Σαν σήμερα: 25 Νοεμβρίου 1942- Ο ΕΛΑΣ και ο ΕΔΕΣ ανατινάζουν τη γέφυρα του Γοργοποτάμου-Η κορυφαία αντιστασιακή πράξη κατά τη διάρκεια της Γερμανικής κατοχής

Η ανατίναξη της γέφυρας του Γοργοποτάμου αποτελεί αναμφίβολα την κορυφαία αντιστασιακή πράξη της Κατοχής και ένα από τα σημαντικότερα σαμποτάζ του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου.

Σαν σήμερα: 25 Νοεμβρίου 1942- Ο ΕΛΑΣ και ο ΕΔΕΣ ανατινάζουν τη γέφυρα του Γοργοποτάμου-Η κορυφαία αντιστασιακή πράξη κατά τη διάρκεια της Γερμανικής κατοχής

Η επιτυχία της οφείλεται στη σπάνια για τα δεδομένα της εποχής, συνεργασία των δύο μεγαλύτερων ελληνικών αντιστασιακών οργανώσεων, του ΕΛΑΣ και του ΕΔΕΣ, οι οποίοι έδρασαν υπό τον επιχειρησιακό συντονισμό επίλεκτων Βρετανών κομάντος.

Στις 29 Σεπτεμβρίου 1942, μια δωδεκαμελής ομάδα σαμποτέρ, με επικεφαλής τον συνταγματάρχη Έντι Μάιερς και τον ελληνομαθή ταγματάρχη Κρις Γουντχάουζ, έπεσε με αλεξίπτωτα στη Γκιώνα. Ανάμεσά τους βρισκόταν ο Έλληνας Θεμιστοκλής Μαρίνος και ένας Κύπριος πράκτορας, γνωστός με το κωδικό όνομα «Γιάννης». Αποστολή τους: να έρθουν σε επαφή με τις ελληνικές αντάρτικες δυνάμεις και να θέσουν σε εφαρμογή την επιχείρηση «Harling», ένα κρίσιμο σχέδιο των Συμμάχων που είχε εκπονηθεί στο Στρατηγείο της Μέσης Ανατολής, στο Κάιρο.

Η επιχείρηση στόχευε στην ανατίναξη μίας από τις τρεις μεγάλες σιδηροδρομικές γέφυρες του ορεινού όγκου του Μπράλλου – της Παπαδιάς, του Ασωπού ή του Γοργοποτάμου. Από τη γραμμή αυτή διέρχονταν οι βασικές μεταφορές πολεμικού υλικού προς τη Νότια Ελλάδα και, από εκεί, προς τις δυνάμεις του Ρόμελ στη Βόρεια Αφρική. Η καταστροφή της θα παρεμπόδιζε σοβαρά τον ανεφοδιασμό του Άξονα σε μια στιγμή που πλησίαζε η καθοριστική Μάχη του Ελ Αλαμέιν.

Μετά από προσεκτική αναγνώριση της περιοχής, οι Μάιερς και Χάμσον κατέληξαν ότι η γέφυρα του Γοργοποτάμου αποτελούσε το πιο προσιτό αλλά και αποτελεσματικό επιχειρησιακό στόχο. Για να προχωρήσει όμως το σχέδιο, ήταν αναγκαία η σύμπραξη των οργανωμένων ανταρτικών δυνάμεων της Ρούμελης.

Στις 19 Νοεμβρίου 1942 ο Μάιερς συναντήθηκε στο Μαυρολιθάρι με τον Ναπολέοντα Ζέρβα, αρχηγό του ΕΔΕΣ. Την επόμενη ημέρα έφτασε και ο Άρης Βελουχιώτης, ο θρυλικός ηγέτης του ΕΛΑΣ. Παρά τις πολιτικές και ιδεολογικές διαφορές των δύο οργανώσεων, επικράτησε πνεύμα συνεργασίας και συναποφάσισαν ότι η γέφυρα του Γοργοποτάμου θα αποτελούσε τον κεντρικό στόχο του εγχειρήματος. Στις 22 Νοεμβρίου ολοκληρώθηκε ο λεπτομερής σχεδιασμός της επιχείρησης, η οποία ορίστηκε για τη νύχτα της 25ης προς 26η Νοεμβρίου.

Η γέφυρα φυλασσόταν από περίπου 100 Ιταλούς και 5 Γερμανούς στρατιώτες, εξοπλισμένους με βαριά πολυβόλα. Για την επιχείρηση κινητοποιήθηκαν συνολικά 150 άνδρες: 86 του ΕΛΑΣ, 52 του ΕΔΕΣ και οι 12 Βρετανοί κομάντος.

Σαν σήμερα: 25 Νοεμβρίου 1942- Ο ΕΛΑΣ και ο ΕΔΕΣ ανατινάζουν τη γέφυρα του Γοργοποτάμου-Η κορυφαία αντιστασιακή πράξη κατά τη διάρκεια της Γερμανικής κατοχής

Στις 11:07 το βράδυ της 25ης Νοεμβρίου ξεκίνησε η επίθεση στα δύο άκρα της γέφυρας. Η ενέργεια εξελισσόταν άψογα· στις 1:30 τα ξημερώματα ανατινάχθηκε το πρώτο τμήμα της γέφυρας, και στις 2:21 η δεύτερη έκρηξη ολοκλήρωσε την καταστροφή της, καθιστώντας τη γραμμή εκτός λειτουργίας. Ένα τρένο με Ιταλούς στρατιώτες που επιχειρούσε να παράσχει ενισχύσεις αποκρούστηκε από τους αντάρτες.

Μέχρι τις 4:30 το πρωί, όλοι οι συμμετέχοντες είχαν αποσυρθεί στην προσυμφωνημένη τοποθεσία των Καλυβίων. Οι απώλειες ήταν εντυπωσιακά μικρές για τόσο επικίνδυνη επιχείρηση: μόλις τέσσερις τραυματίες από την πλευρά των σαμποτέρ.

Σε αντίποινα για την ανατίναξη, οι κατοχικές δυνάμεις εκτέλεσαν εννέα Έλληνες πατριώτες στον χώρο της κατεστραμμένης γέφυρας.

Παρά τον ενθουσιασμό που προκάλεσε σε ολόκληρη την κατεχόμενη Ευρώπη, η στρατηγική επίδραση της επιχείρησης στο μέτωπο της Βόρειας Αφρικής υπήρξε περιορισμένη, καθώς η καθυστέρηση δύο μηνών στην εκτέλεσή της την έκανε να χάνει τον χρονικό της στόχο: ο Ρόμελ είχε ήδη υποχωρήσει μετά την ήττα του στο Ελ Αλαμέιν.

Η πράξη, ωστόσο, έμεινε χαραγμένη στη συλλογική μνήμη των Ελλήνων ως σύμβολο ενότητας και αποφασιστικότητας απέναντι στον κατακτητή. Το 1964, κατά τη διάρκεια εορτασμού της επετείου, μια ξεχασμένη βόμβα εξερράγη τραγικά, προκαλώντας 13 νεκρούς και 45 τραυματίες.

Το 1982, η κυβέρνηση του Ανδρέα Παπανδρέου καθιέρωσε επίσημα την επέτειο του Γοργοποτάμου ως ημέρα τιμής της Εθνικής Αντίστασης, αναγνωρίζοντας τον ιστορικό και ηθικό της συμβολισμό.