Πυρκαγιές: Σάλος με τη διάταξη που βγάζει «λάδι» τα στελέχη του ΔΕΔΔΗΕ και τα εξαιρεί από τη διαδικασία του αυτοφώρου- Το παρασκήνιο και οι αντιδράσεις

Έντονες αντιδράσεις και ερωτήματα για τον τρόπο εφαρμογής της αυτόφωρης διαδικασίας προκαλεί η διάταξη που προβλέπει ειδική μεταχείριση για στελέχη του ΔΕΔΔΗΕ σε υποθέσεις εμπρησμού οι οποίες συνδέονται με τη λειτουργία του δικτύου ηλεκτροδότησης.

Πυρκαγιές: Σάλος με τη διάταξη που βγάζει «λάδι» τα στελέχη του ΔΕΔΔΗΕ και τα εξαιρεί από τη διαδικασία του αυτοφώρου- Το παρασκήνιο και οι αντιδράσεις

Η συγκεκριμένη ρύθμιση εντάχθηκε στο νομοσχέδιο του υπουργείου Δικαιοσύνης με τίτλο «Κώδικας Εναλλακτικής Επίλυσης Διαφορών και άλλες διατάξεις», ανοίγοντας μια συζήτηση που αγγίζει τόσο την εφαρμογή της ποινικής δικονομίας όσο και τα περιθώρια παρέμβασης των εισαγγελικών Αρχών.

Πίσω από τη διατύπωση της διάταξης, ωστόσο, φαίνεται να εκτυλίχθηκε ένα έντονο παρασκήνιο, με αφετηρία το φετινό καλοκαίρι και τις υποθέσεις πυρκαγιών που αποδόθηκαν σε προβλήματα ή περιστατικά τα οποία σχετίζονται με το δίκτυο ηλεκτροδότησης. Σύμφωνα με πληροφορίες, η κινητοποίηση των αρμόδιων υπηρεσιών και οι συλλήψεις στελεχών του ΔΕΔΔΗΕ στο πλαίσιο του αυτοφώρου προκάλεσαν «οχλήσεις», καθώς η Διεύθυνση Αντιμετώπισης Εγκλημάτων Εμπρησμού της Πυροσβεστικής εφάρμοζε τη διαδικασία που προβλέπει ο νόμος, προχωρώντας στις προβλεπόμενες ενέργειες όταν προέκυπταν στοιχεία για ευθύνες που συνδέονταν με τη λειτουργία του δικτύου.

Η εξέλιξη αυτή αποκτά ιδιαίτερη σημασία αν ληφθεί υπόψη ότι η ΔΑΕΕ έχει ενισχυθεί επιχειρησιακά τα τελευταία χρόνια, με τη δράση της να χαρακτηρίζεται από ανώτατα στελέχη της Πυροσβεστικής ως εξαιρετικά επιτυχής. Στο πλαίσιο αυτής της αναβάθμισης, οι έρευνες για την προέλευση των πυρκαγιών και την αναζήτηση πιθανών ευθυνών έχουν αποκτήσει μεγαλύτερη αποτελεσματικότητα, ενώ η πρακτική των συλλήψεων στελεχών του ΔΕΔΔΗΕ με τη διαδικασία του αυτοφώρου έχει πλέον καθιερωθεί σε υποθέσεις που πληρούν τις σχετικές προϋποθέσεις.

Πρόκειται για μια πρακτική που διαφοροποιείται από όσα ίσχυαν στο παρελθόν, όταν δεν ακολουθούνταν η ίδια τακτική. Η αλλαγή αυτή, σε συνδυασμό με τις πιέσεις που φέρεται να ασκήθηκαν κατά τη διάρκεια της αντιπυρικής περιόδου, συνθέτει το υπόβαθρο πάνω στο οποίο διαμορφώθηκε η επίμαχη νομοθετική πρωτοβουλία.

Τι προβλέπει η διάταξη για το αυτόφωρο

Στην καρδιά της συζήτησης βρίσκεται η πρόβλεψη για την εξαίρεση των αρμόδιων υπαλλήλων των διαχειριστών ηλεκτρικής ενέργειας από την αυτόφωρη διαδικασία, όταν υπάρχουν ενδείξεις εμπρησμού που συνδέονται με τη λειτουργία του δικτύου ηλεκτροδότησης. Ειδικότερα, η διάταξη αναφέρει:

«σε περίπτωση ενδείξεων εμπρησμού που συνδέονται με τη λειτουργία δίκτυο ηλεκτροδότησης, οι αρμόδιοι υπάλληλοι των Διαχειριστών Ηλεκτρικής Ενέργειας δεν υπάγονται στη διαδικασία των άρθρων 417 έως 427 του Π.Κ. για πράξη ή παράλειψη στο πλαίσιο των καθηκόντων τους, εκτός αν ο αρμόδιος Εισαγγελέας, αφού ενημερωθεί για τα στοιχεία της υπόθεσης και για εξαιρετικούς και ειδικώς αιτιολογημένους λόγους παραγγείλει διαφορετικά».

Με άλλα λόγια, η ρύθμιση εισάγει μια ειδική διαδικαστική μεταχείριση για συγκεκριμένη κατηγορία εργαζομένων, συνδέοντας την εφαρμογή του αυτοφώρου με την παρέμβαση του αρμόδιου εισαγγελέα. Η εξαίρεση δεν παρουσιάζεται ως απόλυτη, καθώς προβλέπεται η δυνατότητα διαφορετικής εισαγγελικής εντολής, υπό την προϋπόθεση ότι συντρέχουν εξαιρετικοί λόγοι οι οποίοι αιτιολογούνται ειδικώς.

Ωστόσο, το περιεχόμενο της διάταξης εγείρει ερωτήματα για το πώς θα εφαρμόζεται στην πράξη, ποια στοιχεία θα αξιολογούνται πριν από τη λήψη απόφασης και σε ποιον βαθμό η νέα διαδικασία θα επηρεάζει την άμεση ανταπόκριση των διωκτικών Αρχών σε περιστατικά εμπρησμού. Παράλληλα, στο επίκεντρο βρίσκεται και η έκταση της διακριτικής ευχέρειας που διατηρεί ο εισαγγελέας, καθώς η ενεργοποίηση της αυτόφωρης διαδικασίας φαίνεται πλέον να συνδέεται με πρόσθετες προϋποθέσεις.

Πυρκαγιές: Σάλος με τη διάταξη που βγάζει «λάδι» τα στελέχη του ΔΕΔΔΗΕ και τα εξαιρεί από τη διαδικασία του αυτοφώρου- Το παρασκήνιο και οι αντιδράσεις

Οι αρχικές αρνητικές εισηγήσεις και οι ενστάσεις

Το νομοσχέδιο έχει κατατεθεί στη Βουλή και αναμένεται να ακολουθήσει η εξέτασή του από τις αρμόδιες κοινοβουλευτικές επιτροπές, πριν από την έναρξη της διαδικασίας ψήφισης. Ωστόσο, η συγκεκριμένη πρόβλεψη φαίνεται πως δεν προχώρησε χωρίς αντιρρήσεις.

Πληροφορίες αναφέρουν ότι, κατά το αρχικό στάδιο επεξεργασίας της, διατυπώθηκαν αρνητικές εισηγήσεις για την ένταξη της διάταξης στο νομοσχέδιο. Παρά τις επιφυλάξεις που εκφράστηκαν, τελικά επικράτησε η επιλογή να συμπεριληφθεί κανονικά στο κείμενο που κατατέθηκε στη Βουλή.

Σύμφωνα με τις ίδιες πληροφορίες, οι ενστάσεις επικεντρώθηκαν, μεταξύ άλλων, στο ενδεχόμενο παραβίασης των προβλέψεων του Κώδικα Ποινικής Δικονομίας, αλλά και στο ζήτημα της ίσης μεταχείρισης. Οι προβληματισμοί αυτοί αποτυπώθηκαν σε «φωνές» που έκαναν λόγο για «ασυμμετρία» ως προς την επιλεκτική εξαίρεση συγκεκριμένων κατηγοριών εργαζομένων από τη διαδικασία του αυτοφώρου.

Το ερώτημα που τίθεται είναι γιατί μια τέτοια ειδική πρόβλεψη αφορά τους υπαλλήλους των διαχειριστών ηλεκτρικής ενέργειας και όχι εργαζομένους άλλων οργανισμών και επιχειρήσεων που διαχειρίζονται κρίσιμες υποδομές. Με την ίδια συλλογιστική, όπως επισημαίνεται από όσους διατυπώνουν ενστάσεις, θα μπορούσε να τεθεί ζήτημα αντίστοιχης εξαίρεσης για στελέχη του ΑΔΜΗΕ ή για εργαζομένους της εταιρείας διαχείρισης φυσικού αερίου.

Η σύγκριση αυτή αναδεικνύει ένα ευρύτερο ζήτημα: κατά πόσο η ειδική μεταχείριση μιας συγκεκριμένης επαγγελματικής κατηγορίας μπορεί να δικαιολογηθεί αποκλειστικά από τη φύση των καθηκόντων της και τις ιδιαιτερότητες της λειτουργίας των υποδομών που διαχειρίζεται. Πρόκειται για ένα ερώτημα που συνδέεται τόσο με τη νομική θεμελίωση της ρύθμισης όσο και με την ανάγκη να υπάρχουν σαφή και συνεπή κριτήρια για ανάλογες περιπτώσεις.

Το ερώτημα για τις δικαστικές ενώσεις

Ένα ακόμη κρίσιμο ζήτημα αφορά τη διαδικασία που ακολουθήθηκε πριν από την κατάθεση της διάταξης και, ειδικότερα, το κατά πόσο ζητήθηκε η γνώμη της Ένωσης Δικαστών και Εισαγγελέων. Το ερώτημα αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα, καθώς η ρύθμιση επηρεάζει τη διαδικασία του αυτοφώρου και, κατ’ επέκταση, τον τρόπο με τον οποίο οι εισαγγελικές Αρχές μπορούν να παρεμβαίνουν σε υποθέσεις που συνδέονται με ενδείξεις εμπρησμού.

Η διαβούλευση με τους θεσμικούς φορείς της Δικαιοσύνης αποτελεί, σε τέτοιου είδους ζητήματα, πεδίο ουσιαστικού προβληματισμού, ιδίως όταν μια νομοθετική παρέμβαση μεταβάλλει τις διαδικαστικές προϋποθέσεις για την άσκηση αρμοδιοτήτων των διωκτικών και εισαγγελικών Αρχών. Στην προκειμένη περίπτωση, το ζητούμενο είναι αν η συγκεκριμένη πρόβλεψη συζητήθηκε με τους αρμόδιους δικαστικούς φορείς και αν αξιολογήθηκαν εγκαίρως οι πιθανές επιπτώσεις της στην εφαρμογή της ποινικής δικονομίας.

Το ερώτημα παραμένει ανοιχτό και προστίθεται στις ενστάσεις που έχουν ήδη διατυπωθεί για το περιεχόμενο της ρύθμισης. Καθώς το νομοσχέδιο εισέρχεται στην κοινοβουλευτική διαδικασία, η συζήτηση αναμένεται να επικεντρωθεί όχι μόνο στη σκοπιμότητα της ειδικής μεταχείρισης των στελεχών του ΔΕΔΔΗΕ, αλλά και στις εγγυήσεις που πρέπει να συνοδεύουν κάθε εξαίρεση από τους γενικούς κανόνες της ποινικής διαδικασίας.

Στο επίκεντρο βρίσκεται, τελικά, η ισορροπία ανάμεσα στην ανάγκη να λαμβάνονται υπόψη οι ιδιαιτερότητες της λειτουργίας κρίσιμων υποδομών και στην υποχρέωση των αρμόδιων Αρχών να εφαρμόζουν τον νόμο με ενιαίο και αποτελεσματικό τρόπο. Το πώς θα αποτυπωθεί αυτή η ισορροπία στην τελική μορφή της διάταξης, αλλά και το ποιες απαντήσεις θα δοθούν στα ερωτήματα που έχουν ανακύψει, θα κριθούν στην πορεία της κοινοβουλευτικής επεξεργασίας της.