“Σεισμός” στη Μέση Ανατολή: Ο Ερντογάν βάζει μπροστά τη Σαουδική Αραβία και 15 χώρες ενώνουν τις δυνάμεις τους, αμφισβητούν την Αμερικανική «ομπρέλα» ασφαλείας και στοχεύουν στην οριστική αποχώρηση των ΗΠΑ από την περιοχή

Μια σημαντική αλλαγή στις ισορροπίες ασφαλείας της Μέσης Ανατολής βρίσκεται σε εξέλιξη, καθώς η Σαουδική Αραβία προωθεί μια νέα πολυεθνική ναυτική συνεργασία, με τη συμμετοχή συνολικά 15 χωρών. Η εξέλιξη έρχεται σε μια περίοδο έντονης αστάθειας στην περιοχή και δημιουργεί ερωτήματα για τον μελλοντικό ρόλο των Ηνωμένων Πολιτειών.

Η νέα πρωτοβουλία παρουσιάζεται ως προσπάθεια ενίσχυσης της προστασίας της ναυσιπλοΐας στην Ερυθρά Θάλασσα, στην περιοχή του Bab el-Mandeb και στον Κόλπο του Άντεν. Ωστόσο, πίσω από τη στρατιωτική διάσταση διακρίνεται και μια ευρύτερη τάση: οι χώρες της περιοχής επιχειρούν να αποκτήσουν μεγαλύτερη αυτονομία στη διαχείριση των δικών τους προβλημάτων ασφαλείας.

Η ΣΑΟΥΔΙΚΗ ΑΡΑΒΙΑ ΑΝΑΛΑΜΒΑΝΕΙ ΠΡΩΤΑΓΩΝΙΣΤΙΚΟ ΡΟΛΟ

Στις 13 Αυγούστου, μετά από συνάντηση στην Τζέντα, το υπουργείο Άμυνας της Σαουδικής Αραβίας ανακοίνωσε ότι 15 κράτη υπέγραψαν κοινή δήλωση για τη δημιουργία της πολυεθνικής ναυτικής αμυντικής συνεργασίας, ενώ 13 είχαν ήδη ολοκληρώσει τις απαραίτητες εσωτερικές διαδικασίες.

Η κίνηση αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα επειδή πραγματοποιείται σε μια περιοχή όπου επί δεκαετίες η Ουάσιγκτον είχε τον βασικό ρόλο στην αρχιτεκτονική ασφαλείας.

Αυτό δεν σημαίνει ότι οι ΗΠΑ εγκαταλείπουν τη Μέση Ανατολή ή ότι οι σύμμαχοί τους διακόπτουν τη συνεργασία μαζί τους. Δείχνει όμως ότι αρκετές περιφερειακές δυνάμεις θέλουν πλέον να έχουν περισσότερες επιλογές και να μην εξαρτώνται αποκλειστικά από έναν εξωτερικό εγγυητή.

Η ΕΡΥΘΡΑ ΘΑΛΑΣΣΑ ΣΤΟ ΕΠΙΚΕΝΤΡΟ

Η δημιουργία της νέας συνεργασίας συνδέεται άμεσα με την αυξημένη ανασφάλεια στις θαλάσσιες οδούς της περιοχής.

Οι επιθέσεις των Χούθι έχουν επηρεάσει τη ναυσιπλοΐα και έχουν μετατρέψει την Ερυθρά Θάλασσα και το Bab el-Mandeb σε κρίσιμα σημεία για το διεθνές εμπόριο.

Η Σαουδική Αραβία βρίσκεται έτσι αντιμέτωπη με μια πραγματικότητα που δεν μπορεί να αγνοήσει: η προστασία των θαλάσσιων διαδρομών και των ενεργειακών υποδομών αποτελεί πλέον ζήτημα άμεσης εθνικής ασφάλειας.

ΤΟ «ΑΓΚΑΘΙ» ΤΗΣ ΥΕΜΕΝΗΣ

Η σημερινή κατάσταση αποτελεί συνέχεια μιας πολύχρονης κρίσης στην Υεμένη.

Το Ριάντ είχε εμπλακεί στρατιωτικά στη σύγκρουση από το 2015, όμως η εκστρατεία δεν κατάφερε να εξουδετερώσει τους Χούθι. Αντίθετα, η οργάνωση ενίσχυσε σταδιακά τις δυνατότητές της και απέκτησε πυραύλους και drones με μεγαλύτερη εμβέλεια.

Η εξέλιξη αυτή άλλαξε τα δεδομένα. Μια δύναμη που αρχικά αντιμετωπιζόταν ως κυρίως τοπικός παράγοντας απέκτησε τη δυνατότητα να απειλεί ενεργειακές εγκαταστάσεις και να επηρεάζει διεθνείς θαλάσσιες μεταφορές.

Έτσι, η Υεμένη εξελίχθηκε σε ένα από τα πιο χαρακτηριστικά παραδείγματα των δυσκολιών που αντιμετωπίζει η περιφερειακή ασφάλεια.

Η ΑΜΕΡΙΚΑΝΙΚΗ ΠΑΡΟΥΣΙΑ ΥΠΟ ΝΕΑ ΑΜΦΙΣΒΗΤΗΣΗ

Για δεκαετίες, η αμερικανική στρατηγική βασίστηκε σε στρατιωτικές βάσεις, συμμαχίες, εξοπλιστικά προγράμματα και εγγυήσεις ασφαλείας.

Όμως η νέα πραγματικότητα δημιουργεί ένα δύσκολο ερώτημα: κατά πόσο η τεράστια αμερικανική στρατιωτική παρουσία μπορεί από μόνη της να εξασφαλίσει μακροχρόνια σταθερότητα;

Η αμερικανική εκστρατεία εναντίον των Χούθι το 2025 προκάλεσε σημαντικές ζημιές στις υποδομές τους, χωρίς όμως να εξαλείψει τη δυνατότητά τους να απειλούν την περιοχή.

Αυτό έχει οδηγήσει ορισμένους περιφερειακούς παράγοντες να εξετάζουν μια διαφορετική προσέγγιση: περισσότερη περιφερειακή συνεργασία και μεγαλύτερη ανάληψη ευθύνης από τις ίδιες τις χώρες της Μέσης Ανατολής.

ΣΑΟΥΔΙΚΗ ΑΡΑΒΙΑ, ΤΟΥΡΚΙΑ ΚΑΙ ΠΑΚΙΣΤΑΝ ΣΕ ΝΕΟ ΑΞΟΝΑ

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει και η ενίσχυση των σχέσεων μεταξύ Σαουδικής Αραβίας, Τουρκίας και Πακιστάν.

Η τριμερής συμφωνία αμοιβαίας άμυνας που υπεγράφη στη Μέκκα δημιουργεί ένα ακόμη επίπεδο περιφερειακής συνεργασίας, συνδέοντας τρεις χώρες με διαφορετικά αλλά σημαντικά στρατηγικά πλεονεκτήματα.

Η Σαουδική Αραβία διαθέτει τεράστια οικονομική και ενεργειακή ισχύ, η Τουρκία σημαντικές στρατιωτικές δυνατότητες και αμυντική βιομηχανία, ενώ το Πακιστάν διαθέτει πυρηνικό οπλοστάσιο.

Η εξέλιξη αυτή δεν σημαίνει ότι δημιουργείται αυτόματα ένας νέος ενιαίος στρατιωτικός συνασπισμός απέναντι στις ΗΠΑ. Δείχνει όμως ότι οι περιφερειακές δυνάμεις επιχειρούν να δημιουργήσουν εναλλακτικές δυνατότητες αποτροπής.

ΤΕΛΟΣ Η ΑΠΟΚΛΕΙΣΤΙΚΗ ΕΞΑΡΤΗΣΗ ΑΠΟ ΤΗΝ ΟΥΑΣΙΓΚΤΟΝ;

Η μεγάλη εικόνα είναι πιθανό να είναι πιο σύνθετη από έναν απλό «διωγμό» των ΗΠΑ από τη Μέση Ανατολή.

Οι χώρες του Κόλπου εξακολουθούν να διατηρούν ισχυρούς δεσμούς με την Ουάσιγκτον, να αγοράζουν αμερικανικά οπλικά συστήματα και να συνεργάζονται στενά σε θέματα ασφαλείας.

Αυτό που φαίνεται να αλλάζει είναι η λογική της απόλυτης εξάρτησης.

Οι περιφερειακές κυβερνήσεις αναζητούν πλέον περισσότερες στρατηγικές επιλογές, καθώς οι αλλεπάλληλες κρίσεις έχουν δείξει ότι κανένας εξωτερικός παράγοντας δεν μπορεί να εγγυηθεί μόνος του τη σταθερότητα μιας τόσο σύνθετης περιοχής.

Η νέα ναυτική συμμαχία υπό τη Σαουδική Αραβία μπορεί επομένως να αποτελέσει ένα ακόμη βήμα προς μια Μέση Ανατολή όπου οι ίδιες οι χώρες της περιοχής θα επιδιώκουν να καθορίζουν σε μεγαλύτερο βαθμό την αρχιτεκτονική ασφαλείας τους.

Και αυτό, ανεξάρτητα από το αν τελικά θα περιορίσει ή όχι την αμερικανική επιρροή, αποτελεί μια εξέλιξη που η Ουάσιγκτον δύσκολα μπορεί να αγνοήσει.