Μια ξεχωριστή σελίδα της ελληνικής ιστορίας γράφτηκε τον Μάρτιο του 1929, όταν ένα από τα μεγαλύτερα επιστημονικά μυαλά του 20ού αιώνα παρενέβη δημόσια σε μια υπόθεση που είχε προκαλέσει έντονες αντιδράσεις στους πανεπιστημιακούς και πολιτικούς κύκλους της χώρας. Ο Άλμπερτ Αϊνστάιν δεν έμεινε αμέτοχος μπροστά στην αποβολή πέντε φοιτητών από το Πανεπιστήμιο Αθηνών εξαιτίας των πολιτικών τους πεποιθήσεων και απηύθυνε δύο μηνύματα διαμαρτυρίας, ένα προς τον πρωθυπουργό Ελευθέριο Βενιζέλο και ένα προς τη Σύγκλητο.
Η απόφαση που άναψε φωτιά στο Πανεπιστήμιο Αθηνών
Η υπόθεση ξεκίνησε την 1η Μαρτίου 1929, όταν η Σύγκλητος αποφάσισε την οριστική αποβολή πέντε φοιτητών, με την αιτιολογία της κομμουνιστικής τους δράσης. Η απόφαση ανακοινώθηκε στις 12 Μαρτίου, προκαλώντας αναστάτωση και αντιδράσεις στο πανεπιστημιακό περιβάλλον.
Μεταξύ των φοιτητών που τιμωρήθηκαν ήταν η Ελένη Σακελλαρίου, καθώς και οι Τσαγκαράκης, Μαρκοβίτης, Ματθαίου και Κοβατζίδης. Η εξέλιξη σημειώθηκε σε μια περίοδο κατά την οποία οι πολιτικές διώξεις και οι περιορισμοί σε βάρος ανθρώπων με αριστερές ιδέες αποτελούσαν έντονο στοιχείο της δημόσιας ζωής.
Οι φοιτητές αντέδρασαν, καταγγέλλοντας την απόφαση και ζητώντας την υποστήριξη φορέων και προσωπικοτήτων. Η υπόθεση έφτασε πέρα από τα ελληνικά σύνορα, κινητοποιώντας ανθρώπους του πνεύματος που θεώρησαν ότι διακυβευόταν η ελευθερία της πολιτικής έκφρασης μέσα στο πανεπιστήμιο.
Η παρέμβαση του Αϊνστάιν προς τον Βενιζέλο
Ανάμεσα σε όσους κινητοποιήθηκαν ήταν ο Άλμπερτ Αϊνστάιν, ο οποίος έστειλε τηλεγράφημα διαμαρτυρίας στον Ελευθέριο Βενιζέλο. Το μήνυμά του ήταν σαφές: η αποβολή φοιτητών για τις ιδέες τους δεν μπορούσε να γίνει αποδεκτή και η ελεύθερη διατύπωση απόψεων έπρεπε να προστατεύεται.
Στην παρέμβασή του ζητούσε να σταματήσει η τιμωρία των φοιτητών και να διασφαλιστεί η δυνατότητα των νέων να εκφράζουν τις σκέψεις και τις πολιτικές τους θέσεις χωρίς να αποκλείονται από την εκπαίδευση.
Δεν περιορίστηκε, όμως, στην επικοινωνία με τον πρωθυπουργό. Απευθύνθηκε και στη Σύγκλητο του Πανεπιστημίου Αθηνών, ζητώντας την άμεση επανεγγραφή των πέντε νέων. Στο δεύτερο μήνυμα εμφανίζονταν, μαζί με τον Αϊνστάιν, και οι υπογραφές δύο ακόμη καθηγητών, του Ερρίκου Αίβε και του Φριτς.
Το πρωτοσέλιδο του «Ριζοσπάστη» και η ιστορική διάσταση
Οι επιστολές δημοσιεύθηκαν στον «Ριζοσπάστη» στις 23 Μαρτίου 1929, με την παρέμβαση του διάσημου φυσικού να γίνεται πρωτοσέλιδο θέμα. Η είδηση έδωσε διεθνή διάσταση σε μια υπόθεση που μέχρι τότε αφορούσε κυρίως το ελληνικό πανεπιστημιακό περιβάλλον.
Η παρέμβαση του Αϊνστάιν δεν ήταν απλώς μια διαμαρτυρία για την τύχη πέντε φοιτητών. Ανέδειξε ένα ευρύτερο ζήτημα: κατά πόσο ένα πανεπιστήμιο μπορεί να περιορίζει την παρουσία και τη δράση των φοιτητών εξαιτίας των πολιτικών τους πεποιθήσεων.
Η ιστορία εκείνης της περιόδου δεν τελείωσε με τα δύο τηλεγραφήματα. Στις αρχές Απριλίου ακολούθησαν νέες φοιτητικές κινητοποιήσεις στη Φιλοσοφική Σχολή, με αιτήματα που αφορούσαν τις εγγραφές, τα συγγράμματα και τις εξετάσεις. Οι διαμαρτυρίες διήρκεσαν περίπου είκοσι ημέρες και αντιμετωπίστηκαν με καταστολή.
Σχεδόν έναν αιώνα αργότερα, η παρέμβαση του Αϊνστάιν παραμένει ένα χαρακτηριστικό ιστορικό επεισόδιο για τη σχέση της ακαδημαϊκής ελευθερίας με την πολιτική εξουσία. Ο κορυφαίος επιστήμονας είχε επιλέξει να χρησιμοποιήσει τη διεθνή του αναγνώριση για να υπερασπιστεί το δικαίωμα των φοιτητών να εκφράζουν τις ιδέες τους, ακόμη κι όταν αυτές βρίσκονταν σε σύγκρουση με το πολιτικό κλίμα της εποχής.
Κάντε like στη σελίδα μας στο facebook για να μαθαίνετε όλα τα νέα