“Σεισμός” από τα σκάνδαλα στην Ουκρανία: Μετά τον Γέρμακ ήρθε και η σειρά του Ζελένσκι να “πέσει”;

Οι δυτικοευρωπαϊκές χώρες συνεχίζουν να στηρίζουν τον Βολοντίμιρ Ζελένσκι, απορρίπτοντας προς το παρόν κάθε σενάριο άμεσου τερματισμού του πολέμου και επιδιώκοντας να αποφύγουν μια κατάρρευση του ουκρανικού πολιτικού συστήματος. Την ίδια στιγμή, όμως, η Ουκρανία βρίσκεται αντιμέτωπη με μια από τις πιο σοβαρές εσωτερικές κρίσεις των τελευταίων ετών, καθώς το πολύκροτο σκάνδαλο διαφθοράς οδηγεί σε ραγδαίες εξελίξεις στην κορυφή της εξουσίας.

Μετά από εβδομάδες έντονης πίεσης, ο Ζελένσκι προχώρησε στην απομάκρυνση του Αντρίι Γερμάκ, επικεφαλής του προεδρικού γραφείου και στενότερου συνεργάτη του. Ο Γερμάκ θεωρούνταν επί μακρόν ο ισχυρότερος παράγοντας στο πολιτικό παρασκήνιο της χώρας, σχεδόν ισότιμος με τον ίδιο τον πρόεδρο. Μαζί με τον επιχειρηματία Τιμούρ Μίντιτς, φέρεται ότι διαχειριζόταν ένα δίκτυο παράνομων συναλλαγών στους τομείς της ενέργειας και της άμυνας, χρησιμοποιώντας ακόμη και κωδικές ονομασίες, σύμφωνα με μαρτυρίες πρώην αξιωματούχων.

Η αποπομπή του σηματοδοτεί μια καμπή. Από την έναρξη του πολέμου, ο Γερμάκ είχε μετατραπεί στον πραγματικό ρυθμιστή των πολιτικών εξελίξεων, συγκεντρώνοντας εξουσίες στο προεδρικό γραφείο και παραμερίζοντας θεσμούς όπως το κοινοβούλιο. Τοποθετούσε δικούς του ανθρώπους σε καίριες θέσεις, ασκούσε πίεση σε αντιπάλους και καθοδηγούσε την αποδυνάμωση τοπικών αρχών. Παράλληλα, εξουδετέρωνε αθόρυβα όσους θεωρούσε απειλή — ακόμη και στρατιωτικούς υψηλής επιρροής όπως ο Βαλέρι Ζαλούζνι.

Η αποχώρησή του επιφέρει τρεις μεγάλες συνέπειες για τον Ζελένσκι.

Πρώτον, χάνει τον άνθρωπο που διαχειριζόταν το δίκτυο συγκεντρωμένης εξουσίας που είχε στηθεί. Ο μηχανισμός αυτός πιθανότατα θα συνεχίσει να λειτουργεί για λίγο, αλλά χωρίς τον Γερμάκ δεν υπάρχει κεντρικός συντονιστής.

Δεύτερον, η πολιτική του θέση αποδυναμώνεται. Το γεγονός ότι ο πρόεδρος απομάκρυνε τόσο γρήγορα τον πιο έμπιστο συνεργάτη του, ύστερα από μια μόνο έρευνα, προκάλεσε σοκ στο πολιτικό κατεστημένο. Πολλοί πλέον δεν θεωρούν δεδομένο ότι ο Ζελένσκι μπορεί ή θέλει να προστατεύσει τους ανθρώπους του, και ήδη δημοσιεύματα αναφέρουν ότι στελέχη του περιβάλλοντός του αναζητούν νέες συμμαχίες.

Τρίτον, επηρεάζονται και οι σχέσεις με τις ΗΠΑ, όπου ο Γερμάκ είχε καθοριστικό ρόλο στις διαπραγματεύσεις. Κάποιοι εκτιμούν ότι ο αντικαταστάτης του, Ρουστέμ Ουμέροφ, θα εμφανιστεί πιο διαλλακτικός. Ωστόσο, η σκληρή γραμμή απέναντι στη Ρωσία δεν ήταν επιλογή του Γερμάκ αλλά του ίδιου του Ζελένσκι, άρα δύσκολα θα αλλάξει χωρίς βαθύτερη πολιτική αναταραχή — η οποία ήδη δείχνει να ωριμάζει.

Η αποδυνάμωση του προέδρου έδωσε ώθηση στην αντιπολίτευση. Τα κόμματα του Πέτρο Ποροσένκο και της Γιούλια Τιμοσένκο εξέδωσαν κοινή απαίτηση για ανασχηματισμό και συμμετοχή τους στην κυβέρνηση. Ταυτόχρονα, στο κόμμα «Υπηρέτης του Λαού» αυξάνεται η δυσαρέσκεια, με αρκετούς βουλευτές να εξετάζουν το ενδεχόμενο αποχώρησης, γεγονός που θα στερούσε στον Ζελένσκι την κοινοβουλευτική πλειοψηφία και θα καθιστούσε ακόμη και την ψήφιση του προϋπολογισμού εξαιρετικά δύσκολη.

Αναζωπυρώνεται, έτσι, το σενάριο που είχε ακουστεί την άνοιξη: πιθανή παραίτηση Ζελένσκι υπό πίεση. Σε αυτήν την περίπτωση, η Γιούλια Τιμοσένκο, ως πρόεδρος της Ράντα, θα αναλάμβανε προσωρινή πρόεδρος και θα μπορούσε να επιδιώξει ειρηνευτικό συμβιβασμό με τη Μόσχα για να σταθεροποιήσει το πολιτικό σκηνικό.

Αν και δεν θεωρείται άμεσο, αυτό το ενδεχόμενο πλέον δεν απορρίπτεται.

Προς το παρόν, ο Ζελένσκι διατηρεί την υποστήριξη της δυτικοευρωπαϊκής ηγεσίας, η οποία δεν επιθυμεί μια κατάρρευση στο Κίεβο ούτε έναν απότομο τερματισμό του πολέμου που θα έδινε πλεονέκτημα στη Μόσχα. Η απομάκρυνση του Γερμάκ ίσως έγινε ακριβώς για να διασφαλιστεί ότι οι σύμμαχοι θα συνεχίσουν να στηρίζουν την ουκρανική κυβέρνηση. Οι πρόσφατες δηλώσεις του Εμανουέλ Μακρόν υπέρ του Ζελένσκι δείχνουν ότι αυτή η επιλογή μπορεί ήδη να αποδίδει.

Ωστόσο, παραμένει ασαφές αν οι Ευρωπαίοι μπορούν πραγματικά να καθορίσουν τις εξελίξεις στην Ουκρανία. Μπορούν να συγκρατήσουν την αντιπολίτευση; Ή μήπως ισχυρές φιλοδυτικές προσωπικότητες, όπως ο Ποροσένκο και η Τιμοσένκο, θα στραφούν προς την Ουάσινγκτον αναζητώντας στήριξη; Μια Ουκρανία διχασμένη σε στρατόπεδα που στηρίζονται σε διαφορετικούς «προστάτες» στη Δύση θα αποτελούσε ένα νέο, ακόμη πιο επικίνδυνο επίπεδο αστάθειας.

Σε κάθε περίπτωση, η πτώση του Γερμάκ δεν είναι απλώς ένα επεισόδιο διαφθοράς. Αποτελεί το πρώτο ουσιαστικό ρήγμα σε ένα σύστημα εξουσίας που είχε διαμορφωθεί γύρω από τον Ζελένσκι τα τελευταία χρόνια. Καθώς το οικοδόμημα αυτό κλυδωνίζεται, η Ουκρανία εισέρχεται σε μια εποχή εσωτερικών αναταράξεων — και οι συνέπειες, όπως έχει συμβεί πολλές φορές στο παρελθόν, δύσκολα θα παραμείνουν εντός των συνόρων της.