Σάλος στο Βέλγιο με δότη σπέρματος με καρκινογόνο μετάλλαξη – 52 παιδιά κινδυνεύουν, 10 ήδη νοσούν – Ενδέχεται να αφορά και την Ελλάδα

Σοβαρά ερωτήματα για την ασφάλεια των διαδικασιών υποβοηθούμενης αναπαραγωγής στην Ευρώπη προκαλεί η αποκάλυψη ότι ένας Δανός δότης σπέρματος, φορέας επικίνδυνης γενετικής μετάλλαξης, συνέβαλε στη γέννηση τουλάχιστον 67 παιδιών, εκ των οποίων τα 52 στο Βέλγιο. Το θέμα δημοσιοποιήθηκε από τις εφημερίδες Le Soir και The Guardian και ήδη έχει σημάνει υγειονομικός και θεσμικός συναγερμός.

Σάλος στο Βέλγιο με δότη σπέρματος με καρκινογόνο μετάλλαξη – 52 παιδιά κινδυνεύουν, 10 ήδη νοσούν – Ενδέχεται να αφορά και την Ελλάδα

Η εν λόγω γενετική μετάλλαξη αφορά το γονίδιο TP53, το οποίο σχετίζεται με το σύνδρομο Li-Fraumeni (LFS), μια σπάνια αλλά ιδιαίτερα επικίνδυνη κληρονομική πάθηση που αυξάνει σημαντικά τον κίνδυνο εκδήλωσης καρκίνου σε νεαρή ηλικία. Μέχρι στιγμής, δέκα από τα παιδιά που γεννήθηκαν από αυτόν τον δότη έχουν διαγνωστεί με καρκίνο, κυρίως λευχαιμία και λεμφώματα.

Η υπόθεση αφορά 37 οικογένειες, κυρίως στο Βέλγιο αλλά και σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες, που έλαβαν ειδοποιήσεις ότι τα παιδιά τους ενδέχεται να φέρουν τη μετάλλαξη. Ο Βέλγος υπουργός Υγείας, σε πρόσφατη συνέντευξη Τύπου, έκανε λόγο για «διπλό τραύμα» των γονιών: αφενός λόγω του υπαρκτού κινδύνου υγείας και αφετέρου λόγω της ανακάλυψης ότι το παιδί τους συνελήφθη με γενετικό υλικό ενός δότη που χρησιμοποιήθηκε ευρέως και εκτός κάθε επιτρεπόμενου ορίου.

Σάλος στο Βέλγιο με δότη σπέρματος με καρκινογόνο μετάλλαξη – 52 παιδιά κινδυνεύουν, 10 ήδη νοσούν – Ενδέχεται να αφορά και την Ελλάδα

Ο συναγερμός σήμανε για πρώτη φορά τον Απρίλιο του 2020, όταν ένα παιδί που γεννήθηκε από τον συγκεκριμένο δότη εμφάνισε καρκίνο και αποκλείστηκε προσωρινά από την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Σπέρματος (ESB). Ωστόσο, αφού το πρώτο τεστ δεν έδειξε τη μετάλλαξη, ο δότης εγκρίθηκε εκ νέου. Μόλις τον Οκτώβριο του 2023, μετά από νέα ανάλυση, ο δότης αποκλείστηκε οριστικά.

Η ESB δήλωσε πως ο άνδρας ήταν κατά τα άλλα υγιής, χωρίς οικογενειακό ιστορικό καρκίνου, και πως τηρήθηκαν τα τότε πρωτόκολλα. Ωστόσο, εκείνη την περίοδο δεν γινόταν συστηματικός έλεγχος για τη μετάλλαξη TP53, αφού η συσχέτισή της με το σύνδρομο δεν είχε αναγνωριστεί πλήρως.

Η υπόθεση, σύμφωνα με το γαλλικό πρακτορείο ειδήσεων, μπορεί να αφορά και άλλες χώρες, καθώς ο δότης είχε προσφέρει σπέρμα και σε κλινικές στην Ελλάδα, Κύπρο, Ιρλανδία, Ισπανία, Γερμανία, Ολλανδία, Ουγγαρία, Πολωνία και Βουλγαρία. Το ευρωπαϊκό σύστημα επαγρύπνησης ενημερώθηκε επίσημα προς τα τέλη του 2024.

Επιπλέον, η υπόθεση αποκαλύπτει και σοβαρές θεσμικές ελλείψεις: στο Βέλγιο, ο νόμος επιτρέπει τη χρήση σπέρματος από έναν δότη σε το πολύ έξι γυναίκες. Παρά ταύτα, σε αυτή την περίπτωση το όριο αγνοήθηκε, λόγω ανεπαρκούς ελέγχου και ανυπαρξίας κοινής ευρωπαϊκής βάσης δεδομένων. Για την ιστορία, η Γαλλία ορίζει όριο 10 γεννήσεων, το Ηνωμένο Βασίλειο 12, η Δανία και η Γερμανία 15 – όμως η Ευρωπαϊκή Τράπεζα Σπέρματος είχε θέσει το όριο στις 75 γεννήσεις ανά δότη.

Η υπόθεση εγείρει σοβαρά ζητήματα ιατρικής δεοντολογίας, διακρατικής συνεργασίας και παρακολούθησης των δοτών, ενώ δεν αποκλείεται να προκύψουν νομικές ευθύνες για κλινικές και εποπτικές αρχές.