Σερβία: Με τις ύψιστες στρατιωτικές τιμές κηδεύεται αυτή την ώρα ο Ράτκο Μλάντιτς- «Να μην αφήσουμε την αλήθεια, την ευθύνη και τη μνήμη να πεθάνουν μαζί του» το μήνυμα του Σερβικού Υπουργείου Δικαιοσύνης

Γνωστός σε όλο τον κόσμο ως ο «χασάπης της Βοσνίας», ο Ράτκο Μλάντιτς πέθανε την περασμένη Πέμπτη, σε ηλικία 84 ετών, στη Μονάδα Κράτησης του ΟΗΕ στη Χάγη.

Σερβία: Με τις ύψιστες στρατιωτικές τιμές κηδεύεται αυτή την ώρα ο Ράτκο Μλάντιτς- «Να μην αφήσουμε την αλήθεια, την ευθύνη και τη μνήμη να πεθάνουν μαζί του» το μήνυμα του Σερβικού Υπουργείου Δικαιοσύνης

Ο άνθρωπος που ταυτίστηκε όσο λίγοι με τη φρίκη των πολέμων της πρώην Γιουγκοσλαβίας είχε περάσει εκεί τα τελευταία 15 χρόνια της ζωής του, εκτίοντας ποινή ισόβιας κάθειρξης για τον ρόλο του σε μερικά από τα πιο αποτρόπαια εγκλήματα που γνώρισαν τα Βαλκάνια μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο.

Ο Βόσνιος-Σέρβος στρατηγός είχε καταδικαστεί, μεταξύ άλλων, για γενοκτονία, καθώς θεωρήθηκε ένας από τους βασικούς αρχιτέκτονες των εγκλημάτων που διαπράχθηκαν κατά τη διάρκεια του πολέμου στη Βοσνία. Υπό τις διαταγές του πραγματοποιήθηκαν ή οργανώθηκαν επιχειρήσεις που άφησαν πίσω τους χιλιάδες νεκρούς, με πιο χαρακτηριστικά παραδείγματα την πολιορκία του Σεράγεβο και, κυρίως, τη σφαγή της Σρεμπρένιτσα τον Ιούλιο του 1995.

Το όνομα του Μλάντιτς έχει πλέον καταγραφεί στις πιο σκοτεινές σελίδες της σύγχρονης ευρωπαϊκής ιστορίας. Η δράση του συνδέθηκε με μια περίοδο κατά την οποία η πρώην Γιουγκοσλαβία διαλυόταν μέσα σε έναν κύκλο εθνικισμού, πολέμου και ανείπωτης βίας, αφήνοντας βαθιές πληγές που, τρεις δεκαετίες αργότερα, εξακολουθούν να παραμένουν ανοιχτές.

Κατά τη διάρκεια της πολιορκίας του Σεράγεβο, η οποία διήρκεσε σχεδόν τέσσερα χρόνια, περισσότεροι από 10.000 άνθρωποι έχασαν τη ζωή τους, ανάμεσά τους και πολλά παιδιά. Στη Σρεμπρένιτσα, λίγα χρόνια αργότερα, περισσότεροι από 7.000 μουσουλμάνοι, κυρίως άνδρες και αγόρια, δολοφονήθηκαν μέσα σε λίγες μόλις ημέρες. Η σφαγή αποτέλεσε ένα από τα πιο φρικτά εγκλήματα του πολέμου της Βοσνίας και αναγνωρίστηκε διεθνώς ως γενοκτονία.

Η ανακοίνωση του υπουργού Δικαιοσύνης

Παρά το βαρύ δικαστικό αποτύπωμα που συνοδεύει το όνομά του, η Σερβία αποφάσισε να αποδώσει στον Ράτκο Μλάντιτς «τις υψηλότερες στρατιωτικές και κρατικές τιμές», όπως ανακοίνωσε ο υπουργός Δικαιοσύνης της χώρας, Νέναντ Βούγιτς, σύμφωνα με το CNN.

Η είδηση μεταδόθηκε από τον κρατικό ραδιοτηλεοπτικό φορέα της Σερβίας, χωρίς ωστόσο να διευκρινίζεται εάν οι σχεδιαζόμενες τιμές θα συνοδευτούν και από πλήρη κρατική κηδεία για τον καταδικασμένο εγκληματία πολέμου. Η απόφαση, πάντως, αναμένεται να προκαλέσει νέες αντιδράσεις, σε μια περιοχή όπου η μνήμη των πολέμων της δεκαετίας του 1990 παραμένει ιδιαίτερα φορτισμένη και οι διαφορετικές αφηγήσεις για τους πρωταγωνιστές τους εξακολουθούν να συγκρούονται.

Σερβία: Με τις ύψιστες στρατιωτικές τιμές κηδεύεται αυτή την ώρα ο Ράτκο Μλάντιτς- «Να μην αφήσουμε την αλήθεια, την ευθύνη και τη μνήμη να πεθάνουν μαζί του» το μήνυμα του Σερβικού Υπουργείου Δικαιοσύνης

Σύμφωνα με τον Βούγιτς, η τελική τοποθεσία όπου θα ταφεί ο Μλάντιτς θα αποφασιστεί από την οικογένειά του. Ο πρόεδρος της Σερβίας, Αλεξάνταρ Βούτσιτς, δήλωσε, πάντως, στα μέσα ενημέρωσης ότι, εάν «η οικογένεια επιθυμεί να ταφεί στη Σερβία, θα οργανώσουμε τα πάντα με αξιοπρέπεια και σεβασμό».

Η τοποθέτηση αυτή έρχεται να προστεθεί σε μια διαχρονικά δύσκολη συζήτηση στη Σερβία γύρω από την κληρονομιά του πολέμου και τη θέση προσώπων όπως ο Μλάντιτς στη συλλογική μνήμη. Για τους επιζώντες και τις οικογένειες των θυμάτων, ωστόσο, το ζήτημα δεν είναι απλώς ο τρόπος με τον οποίο θα τιμηθεί ή θα ταφεί ένας πρώην στρατιωτικός διοικητής. Είναι η ίδια η μνήμη των θυμάτων και η αναγνώριση της ευθύνης για όσα συνέβησαν.

«Να μην αφήσουμε την αλήθεια, την ευθύνη και τη μνήμη να πεθάνουν μαζί του»

Για τους ανθρώπους που έζησαν από κοντά τη φρίκη της Σρεμπρένιτσα, ο θάνατος του Μλάντιτς δεν σηματοδοτεί το τέλος της υπόθεσης. Ο Εμίρ Σουλγιάγκιτς, επιζών της Σρεμπρένιτσα και επικεφαλής του Κέντρου Μνήμης της Σρεμπρένιτσα, δήλωσε την Πέμπτη ότι ο θάνατος του Μλάντιτς «δεν αλλάζει πολλά πράγματα».

Η δήλωση αυτή συμπυκνώνει, με τον πιο χαρακτηριστικό τρόπο, το βάρος μιας μνήμης που δεν μπορεί να σβήσει μαζί με τον άνθρωπο που καταδικάστηκε για τον ρόλο του σε αυτήν. Για τους επιζώντες, η δικαστική καταδίκη μπορεί να αποτελεί μια μορφή δικαίωσης, όμως δεν μπορεί να αναιρέσει τις απώλειες ούτε να διαγράψει τις εικόνες μιας σφαγής που παραμένει χαραγμένη στη συλλογική μνήμη.

Ο θάνατος του Ράτκο Μλάντιτς κλείνει, έτσι, έναν ακόμη κύκλο στην προσωπική ιστορία ενός από τους πλέον διαβόητους πρωταγωνιστές των πολέμων της πρώην Γιουγκοσλαβίας. Δεν κλείνει, όμως, την ιστορία των θυμάτων, ούτε το ερώτημα για το πώς μια κοινωνία επιλέγει να θυμάται — και να τιμά — τους ανθρώπους που συνδέθηκαν με τις πιο σκοτεινές στιγμές της.