Στα ύψη η διπλωματική πίεση για το Τουρκο-Λιβυκό Μνημόνιο: Το HALC στέλνει ηχηρό μήνυμα στον Ρούμπιο και ζητά από τις ΗΠΑ να πάρουν ξεκάθαρη θέση – Η προειδοποιεί για Κρήτη, ενέργεια και Σούδα

Νέα παρέμβαση με σαφές μήνυμα προς την Ουάσιγκτον φέρνει ξανά στο προσκήνιο το τουρκολιβυκό μνημόνιο, σε μια περίοδο κατά την οποία η Ανατολική Μεσόγειος βρίσκεται στο επίκεντρο έντονων διπλωματικών διεργασιών. Το Συμβούλιο Ελληνοαμερικανικής Ηγεσίας (HALC) καλεί τον υπουργό Εξωτερικών των ΗΠΑ, Μάρκο Ρούμπιο, να τοποθετηθεί δημόσια και χωρίς ασάφειες απέναντι στη συμφωνία Τουρκίας–Λιβύης, υποστηρίζοντας ότι η αμερικανική στάση δεν πρέπει να αφήνει περιθώρια παρερμηνειών.

Η επιστολή στον Ρούμπιο και η ανησυχία για τη στάση της Ουάσιγκτον

Στην επιστολή του, το HALC ζητά από το αμερικανικό υπουργείο Εξωτερικών να ξεκαθαρίσει ότι το μνημόνιο δεν μπορεί να δημιουργεί δικαιώματα ή υποχρεώσεις εις βάρος τρίτων χωρών, μεταξύ των οποίων και η Ελλάδα. Η οργάνωση εκφράζει προβληματισμό για την πρόσφατη τοποθέτηση της αμερικανικής διπλωματίας, η οποία έδωσε έμφαση στον διάλογο και στις διαπραγματεύσεις μεταξύ των συμμάχων, χωρίς να πάρει σαφή θέση ως προς τη νομική ισχύ της συμφωνίας.

Κατά την εκτίμηση του HALC, μια τέτοια προσέγγιση μπορεί να εκληφθεί από την Άγκυρα και την Τρίπολη ως ανοχή απέναντι στις θαλάσσιες διεκδικήσεις που απορρέουν από το μνημόνιο. Η οργάνωση αντιπαραβάλλει τη σημερινή στάση με την τοποθέτηση της Ουάσιγκτον το 2019, όταν είχε χαρακτηρίσει τη συμφωνία μη εποικοδομητική και προκλητική.

Η Κρήτη στο επίκεντρο της ενεργειακής αντιπαράθεσης

Το HALC υποστηρίζει ότι το ζήτημα δεν αφορά αποκλειστικά τις ελληνοτουρκικές σχέσεις, αλλά αγγίζει άμεσα και αμερικανικά οικονομικά συμφέροντα. Στην επιστολή γίνεται ειδική αναφορά στις δραστηριότητες ενεργειακών εταιρειών των ΗΠΑ σε θαλάσσιες περιοχές νότια και νοτιοδυτικά της Κρήτης.

Η Chevron έχει συμφωνίες για έρευνες σε υπεράκτιες περιοχές στην Ελλάδα, ενώ η ExxonMobil δραστηριοποιείται σε θαλάσσια οικόπεδα δυτικά και νοτιοδυτικά της Κρήτης. Σύμφωνα με το επιχείρημα της οργάνωσης, οι αμφισβητήσεις των θαλάσσιων ζωνών δημιουργούν αβεβαιότητα για επενδύσεις μεγάλης κλίμακας, την ώρα που η ενεργειακή ασφάλεια της Ευρώπης παραμένει στρατηγικό ζητούμενο.

Η Σούδα και η διάσταση της ασφάλειας

Η παρέμβαση δεν περιορίζεται στις ενεργειακές έρευνες. Το HALC αναδεικνύει και τη σημασία της Κρήτης για την αμερικανική και νατοϊκή παρουσία στην περιοχή, με ιδιαίτερη αναφορά στη Ναυτική Ευκολία Υποστήριξης της Σούδας.

Κατά την οργάνωση, η αμφισβήτηση της θαλάσσιας δικαιοδοσίας γύρω από το νησί μπορεί να επιβαρύνει το περιβάλλον ασφάλειας στην Ανατολική Μεσόγειο. Πρόκειται για επιχείρημα που επιχειρεί να μεταφέρει τη συζήτηση πέρα από τη διμερή αντιπαράθεση Ελλάδας–Τουρκίας, συνδέοντάς την με ευρύτερες αμερικανικές στρατηγικές προτεραιότητες.

Οι τέσσερις κινήσεις που ζητά το HALC

Η οργάνωση καλεί τον Μάρκο Ρούμπιο και το Στέιτ Ντιπάρτμεντ να προχωρήσουν σε τέσσερις συγκεκριμένες ενέργειες:

• Να δηλώσουν δημόσια ότι το τουρκολιβυκό μνημόνιο δεν μπορεί να παράγει έννομα αποτελέσματα για τρίτες χώρες.
• Να επιβεβαιώσουν τα δικαιώματα της Ελλάδας βάσει του διεθνούς δικαίου, συμπεριλαμβανομένων των θαλάσσιων ζωνών που απορρέουν από τα νησιά της.
• Να καταστήσουν σαφές ότι οι μονομερείς θαλάσσιες διεκδικήσεις δεν πρέπει να παρεμποδίζουν νόμιμες ερευνητικές δραστηριότητες αμερικανικών εταιρειών.
• Να επιδιώξουν συντονισμό με την Ευρωπαϊκή Ένωση και άλλους περιφερειακούς εταίρους για κοινή αντιμετώπιση του ζητήματος.

Νέος κύκλος έντασης μετά την απόφαση της λιβυκής Βουλής

Η παρέμβαση του HALC έρχεται μετά την απόφαση της Βουλής των Αντιπροσώπων της Λιβύης, στις 20 Οκτωβρίου 2026, να εγκρίνει το μνημόνιο του 2019. Η εξέλιξη αναζωπύρωσε την αντιπαράθεση, με την Αθήνα να απορρίπτει την απόφαση και να υποστηρίζει ότι δεν μεταβάλλει τον νομικό χαρακτήρα της συμφωνίας ούτε μπορεί να παρακάμψει τα δικαιώματα τρίτων κρατών.

Το επόμενο διάστημα αναμένεται να δείξει αν η αμερικανική διπλωματία θα προχωρήσει σε σαφέστερη δημόσια τοποθέτηση ή θα επιμείνει στην προτροπή για διάλογο μεταξύ των εμπλεκόμενων πλευρών. Για το HALC, το διακύβευμα συνδέεται πλέον όχι μόνο με τις θαλάσσιες διεκδικήσεις, αλλά και με τις ενεργειακές επενδύσεις και τη στρατηγική παρουσία των ΗΠΑ στην Ανατολική Μεσόγειο.