Σεισμοί χωρίς σεισμό; Η ανατριχιαστική αποκάλυψη για τα «Μετεοτσουνάμι» που μπορούν να σαρώσουν τις Ελληνικές ακτές – Τι έφερε στο φως νέα επιστημονική μελέτη και η παρέμβαση του Γεράσιμου Παπαδόπουλου

Έναν λιγότερο γνωστό, αλλά υπαρκτό θαλάσσιο κίνδυνο φέρνει στο προσκήνιο νέα επιστημονική έρευνα, προκαλώντας έντονο ενδιαφέρον στην επιστημονική κοινότητα. Τα τσουνάμι δεν είναι απαραίτητο να προκαλούνται αποκλειστικά από ισχυρούς σεισμούς! Ορισμένες ατμοσφαιρικές διαταραχές μπορούν να πυροδοτήσουν επικίνδυνες θαλάσσιες ταλαντώσεις, οι οποίες θυμίζουν τα γνωστά καταστροφικά κύματα και ονομάζονται «μετεοτσουνάμι».

Το ζήτημα επαναφέρει στο προσκήνιο ο γνωστός σεισμολόγος Γεράσιμος Παπαδόπουλος, με αφορμή μια σημαντική επιστημονική δημοσίευση που εξετάζει ιστορικά και σύγχρονα περιστατικά στον ελληνικό θαλάσσιο χώρο.

Η έρευνα αποκαλύπτει ότι η θάλασσα μπορεί να παρουσιάσει αιφνίδιες και έντονες διακυμάνσεις ακόμη και όταν δεν έχει προηγηθεί σεισμική δραστηριότητα, αναδεικνύοντας μια διαφορετική διάσταση του κινδύνου για τις παράκτιες περιοχές.

ΜΕΤΕΟΤΣΟΥΝΑΜΙ: Ο ΑΓΝΩΣΤΟΣ ΚΙΝΔΥΝΟΣ ΠΟΥ ΜΠΟΡΕΙ ΝΑ ΠΡΟΚΛΗΘΕΙ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΑ

Το ερώτημα που θέτει ο Γεράσιμος Παπαδόπουλος είναι ιδιαίτερα σημαντικό: μπορούν τα καιρικά φαινόμενα να προκαλέσουν ακόμη και καταστροφικά κύματα τσουνάμι;

Η απάντηση είναι καταφατική. Τα λεγόμενα μετεοτσουνάμι δημιουργούνται όταν συγκεκριμένες ατμοσφαιρικές διαταραχές αλληλεπιδρούν με τη θαλάσσια επιφάνεια, προκαλώντας ισχυρές ταλαντώσεις της στάθμης του νερού.

Σε αντίθεση με τα συνηθισμένα σεισμικά τσουνάμι, δεν απαιτείται η εκδήλωση ενός υποθαλάσσιου σεισμού για να εμφανιστεί το φαινόμενο.

Αυτό ακριβώς κάνει την επιστημονική διερεύνησή τους ιδιαίτερα σημαντική, καθώς οι ειδικοί καλούνται να εντοπίσουν τα χαρακτηριστικά που επιτρέπουν την ασφαλή διάκριση μεταξύ των δύο φαινομένων.

Η ΕΛΛΑΔΑ ΣΤΟ ΕΠΙΚΕΝΤΡΟ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ – ΔΕΚΑ ΠΕΡΙΣΤΑΤΙΚΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΑ ΜΕΧΡΙ ΣΗΜΕΡΑ

Ιδιαίτερη βαρύτητα έχει η μελέτη της σεισμολόγου Ιωάννας Τριανταφύλλου, ερευνήτριας στο Ερευνητικό Ινστιτούτο Σεισμών του Πανεπιστημίου του Τόκιο, η οποία δημοσιεύτηκε στο επιστημονικό περιοδικό Natural Hazards.

Η έρευνα εξετάζει δέκα διαφορετικά περιστατικά θαλάσσιων διαταραχών στην Ελλάδα. Τρία από αυτά ανάγονται σε ιστορικές περιόδους, ενώ επτά καταγράφηκαν με επιστημονικά όργανα μετά το 1900.

Οι ερευνητές αξιοποίησαν ιστορικές μαρτυρίες και καταγραφές παλιρροιογράφων, επιχειρώντας να ανασυνθέσουν τις συνθήκες κάτω από τις οποίες εμφανίστηκαν τα φαινόμενα.

Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι αρκετά περιστατικά που στο παρελθόν είχαν συνδεθεί με σεισμούς ενδέχεται τελικά να είχαν μετεωρολογική προέλευση.

ΤΟ ΠΕΡΙΣΤΑΤΙΚΟ ΤΟΥ 479 π.Χ. ΠΟΥ ΚΑΤΕΓΡΑΨΕ ΘΥΜΑΤΑ

Ανάμεσα στα ιστορικά γεγονότα που εξετάστηκαν ξεχωρίζει ένα ιδιαίτερα σοβαρό περιστατικό του 479 π.Χ. στο βορειοδυτικό Αιγαίο.

Σύμφωνα με τις ιστορικές αναφορές, η θαλάσσια διαταραχή εκείνης της περιόδου προκάλεσε τον πνιγμό αρκετών ανθρώπων, αποτελώντας μία από τις πλέον χαρακτηριστικές περιπτώσεις που εξετάζονται στη συγκεκριμένη έρευνα.

Τα περισσότερα από τα υπόλοιπα περιστατικά συνδέθηκαν με περιορισμένες ζημιές, ωστόσο η μελέτη αναδεικνύει ότι οι θαλάσσιες ταλαντώσεις αυτού του τύπου δεν πρέπει να αντιμετωπίζονται ως ένα αμελητέο φαινόμενο.

Ο ΣΕΙΣΜΟΣ ΤΟΥ 1978 ΣΤΗ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ ΚΑΙ ΤΟ ΠΑΡΑΞΕΝΟ ΦΑΙΝΟΜΕΝΟ ΣΤΑ ΛΙΜΑΝΙΑ

Μία από τις πιο ενδιαφέρουσες περιπτώσεις αφορά τον ισχυρό σεισμό της Θεσσαλονίκης στις 20 Ιουνίου 1978.

Μετά τη σεισμική δόνηση καταγράφηκαν θαλάσσιες ταλαντώσεις στα λιμάνια της Καβάλας και του Ηρακλείου Κρήτης. Αρχικά, το φαινόμενο θα μπορούσε να αποδοθεί στον σεισμό.

Ωστόσο, η ανάλυση των παλιρροιογραφικών δεδομένων οδήγησε σε διαφορετικό συμπέρασμα: οι συγκεκριμένες ταλαντώσεις δεν αποτελούσαν σεισμικό τσουνάμι, αλλά μετεοτσουνάμι που συνέπεσε χρονικά με τον σεισμό.

Οι επιστήμονες εντόπισαν μάλιστα ενδείξεις ότι μια ατμοσφαιρική διαταραχή, η οποία μετακινήθηκε από την Αδριατική προς το Αιγαίο, συνδέθηκε με το φαινόμενο.

Πρόκειται για ένα σπάνιο περιστατικό, το οποίο αποδεικνύει πόσο περίπλοκη μπορεί να είναι η σχέση ανάμεσα στην ατμόσφαιρα και τη θάλασσα.

ΠΩΣ ΜΠΟΡΟΥΝ ΟΙ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΕΣ ΝΑ ΞΕΧΩΡΙΣΟΥΝ ΤΑ ΔΥΟ ΦΑΙΝΟΜΕΝΑ

Η διάκριση ανάμεσα στα σεισμικά τσουνάμι και τα μετεοτσουνάμι αποτελεί βασικό αντικείμενο της έρευνας.

Οι επιστήμονες εξετάζουν εάν υπάρχει χρονική και γεωγραφική σύνδεση με σεισμική δραστηριότητα, τη συμπεριφορά των θαλάσσιων κυμάτων, τη διάρκεια των ταλαντώσεων και τις ατμοσφαιρικές συνθήκες που επικρατούσαν.

Ιδιαίτερη σημασία έχει και η ταχύτητα με την οποία εξασθενεί το φαινόμενο, καθώς τα σεισμικά τσουνάμι παρουσιάζουν διαφορετικά χαρακτηριστικά σε σχέση με τις θαλάσσιες διαταραχές μετεωρολογικής προέλευσης.

Οι καταγραφές περιστατικών από το 1928, το 1959, το 1961, το 1978 και το 1991 έδειξαν ότι τέτοιες ταλαντώσεις μπορούν να καταγραφούν σε μεγάλες γεωγραφικές αποστάσεις, που φτάνουν περίπου τα 600 χιλιόμετρα.

Η ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΗΜΕΡΑ ΓΙΑ ΤΟΝ ΚΙΝΔΥΝΟ ΤΟΥ ΤΣΟΥΝΑΜΙ

Η δημοσιοποίηση της μελέτης συνέπεσε με την Παγκόσμια Ημέρα Ευαισθητοποίησης για τα Τσουνάμι, η οποία έχει καθιερωθεί στις 5 Νοεμβρίου, έπειτα από πρόταση της Ιαπωνίας το 2016.

Η συγκεκριμένη ημέρα έχει στόχο να ενισχύσει την ενημέρωση και την ετοιμότητα απέναντι σε ένα φαινόμενο που, αν και σχετικά σπάνιο σε πολλές περιοχές, μπορεί να έχει δραματικές συνέπειες.

Η νέα επιστημονική προσέγγιση προσθέτει ένα ακόμη σημαντικό στοιχείο στην κατανόηση των θαλάσσιων κινδύνων που αντιμετωπίζει η Ελλάδα. Και το βασικό συμπέρασμα είναι σαφές: δεν προκαλούνται όλες οι επικίνδυνες θαλάσσιες διαταραχές από σεισμούς. Ακόμη και η ατμόσφαιρα μπορεί, κάτω από συγκεκριμένες συνθήκες, να θέσει σε κίνηση μια αλυσίδα φαινομένων με σοβαρές επιπτώσεις στις ακτές.