Στα όρια της έκρηξης η διπλωματία ΗΠΑ–Ιράν: To εύθραυστο “μνημόνιο κατανόησης” που κρέμεται από λέξεις, πυρηνικές κόκκινες γραμμές, τον έλεγχο του Ορμούζ και μια βαθιά κρίση εμπιστοσύνης που απειλεί να τινάξει στον αέρα τις ισορροπίες σε Μέση Ανατολή και την παγκόσμια ενεργειακή ασφάλεια

Οι συνομιλίες ανάμεσα στις Ηνωμένες Πολιτείες και το Ιράν για μια προκαταρκτική συμφωνία συνεχίζονται με εξαιρετικά αργούς ρυθμούς, παρά το γεγονός ότι πρόκειται για ένα σύντομο κείμενο τύπου μνημονίου κατανόησης.

Σύμφωνα με ρεπορτάζ διεθνών μέσων, η καθυστέρηση δεν οφείλεται στην έκταση του εγγράφου αλλά στη βαρύτητα κάθε διατύπωσης. Κάθε λέξη, κάθε όρος και κάθε σύνδεση μεταξύ επιμέρους δεσμεύσεων εξετάζεται εξονυχιστικά, καθώς μπορεί να καθορίσει το μέλλον της συμφωνίας.

Κεντρικό σημείο τριβής αποτελεί το πώς θα ερμηνευτεί το χρονικό πλαίσιο εφαρμογής των προβλέψεων: για παράδειγμα, αν οι 60 ημέρες που συζητούνται θα θεωρηθούν απλή παράταση μιας εύθραυστης εκεχειρίας ή ένα βήμα προς οριστική λήξη των συγκρούσεων.

Παρότι το μνημόνιο, σύμφωνα με διαρροές, μπορεί να είναι ιδιαίτερα συνοπτικό, οι πολιτικές και γεωστρατηγικές του συνέπειες είναι τεράστιες. Ο Αμερικανός υπουργός Εξωτερικών έχει τονίσει ότι χρειάζεται απόλυτη σαφήνεια ως προς το τι είναι διατεθειμένη να διαπραγματευτεί κάθε πλευρά και σε ποιο βαθμό.

Την ίδια στιγμή, Ουάσιγκτον και Τεχεράνη φαίνεται να έχουν καταλήξει σε μια προσωρινή βάση συνεννόησης, χωρίς όμως να έχουν γεφυρώσει τις βασικές τους διαφωνίες. Οι νέες απαιτήσεις που προβάλλονται εκατέρωθεν – από το Στενό του Ορμούζ μέχρι το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν – έχουν επαναφέρει την ένταση.

Οι ΗΠΑ ζητούν πλήρη ελευθερία ναυσιπλοΐας στην κρίσιμη θαλάσσια δίοδο, ενώ το Ιράν επιμένει ότι διατηρεί κυριαρχικά δικαιώματα στη διαχείριση της περιοχής σε συνεργασία με περιφερειακούς συμμάχους. Οι διαφορετικές αυτές προσεγγίσεις καθιστούν δύσκολη τη διαμόρφωση κοινής γλώσσας.

Παράλληλα, η κατάσταση στη ναυσιπλοΐα παραμένει τεταμένη, με εμπορικά πλοία να έχουν ανακατευθυνθεί και περιορισμούς να εξακολουθούν να ισχύουν, γεγονός που επηρεάζει άμεσα την παγκόσμια αγορά ενέργειας.

Στο πυρηνικό ζήτημα, το βασικό αγκάθι παραμένει το επίπεδο εμπλουτισμού ουρανίου και το μέλλον των αποθεμάτων του Ιράν. Η Ουάσιγκτον επιμένει ότι η Τεχεράνη δεν πρέπει ποτέ να αποκτήσει πυρηνικό όπλο, ενώ το Ιράν απορρίπτει κάθε ιδέα μεταφοράς των αποθεμάτων του σε τρίτες χώρες.

Οι δύο πλευρές συγκρούονται επίσης για το ζήτημα των κυρώσεων και των δεσμευμένων περιουσιακών στοιχείων, με την άρση τους να συνδέεται άμεσα με την πρόοδο στις συνομιλίες.

Επιπλέον, παραμένει ασαφές πώς θα ενταχθούν στο πλαίσιο της συμφωνίας οι ευρύτερες περιφερειακές συγκρούσεις, όπως αυτές στον Λίβανο και η αντιπαράθεση με τη Χεζμπολάχ.

Στο βάθος όλων αυτών, κυριαρχεί ένα κοινό στοιχείο: η πλήρης έλλειψη εμπιστοσύνης. Και οι δύο πλευρές δηλώνουν ότι δεν προτίθενται να προχωρήσουν χωρίς χειροπιαστές ενέργειες από την άλλη πλευρά, γεγονός που κρατά το «μνημόνιο κατανόησης» σε μια εύθραυστη και αβέβαιη κατάσταση.