Σκάνδαλο υποκλοπών : Εξαγωγές λογισμικών παρακολούθησης καί από την Βουλγαρία κάνει εταιρεία συμφερόντων του Τάλ Ντίλιαν – Αποκαλυπτικό δημοσίευμα του Politico

Οι βουλγαρικές αρχές φέρονται να ενέκριναν την εξαγωγή λογισμικού παρακολούθησης της εταιρείας Circles BG προς ξένες υπηρεσίες πληροφοριών, ακόμη και σε χώρες που έχουν κατηγορηθεί για παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Η υπόθεση αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα, καθώς συνιδρυτής της εταιρείας είναι ο Ταλ Ντίλιαν, ο οποίος έχει καταδικαστεί πρωτοδίκως στην Ελλάδα για την υπόθεση των υποκλοπών.

Ο Ντίλιαν συνδέεται επίσης με την Intellexa, την εταιρεία που εμπορεύεται το λογισμικό Predator, το οποίο χρησιμοποιήθηκε για την παρακολούθηση πολιτικών προσώπων, δικαστικών λειτουργών, στρατιωτικών, δημοσιογράφων και επιχειρηματιών στην Ελλάδα. Είναι ήδη γνωστό ότι η Intellexa είχε λάβει άδεια από τις ελληνικές αρχές για την εξαγωγή του Predator σε χώρες όπως το Σουδάν, η Μαδαγασκάρη και η Ουκρανία, με την έγκριση του υπουργείου Εξωτερικών και του τότε γενικού γραμματέα, Γιάννη Σμυρλή.

Σύμφωνα με δημοσίευμα του Politico, το οποίο είχε πρόσβαση στα σχετικά έγγραφα, η Βουλγαρία ακολούθησε αντίστοιχη πρακτική, εγκρίνοντας εξαγωγές τεχνολογιών παρακολούθησης της Circles BG σε υπηρεσίες ασφαλείας και πληροφοριών άλλων κρατών. Ορισμένες από τις χώρες αυτές έχουν δεχθεί διεθνή κριτική για το ιστορικό τους στα ανθρώπινα δικαιώματα.

Οι αποκαλύψεις ενισχύουν την εικόνα στενών σχέσεων μεταξύ εταιρειών που δραστηριοποιούνται στον χώρο της ψηφιακής επιτήρησης και κρατικών μηχανισμών. Παράλληλα, αναδεικνύουν τις αδυναμίες του ευρωπαϊκού συστήματος ελέγχου εξαγωγών, καθώς κυβερνήσεις της ΕΕ φαίνεται να εγκρίνουν τη διάθεση τεχνολογιών που ενδέχεται να χρησιμοποιηθούν καταχρηστικά σε χώρες με προβληματικό ιστορικό ως προς την προστασία θεμελιωδών δικαιωμάτων.

Ο ίδιος ο Ταλ Ντίλιαν έχει επανειλημμένα υποστηρίξει ότι οι εταιρείες του συνεργάζονται αποκλειστικά με κυβερνήσεις και επίσημες υπηρεσίες ασφαλείας.

Η Circles BG αποτελεί σήμερα θυγατρική του ισραηλινού ομίλου NSO Group, της εταιρείας που βρίσκεται πίσω από το διαβόητο λογισμικό Pegasus. Το Pegasus έχει συνδεθεί με παρακολουθήσεις πολιτικών ηγετών, μεταξύ των οποίων ο πρόεδρος της Γαλλίας Εμανουέλ Μακρόν, ο πρωθυπουργός της Ισπανίας Πέδρο Σάντσεθ και ο πρώην πρωθυπουργός του Πακιστάν Ιμράν Καν, καθώς και δημοσιογράφων, ακτιβιστών και εκπροσώπων της κοινωνίας των πολιτών σε πολλές χώρες.

Η NSO Group έχει ενταχθεί στη «μαύρη λίστα» των αμερικανικών αρχών, λόγω καταγγελιών ότι τα προϊόντα της χρησιμοποιήθηκαν για την παρακολούθηση πολιτών και οργανώσεων. Αντίθετα, η Circles BG δεν περιλαμβάνεται σε αντίστοιχες λίστες κυρώσεων ή ελέγχου εξαγωγών των Ηνωμένων Πολιτειών. Ωστόσο, ο ίδιος ο Ντίλιαν έχει βρεθεί από το 2024 στο στόχαστρο αμερικανικών κυρώσεων που αφορούν τον όμιλο Intellexa.

Τα έγγραφα των βουλγαρικών αδειών αποκαλύπτουν επίσης εμπορικές σχέσεις ανάμεσα στη Circles και τη μητρική της εταιρεία, NSO Group. Παράλληλα, παλαιότερη έκθεση του Citizen Lab είχε καταγράψει ότι η Circles πραγματοποίησε επιχειρήσεις παρακολούθησης αξιοποιώντας αδυναμίες τηλεπικοινωνιακών δικτύων σε διάφορες χώρες ήδη από το 2020.

Αντίστοιχα, η Human Rights Watch ανέφερε ότι η Βουλγαρία είχε εγκρίνει την εξαγωγή των συγκεκριμένων τεχνολογιών σε κράτη όπως το Αζερμπαϊτζάν, η Σερβία, η Μαλαισία, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, το Μεξικό και η Δομινικανή Δημοκρατία.

Το Politico διευκρινίζει ότι τα στοιχεία που εξέτασε δεν αποδεικνύουν πως οι εξαγωγές παραβίαζαν τη νομοθεσία ούτε ότι οι συγκεκριμένες τεχνολογίες χρησιμοποιήθηκαν παράνομα. Η Circles δεν απάντησε σε αιτήματα για σχολιασμό, ενώ το βουλγαρικό υπουργείο Εξωτερικών υποστήριξε ότι τα σχετικά έγγραφα παρουσίαζαν τις τεχνολογίες ως εργαλεία για την πρόληψη και διερεύνηση εγκλημάτων, την αντιμετώπιση της τρομοκρατίας και τη διεξαγωγή επιχειρήσεων έρευνας και διάσωσης σε ανθρωπιστικές κρίσεις.

Το υπουργείο τόνισε ακόμη ότι κατά την αξιολόγηση των αιτήσεων λαμβάνονται υπόψη όλα τα διαθέσιμα στοιχεία, συμπεριλαμβανομένων των εγγράφων τελικού χρήστη και των πληροφοριών που διαβιβάζονται μέσω επίσημων διαύλων.

Η Human Rights Watch, πάντως, εκφράζει σοβαρές επιφυλάξεις για την αποτελεσματικότητα των ευρωπαϊκών μηχανισμών ελέγχου. Ο ανώτερος ερευνητής της οργάνωσης, Ζακ Κάμπελ, υποστήριξε ότι οι άδειες αυτές αποδεικνύουν πως η Βουλγαρία επιτρέπει την εξαγωγή τεχνολογιών παρακολούθησης σε υπηρεσίες ασφαλείας χωρών που έχουν μακρά ιστορία χρήσης τέτοιων εργαλείων για την καταστολή δικαιωμάτων και ελευθεριών.

Οι αποκαλύψεις έρχονται σε μια περίοδο κατά την οποία η Ευρωπαϊκή Ένωση προετοιμάζει την αναθεώρηση του πλαισίου ελέγχου εξαγωγών προϊόντων διπλής χρήσης, με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να αναμένεται να παρουσιάσει σχετική πρόταση έως τις αρχές του 2027.

Η συζήτηση επικεντρώνεται στο κατά πόσο οι ισχύοντες κανόνες επαρκούν ώστε να αποτρέπεται η διάθεση ευρωπαϊκών τεχνολογιών επιτήρησης σε κυβερνήσεις που κατηγορούνται για παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Παρότι η ευρωπαϊκή νομοθεσία προβλέπει ότι οι εθνικές αρχές οφείλουν να εξετάζουν αν τα εργαλεία κυβερνοπαρακολούθησης μπορούν να αξιοποιηθούν για εσωτερική καταστολή ή σοβαρές παραβιάσεις δικαιωμάτων, στην πράξη η εφαρμογή αυτών των ελέγχων αποδεικνύεται ιδιαίτερα σύνθετη.

Κι αυτό επειδή πολλά σύγχρονα συστήματα επιτήρησης αποτελούνται από συνδυασμό λογισμικού, εξοπλισμού παρακολούθησης κινητών επικοινωνιών και συμβατικών τηλεπικοινωνιακών υποδομών, γεγονός που καθιστά δυσδιάκριτα τα όρια ανάμεσα στον κοινό τεχνολογικό εξοπλισμό και στα εργαλεία κρατικής παρακολούθησης.