Στα άκρα ο πόλεμος ΗΠΑ–Ιράν: Η δολοφονία Λαριτζανί άνοιξε την πόρτα του “φρενοκομείου”

Τραυματισμένη και ακέφαλη στην κορυφή, η ιρανική ηγεσία μπαίνει σε μια νέα, επικίνδυνη φάση μετά τη δολοφονία του Αλί Λαριτζανί, με τις ΗΠΑ να χάνουν ίσως τον πιο αξιόπιστο δίαυλο προς την Τεχεράνη σε μια κλιμακούμενη σύγκρουση. Η «πολεμική συμμαχία» ΗΠΑ–Ισραήλ κατά του Ιράν, σε συνδυασμό με τα πλήγματα στον Περσικό και το κλείσιμο της διπλωματικής εξόδου, απειλεί να παγιδεύσει ολόκληρη τη Μέση Ανατολή σε μια μακρά, ασύμμετρη αντιπαράθεση.

Η στοχευμένη εξόντωση του Λαριτζανί, του πιο έμπειρου «επιτελάρχη» εθνικής ασφάλειας της Ισλαμικής Δημοκρατίας, αφαιρεί από τις ΗΠΑ και τη Δύση έναν από τους ελάχιστους αξιωματούχους στην Τεχεράνη που μπορούσαν να συνδέσουν το πεδίο της μάχης με την πολιτική και τη διπλωματία. Παρότι δημόσια απέρριπτε τις πιέσεις του Ντόναλντ Τραμπ για ιρανική «υποταγή», ο Λαριτζανί είχε καλλιεργήσει δίαυλους με κράτη του Κόλπου, τη Ρωσία και ευρωπαϊκές πρωτεύουσες, προβάλλοντας μια πιο πραγματιστική στρατηγική άρσης της οικονομικής απομόνωσης του Ιράν χωρίς εγκατάλειψη των περιφερειακών του ερεισμάτων.

Τώρα, σε έναν πόλεμο που διανύει μόλις την τρίτη εβδομάδα του, η δυναμική γέρνει ξεκάθαρα προς τους πιο σκληροπυρηνικούς εντός του ιρανικού καθεστώτος, την ώρα που ο πρόεδρος Τραμπ εμφανίζεται αποφασισμένος να εντείνει την πίεση με στρατιωτικά πλήγματα και πολιτικές απειλές. Ισραηλινός κυβερνητικός εκπρόσωπος, σχολιάζοντας υπό καθεστώς ανωνυμίας, μίλησε για «χτύπημα μέχρι να φύγει το καθεστώς των αγιατολάχ», δείχνοντας ότι για την Ιερουσαλήμ η αλλαγή συμπεριφοράς της Τεχεράνης δεν αρκεί, αλλά ζητούμενο είναι η συνολική ανατροπή της.

ΗΠΑ, Ιράν και η χαμένη διπλωματική έξοδος

Μετά τη δολοφονία του ανώτατου ηγέτη Αλί Χαμενεΐ στις αρχές της σύγκρουσης, τη μεταβατική ηγεσία ανέλαβε τριμελές συμβούλιο – ο πρόεδρος Μασουντ Πεζεσκιαν, ο επικεφαλής της Δικαιοσύνης Γχολάμ Χοσεΐν Μοχσενί-Εζέι και ανώτατος κληρικός του Συμβουλίου των Φρουρών – όμως στην πράξη, η διαχείριση του πολέμου πέρασε σε έναν άτυπο πυρήνα ισχυρών, όπου ο Λαριτζανί ξεχώριζε ως ο μοναδικός κρίκος με την εποχή Ροχανί και τη λογική της συμφωνίας για το πυρηνικό πρόγραμμα του 2015. Η απουσία του κινδυνεύει να ενισχύσει περαιτέρω τον πρόεδρο της Βουλής και πρώην διοικητή της αστυνομίας και των Φρουρών της Επανάστασης, Μοχαμάντ-Μπακέρ Καλινμπάφ, ο οποίος συνδέεται με τις πιο κατασταλτικές πρακτικές απέναντι σε διαδηλωτές και θεωρείται προσκείμενος στην ιδέα διαδοχής Χαμενεΐ από τον γιο του Μοτζτάμπα.

Για τις ΗΠΑ, που ήδη εξέπεμπαν μικτά μηνύματα ανάμεσα στη μέγιστη πίεση και την ανάγκη αποφυγής γενικευμένου πολέμου στον Κόλπο, η δολοφονία Λαριτζανί σημαίνει ότι οι πιθανότητες ενός μυστικού «πίσω καναλιού» με την Τεχεράνη συρρικνώνονται δραματικά. Αμερικανοί αναλυτές εκτιμούν ότι στο εσωτερικό της Ουάσιγκτον δεν θα υπάρξουν πολλές αντιρρήσεις για την εξόντωση του Ιρανού αξιωματούχου, καθώς κυριαρχεί η λογική άσκησης όσο το δυνατόν μεγαλύτερης πίεσης στο καθεστώς, ακόμη κι αν αυτό κλείνει παράθυρα αποκλιμάκωσης.

ΗΠΑ–Ιράν, οικονομία και κίνδυνος γενικευμένης ανάφλεξης

Στο πεδίο, η ιρανική απάντηση γίνεται ολοένα πιο επιθετική: επίθεση με πυραύλους σε κοιτάσματα φυσικού αερίου στα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα προκάλεσε εκτεταμένη πυρκαγιά, ενώ το Άμπου Ντάμπι έκλεισε εκ νέου τον εναέριο χώρο του υπό τον φόβο νέων πληγμάτων. Την ίδια στιγμή, η ουσιαστική παράλυση της ναυσιπλοΐας στα στενά του Ορμούζ εκτοξεύει τις τιμές του πετρελαίου και αναδεικνύει το αυξανόμενο κόστος του πολέμου για την παγκόσμια οικονομία, από την Ασία έως την Ευρώπη, σύμφωνα με το Bloomberg.

Η Ουάσιγκτον πιέζει τους συμμάχους της να συνδράμουν στρατιωτικά στη διασφάλιση των θαλάσσιων οδών, συναντά όμως σημαντικές αντιστάσεις, με ευρωπαϊκές κυβερνήσεις να αποστασιοποιούνται από την αμερικανική στρατηγική κλιμάκωσης με το Ιράν. Την ώρα που Ιρανοί σκληροπυρηνικοί ενισχύουν τα ερείσματά τους και φιγούρες όπως οι Ροχανί και Ζαρίφ περιθωριοποιούνται, διπλωμάτες προειδοποιούν ότι ένα πιο άκαμπτο, λιγότερο συνεκτικό ιρανικό σύστημα εξουσίας μπορεί να αποδειχθεί όχι αδύναμο, αλλά πιο απρόβλεπτο και επικίνδυνο για τις ΗΠΑ, την περιοχή και τη διεθνή ασφάλεια.