Πυρηνικός «σεισμός»: Τουρκία και ΗΠΑ υπέγραψαν συμφωνία για μικρούς αρθρωτούς αντιδραστήρες και αντιδραστήρες 4ης γενιάς – Τι κάνει η Ελλάδα;

Μια νέα συμφωνία Τουρκίας–ΗΠΑ στον τομέα της πυρηνικής ενέργειας ανοίγει ένα διαφορετικό κεφάλαιο στις σχέσεις Άγκυρας και Ουάσινγκτον, με την Τουρκία να εξετάζει πλέον πιο ενεργά τεχνολογίες μικρών αρθρωτών αντιδραστήρων και αντιδραστήρων τέταρτης γενιάς.

Η συμφωνία υπογράφηκε στη Νέα Υόρκη μεταξύ της τουρκικής TÜNAŞ και της αμερικανικής Υπηρεσίας Εμπορίου και Ανάπτυξης (USTDA), στο περιθώριο της παρουσίας της τουρκικής ηγεσίας στη Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ.

Νέα πυρηνική τεχνολογία στο τραπέζι

Το σχέδιο προβλέπει την αξιολόγηση τεσσάρων σχεδίων μικρών αρθρωτών αντιδραστήρων (SMR) από αμερικανικές εταιρείες, καθώς και πέντε διαφορετικών σχεδίων αντιδραστήρων τέταρτης γενιάς.

Δεν πρόκειται ακόμη για οριστική επιλογή τεχνολογίας ή για ανακοίνωση κατασκευής νέου σταθμού. Η διαδικασία αφορά τεχνική, οικονομική, κανονιστική και αδειοδοτική μελέτη, ώστε να εξεταστεί ποια τεχνολογία θα μπορούσε να ανταποκριθεί στις ανάγκες της Τουρκίας.

Η αμερικανική USTDA θα χρηματοδοτήσει τη μελέτη με περίπου 2 εκατ. δολάρια, ενώ το πρόγραμμα αναμένεται να διαρκέσει τουλάχιστον έναν χρόνο. Στο μικροσκόπιο θα μπουν μεταξύ άλλων το κόστος, οι αλυσίδες εφοδιασμού, τα μοντέλα χρηματοδότησης, η ασφάλεια, οι διαδικασίες έκτακτης ανάγκης, η επιλογή τοποθεσίας και το νομικό πλαίσιο.

Η Άγκυρα χτίζει πολλαπλές πυρηνικές επιλογές

Η κίνηση αυτή δεν έρχεται από το πουθενά.

Η Τουρκία ήδη προχωρά στην κατασκευή του πρώτου της πυρηνικού σταθμού στο Ακούγιου, στη Μερσίνα, με τη ρωσική Rosatom να έχει κεντρικό ρόλο στο έργο. Παράλληλα, η Άγκυρα εξετάζει πρόσθετα μεγάλα πυρηνικά έργα σε περιοχές όπως η Σινώπη και η Ανατολική Θράκη.

Έτσι, η νέα συνεργασία με τις ΗΠΑ προσθέτει έναν ακόμη παίκτη στο τουρκικό πυρηνικό σχέδιο.

Η εικόνα γίνεται ακόμη πιο σύνθετη: η Τουρκία διατηρεί τη συνεργασία της με τη Ρωσία στο Ακούγιου, ενώ ταυτόχρονα ανοίγει τον δρόμο για αμερικανικές τεχνολογίες νέας γενιάς.

Από το Ακούγιου στους SMR

Οι μικροί αρθρωτοί αντιδραστήρες θεωρούνται από αρκετές χώρες μία από τις τεχνολογίες που θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν για την ενίσχυση της παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας με διαφορετικό μοντέλο από τους παραδοσιακούς μεγάλους πυρηνικούς σταθμούς.

Η αμερικανική πλευρά αναφέρει ότι η συνεργασία έχει στόχο να δημιουργήσει τις προϋποθέσεις για πιθανή ανάπτυξη SMR στην Τουρκία, ενισχύοντας την εγχώρια παραγωγή ενέργειας και ανοίγοντας παράλληλα χώρο για αμερικανικές πυρηνικές εταιρείες.

Για την Άγκυρα, το ζητούμενο είναι η διαφοροποίηση του ενεργειακού της μείγματος και η μείωση της εξάρτησης από εισαγόμενη ενέργεια.

Το ελληνικό ενδιαφέρον

Η εξέλιξη αφορά άμεσα και την ευρύτερη περιοχή της Ανατολικής Μεσογείου, λόγω της γεωγραφικής εγγύτητας της Τουρκίας με την Ελλάδα.

Η πυρηνική ανάπτυξη της γειτονικής χώρας δημιουργεί ένα νέο στρατηγικό δεδομένο, ανεξάρτητα από τις πολιτικές και στρατιωτικές αντιπαραθέσεις που υπάρχουν ήδη στην περιοχή.

Ιδιαίτερη σημασία έχει ότι η τουρκική πυρηνική στρατηγική δεν περιορίζεται πλέον σε ένα μόνο έργο. Η Άγκυρα εξετάζει διαφορετικές τεχνολογίες, διαφορετικούς πιθανούς εταίρους και διαφορετικές τοποθεσίες.

Αυτό μετατρέπει την πυρηνική ενέργεια σε ένα ακόμη σημαντικό στοιχείο της μακροπρόθεσμης ενεργειακής και βιομηχανικής πολιτικής της Τουρκίας.

Η συμφωνία δεν αφορά πυρηνικά όπλα

Παρά τον έντονο γεωπολιτικό συμβολισμό, χρειάζεται μια κρίσιμη διευκρίνιση.

Η συγκεκριμένη συμφωνία αφορά πολιτική πυρηνική ενέργεια και αξιολόγηση τεχνολογιών παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας. Δεν αποτελεί συμφωνία για ανάπτυξη πυρηνικών όπλων ούτε αποδεικνύει ότι η Τουρκία αποφάσισε να αποκτήσει πυρηνικό οπλοστάσιο.

Ωστόσο, αναλύσεις ειδικών έχουν επισημάνει ότι οι τουρκικές συζητήσεις για την πυρηνική τεχνολογία αποκτούν ευρύτερη στρατηγική σημασία, ιδιαίτερα μετά τις δηλώσεις Τούρκων αξιωματούχων το 2026 για το ενδεχόμενο αλλαγής των περιφερειακών πυρηνικών ισορροπιών.

Ένα νέο ενεργειακό μέτωπο

Η συμφωνία Ουάσινγκτον–Άγκυρας δείχνει ότι η Τουρκία επιχειρεί να διευρύνει τις επιλογές της στον πυρηνικό τομέα.

Ρωσία στο Ακούγιου, αμερικανική τεχνολογία SMR και τέταρτης γενιάς στο τραπέζι, νέες πιθανές εγκαταστάσεις και παράλληλη αναζήτηση τεχνολογιών που θα μπορούσαν να αξιοποιήσουν ακόμη και εγχώριους πόρους, όπως το θόριο.

Η πυρηνική ενέργεια μετατρέπεται έτσι σε ένα από τα σημαντικά πεδία στα οποία η Άγκυρα επιχειρεί να αυξήσει την ενεργειακή της αυτονομία και το τεχνολογικό της αποτύπωμα.

Και όσο το τουρκικό πυρηνικό πρόγραμμα διευρύνεται, τόσο περισσότερο η εξέλιξη θα παρακολουθείται από τις γειτονικές χώρες και τους στρατηγικούς εταίρους της περιοχής.

Η επόμενη μεγάλη μάχη για την ενέργεια μπορεί να μη δοθεί μόνο σε αγωγούς και κοιτάσματα, αλλά και μέσα στους ίδιους τους αντιδραστήρες νέας γενιάς.