεθνής προσπάθεια απανθρακοποίησης επαναφέρει στο προσκήνιο ακόμη και την πυρηνική πρόωση για μεγάλα εμπορικά πλοία.

Παρά τις αισιόδοξες προοπτικές, οι ειδικοί επισημαίνουν ότι οι SMRs εξακολουθούν να βρίσκονται σε πρώιμο στάδιο ανάπτυξης. Πολλά έργα βρίσκονται ακόμη στη διαδικασία αδειοδότησης ή κατασκευής, ενώ δεν έχουν λείψει οι καθυστερήσεις και οι αυξήσεις κόστους. Η ευρεία εμπορική τους εφαρμογή θα εξαρτηθεί από το κατά πόσο θα επιτευχθεί μαζική παραγωγή, ώστε να μειωθεί ουσιαστικά το κόστος εγκατάστασης.

Για την Ελλάδα, πάντως, οι προκλήσεις παραμένουν σημαντικές. Η έντονη σεισμικότητα της χώρας, η ανάγκη δημιουργίας ισχυρού ρυθμιστικού πλαισίου, η εκπαίδευση εξειδικευμένου προσωπικού, η ασφαλής διαχείριση πυρηνικών καυσίμων και αποβλήτων, αλλά και η διαμόρφωση πολιτικής και κοινωνικής συναίνεσης αποτελούν κρίσιμες προϋποθέσεις πριν από οποιαδήποτε μελλοντική απόφαση. Για την ώρα, η επίσημη θέση παραμένει ότι προτεραιότητα αποτελεί η απόκτηση τεχνογνωσίας και η συνεχής αξιολόγηση των διεθνών εξελίξεων, χωρίς να υπάρχει δέσμευση για κατασκευή πυρηνικών σταθμών.