Σήμερα οι ιστορικές συνομιλίες ΗΠΑ – Ιράν στο Ισλαμαπάντ του Πακιστά: Ποιος θα είναι ο ρόλος του Τζέι Ντι Βανς; – Οι αδιαπραγμάτευτες απαιτήσεις και οι σκληροί όροι των δυο πλευρών – Τα θέματα διαπραγμάτευσης εν μέσω απειλών και η βαριά ατζέντα

Οι ιστορικές διαπραγματεύσεις ΗΠΑ – Ιράν αναμένεται να ξεκινήσουν σήμερα, Μεγάλο Σάββατο, στο Ισλαμαπάντ του Πακιστάν, το οποίο βρίσκεται ήδη υπό δρακόντεια μέτρα ασφαλείας. Ο διάλογος των δύο αντιπροσωπειών είναι από μόνος του ένα πολύ μεγάλο βήμα, καθώς η καχυποψία μεταξύ Τεχεράνης και Ουάσινγκτον χτυπάει κόκκινο.

Η Τεχεράνη έχει δηλώσει ότι δεν εμπιστεύεται τις προθέσεις και τη διπλωματία των Αμερικανών καθώς οι δύο προηγούμενοι γύροι διαπραγματεύσεων διακόπηκαν από τις επιθέσεις ΗΠΑ – Ισραήλ κατά του Ιράν.

Επομένως το πρώτο που πρέπει να χτιστεί είναι η εμπιστοσύνη μεταξύ των δύο πλευρών και ταυτόχρονα και προς τις διπλωματικές λύσεις. Γι’ αυτό σε οποιαδήποτε ενδεχόμενη συμφωνία θα ζητηθούν και θα απαιτηθούν εγγυήσεις για την τήρηση των όρων και από τις δύο χώρες, γεγονός που ενδεχομένως να αποδειχθεί δύσκολο.

Ποιοι συμμετέχουν

Ήδη έχει αναχωρήσει από τις ΗΠΑ ο αντιπρόεδρος, Τζέι Ντι Βανς ο οποίος θα είναι επικεφαλής της αμερικανικής αντιπροσωπείας. Στο πλευρό του θα έχει τον ειδικό απεσταλμένο του Τραμπ, Στιβ Γουίτκοφ αλλά και τον γαμπρό του προέδρου, Τζάρεντ Κούσνερ. Οι δύο τελευταίοι συμμετείχαν και στον τελευταίο γύρο διαπραγματεύσεων με το Ιράν που πραγματοποιήθηκαν στο Ομάν λίγο πριν ξεκινήσει ο πόλεμος.

Να σημειωθεί ότι το Ιράν φέρεται να επιθυμεί ως συνομιλητή τον Τζέι Ντι Βανς καθώς είναι από τους λίγους συνεργάτες του Αμερικανού προέδρου που δεν υποστηρίζει τις πολεμικές επιχειρήσεις στο εξωτερικό. Σύμφωνα με δημοσιεύματα στον αμερικανικό Τύπο, ο αντιπρόεδρος των ΗΠΑ ήταν ο μοναδικός στον στενό κύκλο του Ντόναλντ Τραμπ που εξέφρασε ανοιχτά την διαφωνία του με την στρατιωτική επίθεση εναντίον του Ιράν.

Από την πλευρά των Ιρανών θα βρίσκεται ο πρόεδρος του κοινοβουλίου του Ιράν, Μοχάμαντ Μπαγκέρ Γκαλιμπάφ, ο οποίος έχει αναβαθμισμένο ρόλο μετά την δολοφονία του Αλί Λαριτζανί και ο υπουργός Εξωτερικών του Ιράν, Αμπάς Αραγτσί. Μέχρι στιγμής δεν είναι ξεκάθαρο αν στην αντιπροσωπεία θα συμμετέχει και κάποιος εκπρόσωπος των Φρουρών της Επανάστασης, οι οποίοι ηγούνται της στρατιωτικής απάντησης του Ιράν έναντι ων ΗΠΑ και του Ισραήλ. Ωστόσο ο Γκαλιμπάφ διατηρεί σχέσεις με τους Φρουρούς της Επανάστασης καθώς στο παρελθόν υπήρξε διοικητής στις τάξεις τους.

Οι κρίσιμες συνομιλίες

Το φορμάτ και σε αυτές τις συνομιλίες αναμένεται να είναι το ίδιο που ακολουθήθηκε στις προηγούμενες διαπραγματεύσεις μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν στο Ομάν στο για ιρανικό πυρηνικό πρόγραμμα. Δηλαδή οι δύο αντιπροσωπείες θα βρίσκονται σε ξεχωριστά δωμάτια και οι Πακιστανοί μεσολαβητές θα μεταφέρουν τα μηνύματα από τη μία πλευρά στην άλλη.

Ο πρωθυπουργός του Πακιστάν, Σεχμπάζ Σαρίφ αναμένεται να είναι επικεφαλής των συνομιλιών. Αρχικά θα πραγματοποιήσει ξεχωριστές προκαταρκτικές συναντήσεις με τις δύο αντιπροσωπείες μόλις φτάσουν στο Ισλαμαμπάντ, δηλαδή είτε σήμερα το βράδυ είτε νωρίς το πρωί του Μεγάλου Σαββάτου.

Παρών θα είναι και ο αναπληρωτής πρωθυπουργός και υπουργός Εξωτερικών Ισχάκ Νταρ, ο οποίος συμμετείχε ενεργά στη διπλωματία τις τελευταίες ημέρες προκειμένου να διευκολύνει τις ουσιαστικές διαπραγματεύσεις.

Ποια ζητήματα θα πέσουν στο τραπέζι

Οι θέσεις των δύο πλευρών έχουν αρκετά μεγάλη απόσταση που μένει να φανεί αν μπορεί να «γεφυρωθεί». Τα δύο φλέγοντα θέματα στο τραπέζι της συζήτησης θα είναι το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν και το άνοιγμα των Στενών του Ορμούζ προκειμένου να πέσουν οι τιμές του πετρελαίου και να περιοριστούν οι επιπτώσεις στην παγκόσμια οικονομία.

Η πλευρά της Τεχεράνης με βάση την πρόταση των 10 σημείων που δημοσιεύθηκε από τα ιρανικά ΜΜΕ, θέλει, μεταξύ άλλων, τον έλεγχο των Στενών του Ορμούζ, την απόσυρση των αμερικανικών δυνάμεων από τη Μέση Ανατολή και τη διακοπή των στρατιωτικών επιχειρήσεων εναντίον ένοπλων ομάδων συμμάχων της Τεχεράνης, όπως της Χεζμπολάχ στον Λίβανο, αποζημιώσεις για τις καταστροφές που προκλήθηκαν εξαιτίας του πολέμου σε ιρανικές υποδομές.

Επισήμως οι ΗΠΑ δεν έχουν αποδεχτεί τους συγκεκριμένους όρους αν και ο Τραμπ έχει χαρακτηρίσει το σχέδιο των 10 σημείων ως κάτι «εφικτό». Η αμερικανική πλευρά έχει δηλώσει ότι έχει θέσει ως διαπραγματευτική απαίτηση το Ιράν να παραδώσει όλα τα αποθέματα του εμπλουτισμένου ουρανίου που διαθέτει. Επίσης οι Αμερικανοί θα απαιτήσουν και το άμεσο άνοιγμα των Στενών του Ορμούζ, όπως έχει ζητήσει εδώ και μέρες ο Ντόναλντ Τραμπ. Μια ξεχωριστή διαμάχη επικεντρώνεται στον Λίβανο.

Παράλληλα η Ουάσινγκτον δεν αποκλείεται να θέσει και θέμα απελευθέρωσης των Αμερικανών που είναι κρατούμενοι στο Ιράν. Σύμφωνα με δημοσίευμα της Washington Post, η οποία επικαλείται πηγές που έχουν ενημερωθεί για τα σχέδια, οι Αμερικανοί διαπραγματευτές θα ζητήσουν από το Ιράν να απελευθερώσει τους πολίτες του που κρατούνται στη χώρα κατά τη διάρκεια των αυριανών ειρηνευτικών συνομιλιών στο Πακιστάν.

Το αίτημα για την απελευθέρωση των Αμερικανών ενδέχεται να καθυστερήσει, εάν οι συνομιλίες μεταξύ της ομάδας του Ντόναλντ Τραμπ και του Ιράν αποδειχθούν δύσκολες, ανέφεραν οι ίδιες πηγές. Να σημειωθεί ότι η απελευθέρωση ή η ανταλλαγή κρατουμένων πολιτών δεν περιλαμβανόταν στο σχέδιο 10 σημείων το οποίο πρότεινε το Ιράν, δημοσιοποιήθηκε από τα ιρανικά κρατικά ΜΜΕ και απορρίφθηκε από τις ΗΠΑ.

Ένα βασικό «αγκάθι» στις διαπραγματεύσεις αναμένεται να είναι το θέμα των ισραηλινών επιχειρήσεων στον Λίβανο. Οι ισραηλινοί βομβαρδισμοί την Μεγάλη Τετάρτη στον Λίβανο που στοίχισαν τη ζωή σε περισσότερους από 300 ανθρώπους λίγο έλειψε να τινάξει στον αέρα την εύθραυστη εκεχειρία.

Η Τεχεράνη προειδοποίησε με αποχώρηση από τις διαπραγματεύσεις και δήλωσε ότι η κατάπαυση πυρός στον Λίβανο είχε συμπεριληφθεί στους όρους της συμφωνίας εκεχειρίας ΗΠΑ – Ιράν. Ωστόσο ο Τζέι Ντι Βανς με δηλώσεις του από τη Βουδαπέστη προσπάθησε να ρίξει τους τόνους, έκανε λόγο για παρερμηνεία των όρων και εξήγησε ότι ο Λίβανος δεν είχε συμπεριληφθεί στη συμφωνία.

Βέβαια χθες ο Ισραηλινός πρωθυπουργός δέχθηκε να καλέσει σε έναρξη συνομιλιών με τον Λίβανο στην Ουάσινγκτον στις αρχές της επόμενης εβδομάδες αλλά απέρριψε το ενδεχόμενο κατάπαυσης πυρός. Ο Βανς, μιλώντας στη Βουδαπέστη, δήλωσε ωστόσο ότι οι όροι της εκεχειρίας δεν καλύπτουν τον Λίβανο — μια θέση που έχουν υιοθετήσει ο Τραμπ και ο Λευκός Οίκος.

Πάντως ο πρόεδρος του ιρανικού κοινοβουλίου έθεσε σήμερα δύο απαραίτητες προϋποθέσεις για να ξεκινήσουν οι διαπραγματεύσεις και συμφωνήθηκαν στην πρόσφατη εκεχειρία. «Δύο από τα μέτρα που συμφωνήθηκαν από κοινού μεταξύ των μερών δεν έχουν ακόμη τεθεί σε εφαρμογή: η κατάπαυση του πυρός στο Λίβανο και η αποδέσμευση των δεσμευμένων περιουσιακών στοιχείων του Ιράν πριν από την έναρξη των διαπραγματεύσεων. Τα δύο αυτά ζητήματα πρέπει να έχουν επιλυθεί πριν από την έναρξη των διαπραγματεύσεων», ανέφερε σε ανάρτηση στο Χ ο Μοχάμαντ Μπαγκέρ Γκαλιμπάφ.

Ο Μασούντ Χαλίντ, πρώην πρέσβης του Πακιστάν στην Κίνα, δήλωσε στο Al Jazeera ότι το κλίμα είχε ήδη δηλητηριαστεί πριν καν ξεκινήσουν οι συνομιλίες. «Οι αμείλικτοι βομβαρδισμοί του Λιβάνου έχουν ως στόχο να προκαλέσουν ένα σενάριο στο οποίο τα μέρη θα σκληρύνουν περαιτέρω τις θέσεις τους και η διαδικασία θα ναυαγήσει. Σε αυτό το στάδιο, μπορούμε μόνο να είμαστε συγκρατημένα αισιόδοξοι, καθώς οι συνομιλίες σίγουρα θα είναι περίπλοκες και δυσκίνητες και ίσως χρειαστεί να παραταθούν πέρα από την προθεσμία των 15 ημερών», ανέφερε ο πρώην πρέσβης.

Η Σαχάρ Καν, ανεξάρτητη αναλύτρια με έδρα την Ουάσιγκτον και μη μόνιμη συνεργάτιδα του Ινστιτούτου Παγκόσμιων Υποθέσεων τόνισε ότι «η έλλειψη εμπιστοσύνης είναι το μεγαλύτερο εμπόδιο. Αυτή τη στιγμή, τόσο η Ουάσιγκτον όσο και η Τεχεράνη προσπαθούν να αποδείξουν ότι «νίκησαν» προβαίνοντας σε ακραίες απαιτήσεις, αλλά αν η εκεχειρία κρατήσει και τελικά συναντηθούν, αυτό θα είναι το πιο σημαντικό βήμα».

Ποιος θα είναι ο ρόλος του Τζέι Ντι Βανς

Η συμμετοχή του Βανς στις συνομιλίες αποτελεί σημαντική εξέλιξη. Οι Ιρανοί αξιωματούχοι είναι επιφυλακτικοί όσον αφορά την περαιτέρω συνεργασία με τους Γουίτκοφ και Κούσνερ. Υπενθυμίζουν τις προηγούμενες διαπραγματεύσεις που έγιναν μαζί τους στη Μουσκάτ και στη Γενεύη τον Φεβρουάριο, καθώς και το γεγονός ότι οι ΗΠΑ άρχισαν να βομβαρδίζουν το Ιράν ενώ οι συνομιλίες ήταν ακόμη σε εξέλιξη. Θεωρούν τον Βανς πιο ανοιχτό στο ενδεχόμενο τερματισμού της σύγκρουσης.

Πάντως ο Αμερικανός αντιπρόεδρος μόλις ξεκίνησε για την πιο δύσκολη αποστολή που έχει αναλάβει από όταν ξεκίνησε τα καθήκοντά του στο πλευρό του προέδρου Ντόναλντ Τραμπ, σύμφωνα με ανάλυση του βρετανικού δικτύου BBC.

Ο Τζέι Ντι Βανς στις διαπραγματεύσεις που ξεκινούν αύριο εν μέσω μία εύθραυστης εκεχειρίας με το Ιράν βρίσκεται αντιμέτωπος με μια δύσκολη ισορροπία. Πρέπει να εξασφαλίσει ένα οριστικό τέλος στον πόλεμο το οποίο θα ικανοποιεί τον Ντόναλντ Τραμπ, το Ιράν, το Ισραήλ και τους συμμάχους της Αμερικής.

Ο αντιπρόεδρος των ΗΠΑ βρίσκεται υπό πίεση προκειμένου να πετύχει όρους που οι υποστηρικτές του Τραμπ, οι οποίοι διαφωνούν με τις στρατιωτικές επεμβάσεις στο εξωτερικό, θα θεωρήσουν ως νίκη.

Σε αυτή τη φάση δεν είναι ξεκάθαρο αν υπάρχει κάποια «χρυσή τομή» που θα μπορέσει να ικανοποιήσει όλες τις πλευρές της σύγκρουσης, οι οποίες επιχείρησαν να παρουσιάσουν την προσωρινή εκεχειρία ως νίκη για την δική τους χώρα. Επίσης δεν είναι βέβαιο ότι μπορεί να εφαρμοστεί μία γρήγορη λύση και ένας σχεδιασμός προκειμένου να ανοίξουν άμεσα τα Στενά του Ορμούζ και να μειωθούν οι τιμές του πετρελαίου.

Ήδη υπάρχουν πληροφορίες ότι το Ιράν θέλει να επιβάλλει υψηλά διόδια στα τάνκερ τα οποία θα πληρώνονται σε κρυπτονομίσματα προκειμένου να αποφευχθεί η κατάσχεση των χρημάτων λόγω των κυρώσεων. Η Τεχεράνη φέρεται να υποστηρίζει ότι τα χρήματα θα χρησιμοποιηθούν για την ανοικοδόμηση της χώρας και της αποκατάστασης των καταστροφών που έγιναν στην διάρκεια του πολέμου.