Σιωπή στον ουρανό για 8 ώρες: Το ανεξήγητο blackout στο FIR Αθηνών, το «πρωτοφανές φαινόμενο» και η απόφαση που δεν τόλμησε κανείς να πάρει

Σοβαρά ερωτήματα προκαλεί η πολύωρη καθυστέρηση στην αποκατάσταση του προβλήματος που παρέλυσε το FIR Αθηνών το πρωί της Κυριακής, με έμπειρους αεροναυπηγούς και γνώστες των συστημάτων αεροναυτιλίας να μιλούν ανοιχτά για κρίσιμες αστοχίες στη διαχείριση της κρίσης από την Υπηρεσία Πολιτικής Αεροπορίας (ΥΠΑ).

Οι διαδοχικές και συχνά αντιφατικές ανακοινώσεις της ΥΠΑ, του φορέα που είναι υπεύθυνος για την εύρυθμη λειτουργία των συστημάτων Ελέγχου Εναέριας Κυκλοφορίας, ανέδειξαν μια εικόνα σύγχυσης και έλλειψης συντονισμού. Άνθρωποι που γνωρίζουν σε βάθος το αντικείμενο κάνουν λόγο για αδυναμία σωστής διάγνωσης και καθυστερημένες αποφάσεις σε ένα σύστημα που, αν και παρωχημένο, θα έπρεπε να διαθέτει δικλίδες ασφαλείας για τέτοιες περιπτώσεις.

Ιδιαίτερη αναστάτωση προκάλεσε η πρώτη ανακοίνωση της ΥΠΑ το μεσημέρι της Κυριακής, στην οποία γινόταν λόγος για «μαζική παρεμβολή σχεδόν σε όλες τις συχνότητες του FIR Αθηνών», καθώς και για πτώση των γραμμών HELLASCOM και των επιχειρησιακών τηλεφωνικών επικοινωνιών. Η διατύπωση αυτή κινητοποίησε άμεσα ανώτατα κρατικά κλιμάκια και έφερε ακόμη και την ΕΥΠ στο προσκήνιο, καθώς το περιστατικό αντιμετωπίστηκε αρχικά ως πιθανή εχθρική ενέργεια.

Ωστόσο, η εικόνα αυτή κατέρρευσε γρήγορα. Όπως αποκαλύφθηκε, στελέχη της Εθνικής Επιτροπής Τηλεπικοινωνιών και Ταχυδρομείων (ΕΕΤΤ) δεν επιβεβαίωσαν καμία παρεμβολή, διαψεύδοντας κατηγορηματικά τα περί «πρωτοφανούς επίθεσης». Μάλιστα, τόνισαν ότι τεχνικά δεν είναι δυνατόν να υπάρξει σύστημα παρεμβολών σε όλα τα αεροδρόμια ταυτόχρονα, ούτε να «νεκρώσουν» κεραίες μέσω κυβερνοεπίθεσης. Μετά από αυτή τη διάψευση, η ΥΠΑ αναγκάστηκε να αναδιπλωθεί, εγκαταλείποντας τη ρητορική περί παρεμβολών και κάνοντας λόγο απλώς για «τεχνικά προβλήματα».

Αεροναυπηγοί μηχανικοί και διερευνητές αεροπορικών ατυχημάτων, όπως οι Φαίδων Καραϊωσηφίδης και Κώστας Λακαφώσης, εκτιμούν ότι το πιθανότερο αίτιο της κατάρρευσης ήταν βλάβη στο σύστημα ψηφιακού τηλεχειρισμού των πομπών, η οποία οδήγησε σε ακούσια εκπομπή θορύβου και πρακτική αδυναμία επικοινωνίας με τα αεροσκάφη. Το εντυπωσιακό, όμως, δεν είναι τόσο η ίδια η βλάβη, όσο το γεγονός ότι ένα πρόβλημα που θα μπορούσε να λυθεί σε λιγότερο από μία ώρα, τελικά ταλαιπώρησε τον ελληνικό εναέριο χώρο για οκτώ ολόκληρες ώρες.

Σύμφωνα με τους ειδικούς, υπήρχε διαθέσιμο πλήρως ανεξάρτητο εφεδρικό σύστημα (backup), το οποίο θα μπορούσε να τεθεί άμεσα σε λειτουργία. Όμως για να συμβεί αυτό, έπρεπε να ληφθεί μία κρίσιμη απόφαση: η άμεση απενεργοποίηση του κύριου συστήματος. Απόφαση που, όπως φαίνεται, δεν πήρε κανείς, είτε από φόβο είτε από αβεβαιότητα για τη διάγνωση της βλάβης. Το αποτέλεσμα ήταν η παράταση του χάους, με καθηλωμένα αεροσκάφη, τινάγματα στον αέρα των προγραμμάτων των αεροπορικών εταιρειών και σοβαρή διεθνή δυσφήμιση της χώρας.

Παρά το γεγονός ότι, χάρη στον επαγγελματισμό των ελεγκτών εναέριας κυκλοφορίας και των πληρωμάτων, δεν τέθηκε σε κίνδυνο η ασφάλεια των πτήσεων, το περιστατικό λειτουργεί ως ηχηρό καμπανάκι. Αναδεικνύει όχι μόνο τις χρόνιες καθυστερήσεις στον εκσυγχρονισμό των κρίσιμων υποδομών, αλλά και τις αδυναμίες στη λήψη αποφάσεων σε συνθήκες κρίσης.

Πέρα από το επιχειρησιακό φιάσκο, ήδη διαφαίνεται και ένας δεύτερος πονοκέφαλος: οι αποζημιώσεις που αναμένεται να διεκδικήσουν οι αεροπορικές εταιρείες για την πολύωρη καθήλωση των αεροσκαφών. Ένα κόστος που έρχεται να προστεθεί σε μια υπόθεση που άφησε πίσω της περισσότερα ερωτήματα απ’ όσα απαντήθηκαν.