“Σπάει” η συμμαχία Τουρκίας – Αζερμπαϊτζάν: Από το σύνθημα… «δύο Κράτη, ένα Έθνος» στην ξαφνική ρήξη – Γιατί ο Αλίεφ γύρισε την πλάτη στον Ερντογάν; – Οι τουρκικές φιλοδοξίες στον Καύκασο, η διαμάχη για τη μαντίλα και οι 31 Τούρκοι που κηρύχθηκαν ανεπιθύμητοι

Ένα ηχηρό μήνυμα προς την Άγκυρα έστειλε ο πρόεδρος του Αζερμπαϊτζάν, Ιλχάμ Αλίεφ, επιλέγοντας να μην παραστεί στη σύνοδο των τουρκόφωνων κρατών που πραγματοποιήθηκε στην Τουρκία, παρά την προσωπική πρόσκληση του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν. Η απουσία του έρχεται σε μια περίοδο κατά την οποία οι σχέσεις των δύο χωρών δοκιμάζονται έντονα, με τις μέχρι πρότινος στενές συμμαχικές ισορροπίες να εμφανίζουν σοβαρές ρωγμές.

Το διπλωματικό επεισόδιο αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα, καθώς Τουρκία και Αζερμπαϊτζάν προβάλλουν διαχρονικά το σύνθημα «δύο κράτη, ένα έθνος», περιγράφοντας με αυτόν τον τρόπο τους ιστορικούς, πολιτιστικούς και στρατηγικούς δεσμούς τους. Ωστόσο, οι τελευταίες εξελίξεις δείχνουν ότι πίσω από τη δημόσια εικόνα ενότητας συσσωρεύονται σημαντικές διαφωνίες.

Η απουσία Αλίεφ και το μήνυμα προς τον Ερντογάν

Ο Αζέρος πρόεδρος δεν ταξίδεψε στην Άγκυρα για τη σύνοδο, στην οποία συμμετείχαν ηγέτες και εκπρόσωποι κρατών με κοινές γλωσσικές και πολιτιστικές ρίζες. Τη χώρα του εκπροσώπησε ο υπουργός Εξωτερικών, Τζεϊχούν Μπαϊράμοφ, ο οποίος περιορίστηκε σε ευχαριστίες προς την τουρκική πλευρά για τη φιλοξενία, χωρίς να αναφερθεί στις εντάσεις που έχουν προκύψει.

Σύμφωνα με το πρακτορείο Azeri-Press, η απουσία του Αλίεφ αποδόθηκε σε προγραμματισμένες υποχρεώσεις και στο επιβαρυμένο πρόγραμμά του, που περιλάμβανε εκδηλώσεις στο Μπακού. Δεν υπήρξε, ωστόσο, επίσημη τοποθέτηση από την προεδρία του Αζερμπαϊτζάν που να αποσαφηνίζει τους λόγους της μη συμμετοχής του.

Ο Ερντογάν, από την πλευρά του, επιχείρησε να στείλει μήνυμα ενότητας, υπογραμμίζοντας ότι δεν πρέπει να υπάρχουν διχασμοί ανάμεσα στις χώρες που συνδέονται με κοινές ιστορικές και πολιτιστικές καταβολές. Η αναφορά του, πάντως, δεν συνοδεύτηκε από ονομαστική μνεία στο Αζερμπαϊτζάν.

Η διαμάχη για τη μαντίλα και οι 31 Τούρκοι που κηρύχθηκαν ανεπιθύμητοι

Ένα από τα βασικά σημεία τριβής αφορά τους νέους κανονισμούς του Μπακού για τις σχολικές στολές, οι οποίοι προβλέπουν περιορισμούς στη χρήση της μαντίλας στο πλαίσιο της κοσμικής λειτουργίας των σχολείων. Τούρκοι αξιωματούχοι άσκησαν κριτική στην απόφαση, προκαλώντας την αντίδραση της αζερικής ηγεσίας.

Ο Αλίεφ και άλλοι αξιωματούχοι του Αζερμπαϊτζάν προειδοποίησαν ότι δεν πρόκειται να δεχθούν παρεμβάσεις στις εσωτερικές υποθέσεις της χώρας, χωρίς να κατονομάσουν ευθέως την Τουρκία.

Το κλίμα επιβαρύνθηκε ακόμη περισσότερο όταν το υπουργείο Εξωτερικών του Αζερμπαϊτζάν χαρακτήρισε 31 Τούρκους υπηκόους ανεπιθύμητα πρόσωπα, εξαιτίας αναρτήσεων στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης που ασκούσαν κριτική στην κυβέρνηση του Μπακού. Η κίνηση αυτή θεωρείται ακόμη μία ένδειξη της έντασης που έχει αναπτυχθεί ανάμεσα στις δύο πλευρές.

Ισραήλ και Αρμενία στο επίκεντρο των βαθύτερων διαφορών

Η αντιπαράθεση δεν περιορίζεται στο ζήτημα της μαντίλας. Άγκυρα και Μπακού εμφανίζουν διαφορετικές προσεγγίσεις και σε κρίσιμα περιφερειακά ζητήματα, με χαρακτηριστικό παράδειγμα τη στάση τους απέναντι στο Ισραήλ.

Η τουρκική κυβέρνηση ασκεί έντονη κριτική στο Ισραήλ για τις επιχειρήσεις στη Γάζα, ενώ το Αζερμπαϊτζάν διατηρεί στενές σχέσεις με το Τελ Αβίβ. Παράλληλα, προβληματισμό προκαλεί στην αζερική πλευρά η προσπάθεια της Τουρκίας να προσεγγίσει την Αρμενία και να προωθήσει την εξομάλυνση των διμερών σχέσεων.

Η Γκιονούλ Τολ, διευθύντρια του τουρκικού προγράμματος στο Middle East Institute της Ουάσιγκτον, εκτίμησε ότι η διαμάχη για τη μαντίλα αποτελεί μόνο την επιφανειακή εκδήλωση μιας βαθύτερης κρίσης. Όπως ανέφερε, οι διαφωνίες σχετίζονται επίσης με την κυριαρχία του Αζερμπαϊτζάν, την επιρροή της Άγκυρας στο Μπακού και τις διαφορετικές περιφερειακές επιλογές των δύο χωρών.

Κινδυνεύουν οι τουρκικές φιλοδοξίες στον Καύκασο;

Μια παρατεταμένη επιδείνωση των σχέσεων θα μπορούσε να περιπλέξει τις προσπάθειες της Τουρκίας να ενισχύσει την παρουσία και την επιρροή της στον Νότιο Καύκασο, μια περιοχή όπου η Ρωσία διατηρεί παραδοσιακά ισχυρά ερείσματα.

Οι δύο χώρες έχουν αναπτύξει στενή συνεργασία στην άμυνα και στην ενέργεια, ενώ η τουρκική στήριξη προς το Αζερμπαϊτζάν κατά τον πόλεμο του Ναγκόρνο-Καραμπάχ το 2023 ενίσχυσε περαιτέρω τη στρατηγική τους σύνδεση.

Παρά τις δημόσιες διαβεβαιώσεις περί αδελφικών δεσμών, η απουσία του Αλίεφ από τη σύνοδο και οι διαδοχικές διαφωνίες φέρνουν στο προσκήνιο ένα κρίσιμο ερώτημα: πόσο ανθεκτική είναι τελικά η συμμαχία που για χρόνια παρουσιαζόταν ως αδιατάρακτη;

Προς το παρόν, καμία από τις δύο πλευρές δεν έχει ανακοινώσει επίσημη ρήξη. Ωστόσο, οι εξελίξεις καταδεικνύουν ότι η σχέση Άγκυρας και Μπακού περνά μια ασυνήθιστα δύσκολη περίοδο, με τις στρατηγικές τους επιδιώξεις να μην ταυτίζονται πλέον σε όλα τα μέτωπα.