Σκάνδαλο-σοκ στη Βρετανία: Στρατιώτες σε πυρηνικές εκρήξεις και δοκιμές με σορτσάκια και κοντομάνικα – “Έπεφταν φλεγόμενα πουλιά από τον ουρανό” – Κρυφές εξετάσεις, χαμένοι φάκελοι και ένοχη σιωπή

Μια σκοτεινή σελίδα της βρετανικής πυρηνικής ιστορίας επιστρέφει με εκκωφαντικό τρόπο στο προσκήνιο. Δεκαετίες μετά τις πυρηνικές δοκιμές που πραγματοποιήθηκαν από τη Βρετανία, νέες αποκαλύψεις για την αντιμετώπιση των στρατιωτικών που συμμετείχαν σε αυτές προκαλούν σοβαρά ερωτήματα για το τι γνώριζαν οι αρμόδιες αρχές και τι τελικά έμεινε κρυφό.

Από τις αρχές της δεκαετίας του 1950 έως τα τέλη της δεκαετίας του 1960, χιλιάδες Βρετανοί στρατιωτικοί συμμετείχαν σε δεκάδες πυρηνικές δοκιμές στην Αυστραλία και στον Ειρηνικό. Σε ορισμένες περιπτώσεις, άνδρες βρέθηκαν σχετικά κοντά στις εκρήξεις, ενώ άλλοι συμμετείχαν σε αποστολές μέσα ή κοντά στα νέφη που δημιουργούσαν οι πυρηνικές εκρήξεις.

Και το πιο ανατριχιαστικό στοιχείο βρίσκεται στις εικόνες και τις μαρτυρίες της εποχής: ορισμένοι στρατιώτες παρακολουθούσαν τις εκρήξεις φορώντας ελάχιστο προστατευτικό εξοπλισμό, ακόμη και κοντομάνικες στολές και σορτς.

Η ΣΚΙΑ ΤΗΣ ΡΑΔΙΕΝΕΡΓΕΙΑΣ

Οι βρετανικές πυρηνικές δοκιμές αποτέλεσαν βασικό κομμάτι της προσπάθειας του Λονδίνου να αποκτήσει και να εδραιώσει τη δική του πυρηνική αποτρεπτική ικανότητα κατά τον Ψυχρό Πόλεμο.

Όμως, για τους ανθρώπους που βρέθηκαν στην πρώτη γραμμή, η ιστορία δεν τελείωσε όταν σταμάτησαν οι εκρήξεις.

Πολλοί βετεράνοι υποστήριξαν τα επόμενα χρόνια ότι αντιμετώπισαν σοβαρά προβλήματα υγείας και ότι η έκθεσή τους στη ραδιενέργεια συνδεόταν με τις ασθένειές τους. Το πρόβλημα ήταν ότι για δεκαετίες έλειπαν κρίσιμα στοιχεία που θα μπορούσαν να στηρίξουν τις καταγγελίες τους.

Και εδώ αρχίζει το πραγματικό σκάνδαλο.

ΤΑ ΙΑΤΡΙΚΑ ΑΡΧΕΙΑ ΠΟΥ «ΕΞΑΦΑΝΙΣΤΗΚΑΝ»

Έρευνες των τελευταίων ετών έφεραν στο φως στοιχεία ότι είχαν πραγματοποιηθεί εξετάσεις αίματος και ούρων σε προσωπικό που συμμετείχε στις πυρηνικές δοκιμές.

Το βρετανικό υπουργείο Άμυνας είχε επί χρόνια υποστηρίξει ότι δεν μπορούσε να εντοπίσει επαρκή στοιχεία για τέτοιες διαδικασίες. Αργότερα, όμως, προέκυψαν έγγραφα που έδειχναν ότι σχετικές εξετάσεις είχαν πραγματοποιηθεί σε ευρύτερη κλίμακα.

Μάλιστα, μια τεράστια συλλογή περίπου 28.000 εγγράφων, γνωστή ως «Merlin», είχε συγκεντρωθεί στο πλαίσιο παλαιότερης δικαστικής διαμάχης. Τα αρχεία περιλάμβαναν πληροφορίες για ακτινοβολία, μέτρα προστασίας και ιατρική παρακολούθηση.

Το ερώτημα που πλέον δεν μπορεί να αποφευχθεί είναι απλό:

Πόσα γνώριζαν οι αρμόδιες υπηρεσίες και γιατί οι πληροφορίες αυτές δεν έφτασαν εγκαίρως στους ίδιους τους βετεράνους;

ΠΟΛΙΤΙΚΟΣ ΣΕΙΣΜΟΣ ΣΤΟ ΛΟΝΔΙΝΟ

Η υπόθεση έχει πλέον αποκτήσει και πολιτικές διαστάσεις.

Ο πρώην υπουργός Άμυνας Τόμπιας Έλγουντ παραδέχθηκε ότι το 2018 είχε μεταφέρει στο Κοινοβούλιο πληροφορίες που τελικά αποδείχθηκαν λανθασμένες, καθώς είχε βασιστεί σε ενημέρωση που του είχε δώσει το υπουργείο.

Η αποκάλυψη αυτή προκαλεί νέο κύμα πίεσης προς το βρετανικό κράτος.

Δεν πρόκειται πλέον απλώς για μια ιστορική συζήτηση σχετικά με τις πυρηνικές δοκιμές. Στο επίκεντρο βρίσκεται η ίδια η σχέση κράτους και στρατιωτικών που υπηρέτησαν σε ένα από τα πιο αμφιλεγόμενα προγράμματα του Ψυχρού Πολέμου.

ΟΙ ΒΕΤΕΡΑΝΟΙ ΖΗΤΟΥΝ ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗ

Οι βετεράνοι και οι οικογένειές τους ζητούν εδώ και χρόνια πρόσβαση στα στοιχεία που θα μπορούσαν να φωτίσουν τι ακριβώς συνέβη.

Η απουσία ή η δυσκολία πρόσβασης σε ιατρικά δεδομένα έχει αποτελέσει ένα από τα μεγαλύτερα εμπόδια στις προσπάθειες διεκδίκησης αποζημιώσεων.

Την ίδια στιγμή, η Βρετανία βρίσκεται υπό αυξανόμενη πίεση να δημιουργήσει ένα ουσιαστικό πλαίσιο αποζημίωσης. Σύμφωνα με πρόσφατες αναφορές, εξετάζεται οικονομική αποζημίωση για τους βετεράνους που συμμετείχαν στις πυρηνικές δοκιμές, ενώ παράλληλα συνεχίζεται η διερεύνηση των καταγγελιών για τον χειρισμό των αρχείων.

ΜΙΑ ΠΛΗΓΗ ΠΟΥ ΔΕΝ ΕΚΛΕΙΣΕ ΠΟΤΕ

Περισσότερο από μισό αιώνα μετά, οι εκρήξεις έχουν σβήσει, οι στρατιωτικές εγκαταστάσεις έχουν αλλάξει και ο Ψυχρός Πόλεμος αποτελεί πλέον ιστορία.

Για τους ανθρώπους όμως που βρέθηκαν δίπλα στις πυρηνικές δοκιμές, η υπόθεση παραμένει ζωντανή.

Το πραγματικό σκάνδαλο δεν αφορά μόνο το τι συνέβη κάτω από τα τεράστια πυρηνικά νέφη.

Αφορά και το τι καταγράφηκε, τι χάθηκε, τι δεν αποκαλύφθηκε και πόσα χρόνια χρειάστηκαν μέχρι να αρχίσει η επίσημη εξήγηση.

Και όσο νέα έγγραφα και μαρτυρίες έρχονται στην επιφάνεια, η Βρετανία βρίσκεται αντιμέτωπη με μια δύσκολη ιστορική κληρονομιά: να εξηγήσει τι συνέβη στους δικούς της ανθρώπους όταν η πυρηνική ισχύς θεωρούνταν εθνική προτεραιότητα και η ανθρώπινη υγεία έμοιαζε να περνά σε δεύτερο πλάνο.